Қазақстанда жаппай сырқаттану бойынша аурухана енгізілуде, ол туралы айту әдеттегідей емес

ҚР Еңбек кодексінің 26-бабына сәйкес, жұмыс берушінің азаматпен денсаулығына байланысты оған қарсы жұмыстарды орындауға шарт жасасуға құқығы жоқ. Мұндағы негізгі құжат-медициналық қорытынды.

"Депрессия диагнозының өзі медициналық қорытындымен расталуы керек. Еңбек кодексі қызметкердің алдын-ала және мерзімді медициналық тексеруден өту міндетін реттейді. Медициналық ұйым берген қорытынды құжат негізінде жұмыс беруші жұмысқа жіберу туралы шешім қабылдайды", - деп түсіндірді ҚР ЕХӘҚМ мемлекеттік еңбек инспекциясы комитетінің басқарма басшысы Жанболат Мұқышев.

Еңбек министрлігі өкілінің айтуынша, егер "депрессия" диагнозы белгілі бір қызмет түріне, әсіресе зиянды немесе қауіпті өндірістерге тыйым салатын аурулар санатына жатса, онда бұл заңды шектеу болады. Мысалы, дәрігер қауіпсіздікке қауіп төндіретіндіктен депрессияға ұшыраған адамға биіктікте жұмыс істеуге немесе кранды басқаруға тыйым салуы мүмкін.

Егер қызметкер диагнозды жасырса-кім кінәлі?

Қызметкердің дәрігерлік құпияға құқығы өткір тақырыптардың бірі болып қала береді. Егер өтініш беруші өткен ауру туралы хабарламаса және Үстірт физикалық тексеру оны анықтамаса, құқықтық қақтығыстар пайда болады.

Жанболат Мұқышев еңбек инспекциясы тәжірибесінде жұмысшылар жұмысқа орналасу үшін мүгедектіктің бар-жоғын жасыратын жағдайлар жиі кездесетінін атап өтті.

"Қызметкердің шектеулері бар, бірақ қауіпті учаскеде жұмысын жалғастырып жатқандығы анықталған кезде жауапкершілік көбінесе жұмыс берушіге жүктеледі. Қызметкердің өзі құжаттарды жасырған болса да, жұмыс беруші қарсы көрсетілімдері бар адамды жібергені үшін жауапқа тартылуы мүмкін", — деп атап өтті сарапшы.

Сонымен бірге, ол қазіргі уақытта депрессия қатаң психиатриялық қарсы көрсетілімдер тізіміне енгізілмегенін, бірақ диагноз медициналық сақтандыру жағдайы ретінде ресми түрде мойындалғандықтан, жағдай өзгеретінін түсіндірді.

Аурухана парақтары-депрессия қалай төленеді

Маңызды фактор-әлеуметтік қорғау. Енді депрессия жалпы негізде еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақы алуға құқық береді.

ҚР Еңбек кодексінің 133-бабына сәйкес жұмыс беруші аурудың алғашқы күнінен бастап еңбекке қабілеттілігін қалпына келтіргенге дейін жәрдемақы төлеуге міндетті.

Төлем мөлшері орташа табыс негізінде есептеледі. Заңнамалық шектеу бар-айлық жәрдемақы мөлшері 25 АЕК-тен аспауы керек.

"Ауруханаға үш күннен артық шығу қаржылық жағынан тиімсіз, өйткені ұзақ мерзімді ауру кезінде төлем 25 АЕК шегіне тіреледі және қызметкер нақты жалақыға қатысты кірістерінен айырыла бастайды", — деп қосты комитет өкілі.

Депрессияны заңды өріске шығару қазақстандықтарға табысын жоғалтудан қорықпай білікті ем алуға мүмкіндік береді. Бірақ өндірістің күрделі учаскелерінде жұмыс істеу үшін медициналық комиссия шешуші сөз болып қала береді.

Еңбек Министрлігі жұмыс берушілерге медициналық тексерулердің нәтижелеріне мұқият қарауды ұсынады, ал жұмысшылар өндірістік жарақатқа әкелуі мүмкін жағдайларды жасырып, өз өмірлеріне қауіп төндірмейді.

Денсаулық сақтау министрлігінде депрессия туралы не айтылады?

Денсаулық сақтау министрлігі inbusiness.kz психикалық денсаулық қызметіндегі құпиялылық, емдеу мерзімі және жедел кадр тапшылығы туралы бірқатар негізгі мәселелер бойынша егжей-тегжейлі түсініктемелер.

