Қазақстанда су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесі пайда болады

2025 жылы су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін іске қосу жоспарланып отыр, ол су айдындарының нақты уақыттағы жай-күйіне мониторинг жүргізуді, сондай-ақ су тасқыны мен құрғақшылықты болжауды қамтамасыз етеді.

Мемлекет басшысының 2024 жылғы 1 сәуірдегі тапсырмасын орындау үшін цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Экология және табиғи ресурстар, су ресурстары және ирригация министрліктерімен бірлесіп төтенше жағдайлар бойынша ықтимал төтенше жағдайларды модельдеуге, стратегиялық шешімдер қабылдау үшін тиісті болжамдар жасауға мүмкіндік беретін "Tasqyn" су тасқынын болжау мен модельдеудің ақпараттық жүйесін әзірлеуде.

Сонымен қатар, Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша еліміздің 3, 5 мың км суару желілерін цифрландыру жұмыстары жүргізілуде.

Атап айтқанда, Қызылорда облысында Новошиелинский, О-2, Келінтөбе, Әйтек және Сунақата сияқты бес арнада суды есепке алудың автоматтандырылған жүйесін орната отырып, су жинау станцияларын қайта құру жобасы іске асырылуда.

Жетісу, Түркістан және Жамбыл облыстарында – 2024 жылдан 2026 жылға дейін 16 суару каналы автоматтандырылады.

Сондай-ақ, Қызылорда облысында 16 магистральдық және шаруашылықаралық арналарды автоматтандыру үшін жобалау-сметалық құжаттама әзірленуде. Бұл жобаларды іске асыру мерзімі 2026 жылдан 2027 жылға дейін, Ислам Даму Банкінің қаражаты есебінен. Оларды іске асыру нәтижесінде суаруға арналған су шығынын жылына 0,5 км3 төмендету жоспарлануда. Арналарды автоматтандыру судың сапалы және дәл есебін қамтамасыз етеді. Су ресурстарының ақпараттық-талдау орталығында ұйымдастырылған ахуалдық орталық базасында олардың мониторингі ажырамас бөлігі болады.

2024 жылғы шілдеде Қазақстан Үкіметінің қаулысымен "Қазагромелиоводхоз "РМО" РММ мемлекеттің жүз пайыз қатысуымен "Су ресурстарының ақпараттық-талдау орталығы" КЕАҚ болып қайта құрылды. Орталықтың қызметі келесі бағыттарға бағытталатын болады:

- су пайдаланушылардың есеп беру жүйесін жетілдіру;

- Су шаруашылығы саласындағы барлық деректерді жинау және өңдеу;

- су тасқынын қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді болжау және модельдеу;

- су тапшылығы қаупі туралы хабарлама;

- басқарушылық шешімдер қабылдау үшін уәкілетті органға өңделген деректерді тұрақты түрде ұсыну және басқалар.

Су секторын цифрландыру төтенше жағдайларға жедел ден қоюға ықпал етеді және су қорларын орнықты пайдалану үшін жағдай жасай отырып, басқарудың ашықтығын арттырады.

Министрлік су ресурстарын басқарудағы бұзушылықтарға қарсы күресті бастады. Су ресурстары және ирригация министрлігінің Ішкі аудит департаменті "Қазсушар"филиалдарына аудит жүргізді.

Су кодексінің жобасына су қорын қорғау және пайдалану саласындағы мемлекеттік бақылаудың жаңа түрі – тергеу енгізіледі. Бұл шара су қорын қорғауды күшейтуге және бұзушылықтар үшін жауапкершілікті арттыруға арналған.

Бассейндік инспекция қызметкерлерінің саны 1,5 есе өсті. Егер бұрын олардың саны 98 адам болса, қазір Қазақстанның бассейндік инспекцияларының жалпы штаты 242 адамды құрайды. Бұл республиканың әрбір облыс орталығында бассейндік инспекциялар бөлімдерін ашуға мүмкіндік берді.

Сонымен қатар, Қазақстан су дипломатиясын белсенді дамытуды жалғастыруда. Осы жылы ел Халықаралық Аралды құтқару қорына үш жылдық төрағалық етуді бастады және көршілерімен сумен жабдықтау мәселелері бойынша маңызды келіссөздер жүргізді. Жыл басынан бері Қытаймен, Ресеймен және Орталық Азия елдерімен трансшекаралық өзендер бойынша 35-ке жуық отырыс өткізілді.

Қырғызстанмен және Өзбекстанмен Шу, Талас және Сырдария трансшекаралық өзендері арқылы Қазақстанға су беру туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. Қытаймен 20-дан астам өзен, соның ішінде Ертіс және немесе өзендері бойынша келіссөздер жүргізілуде.

Трансшекаралық су ресурстарын әділ бөлуге ықпал ететін Халықаралық су ағындарын кеме қатынасы жоқ пайдалану құқығы туралы БҰҰ конвенциясына Қазақстанның қатысуы маңызды қадам болды.