Мәселенің өзектілігінің артуына қарамастан, "депрессия" диагнозы бойынша арнайы берілген аурухана парақтарының саны бойынша жеке Мемлекеттік статистика жүргізілмейді. Қазақстанда еңбекке уақытша жарамсыздықты есепке алу нозологиялар бойынша егжей-тегжейсіз жүзеге асырылады, бұл жұмыстан шеттетуді талап ететін депрессияның нақты таралуын бағалауды қиындатады.

Депрессиялық бұзылулар кезіндегі аурухана парақтарын беру тәртібіне түсініктеме бере отырып, Республикалық психикалық денсаулық ғылыми-практикалық орталығы (ПДПОО) Бас директорының орынбасары Наби Есімов құжатты алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету мекемелерінде - қалалық емханаларда және емханаларда жұмыс істейтін бастапқы психикалық денсаулық орталықтарында (ПЦПО) ресімдеуге болатынын түсіндірді.

"Нормативтік құқықтық актілерге сәйкес, жалпы тәжірибелік дәрігерлер (ЖПД) бұл парақтарды белгілі бір нозологияларға жаза алады. Іс жүзінде қазір бұл мүмкіндікті ақпараттық жүйелерге енгізу жүріп жатыр. Біз мұны келешекте жүзеге асыруды жоспарлап отырмыз", - деді ол ЖПД-ның психикалық денсаулық саласындағы өкілеттіктерін кеңейту бағытын растай отырып.

Сандық дәуірдегі құпияның КЕПІЛІ

Пациенттер үшін ең қызықты сұрақтардың бірі-медициналық құпияны сақтау. Наби Есімов депрессияны қоса алғанда, кез келген диагноз бойынша құпиялылық заманауи медициналық ақпараттық жүйелермен қамтамасыз етілетінін атап өтті.

"Адамның жеке кабинетінде аурухана парағы бар. Егер ол қаласа, ол осы мүгедектік парағымен бөліседі. Егер ол қаламаса, оны бөліспейді. Осылайша, депрессияны емдеу фактісін ашу туралы түпкілікті шешім пациенттің өзінде қалады", - деді сарапшы.

Аурухана парағының ұзақтығы қатаң реттеледі және жағдайдың ауырлығына байланысты. Депрессиялық бұзылыстың жеңіл дәрежесінде дәрігер парақты күнтізбелік алты күнге дейін ұзарту мүмкіндігімен үш күнге дейін жалғыз өзі бере алады.

Әрі қарай емдеу алқалы шешімді қажет етеді. 20 күнтізбелік күнге дейін ұзарту бөлімше меңгерушісімен бірлесіп жүргізіледі. 20 күнтізбелік күннен артық ұзарту дәрігерлік-консультативтік комиссияның (ДКК) қорытындысы бойынша жүзеге асырылады.

Депрессиялық бұзылулардың бастапқы диагностикасының сапасын арттыру үшін Денсаулық сақтау министрлігі жалпы практика дәрігерлерін белсенді оқытады. Наби Есімов арнайы бағдарлама туралы айтып берді:

"Жалпы тәжірибелік дәрігерлерге, психологтарға және басқа дәрігерлерге қатысты бізде mhgap (Mental Health gap Action Program) бағдарламасы бар, ол арқылы біздің орталық үнемі тренингтер өткізеді".

Оның айтуынша, психикалық денсаулық қызметінде психиатрлардың біліктілігін үнемі арттыру жүргізіледі, ал клиникалық қызметке жіберу әр бес жыл сайын жаңартылатын маман сертификаты бойынша жүзеге асырылады.

Кадрлық аштық: психотерапевттердің өткір тапшылығы

Қабылданған күш-жігерге қарамастан, психикалық денсаулық қызметтері (SOPZ) мамандардың тапшылығына тап болады. 2025 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша еліміз бойынша кадрлармен қамтылу 91% -. құрады. Бірақ ең үлкен кемшілік психотерапевт дәрігерлер арасында байқалады, мұнда тек 68,9% құрайды. Жетіспеушілік психиатрлар арасында да байқалады (86,2%).

Кадрлармен ең өткір жағдай — Астана қаласында 58%, СҚО -73,2% және Ұлытауда - 85,5% жасақталған.

Азаматтар аурухана парағын ресімдеу қажеттілігіне дейін жағдайды жеткізбей ем ала алуы үшін Денсаулық сақтау министрлігі ТМККК және МӘМС шеңберінде көмектің қолжетімділігін кеңейтеді. Бүгінде елімізде тармақталған желі жұмыс істейді:

- 17 психикалық денсаулық орталығы;
- 82 бастапқы психикалық денсаулық орталығы;
- Аудандық деңгейде 209 психикалық денсаулық кабинеті.