Қазақстанда көкжөтел жағдайлары қайта өсуде: мамандар не дейді және баланы қалай қорғауға болады

Көкжөтелдің қаупі және балалардың осалдығы

"Санитарлық-эпидемиологиялық сараптама және мониторинг ғылыми-практикалық орталығының" директоры Айнагүл Қуатбаева елдегі көкжөтел жағдайларының өсуі "күтілетін болып табылатынын және жаһандық эпидемиологиялық көрініске сәйкес келетінін айтты. Пандемиялық шектеулерден кейін респираторлық инфекциялардың, соның ішінде көкжөтелдің айналымы қайта жанданды және иммунитеті жоқ адамдардың жинақталған қабаты инфекцияның таралу факторына айналды.

"Қазақстанда қолданылатын және ДДҰ мақұлдаған аралас жасушасыз вакциналар (АбКДС) вакцинациядан кейінгі жағымсыз реакциялардың санын едәуір қысқартуға мүмкіндік берді және аурудан қорғаудың тиімді құралы болып қала береді", - деп атап өтті Айнагүл Қуатбаева.

Көкжөтел-ең жұқпалы респираторлық аурулардың бірі. Бір науқас 15 адамға дейін жұқтыруы мүмкін, ал жөтел бактерияларды 2,5 метрге дейін таратады. Көкжөтел әсіресе жаңа туған нәрестелер мен екі жасқа дейінгі балалар үшін қауіпті: олардың иммундық жүйесі әлі де Bordetella бактерияларынан немесе тыныс алу орталығының жұмысын нашарлататын және апноэ эпизодтарын тудыратын токсиндерден қорғай алмайды.

Балалар көкжөтелге дайын иммунитетпен туылмайды. Антиденелер анадан плацента арқылы әйел жүктілік кезінде егілген жағдайда ғана берілуі мүмкін. Емшекпен емізу тек ішінара қорғаныс береді.

"6-8 апталық сәбилерді вакцинациялау аурудың ауыр ағымының қаупін төмендететіні дәлелденді. Кейде ата – аналар баланың иммунитеті "дайын емес" деп санайды және вакцинацияларды кейінге қалдырады – бұл инфекция қаупін арттыратын жалпы қате түсінік", - деп атап өтті сарапшы.

Жүктілік кезіндегі физиологиялық өзгерістерге байланысты әйелдерге көкжөтелге төзу қиынырақ: тыныс алу көлемі азаяды, гипоксия жоғарылайды, жөтел күшейеді. Бұл мерзімінен бұрын босануға, пневмонияға, қабырғаның жарылуына және басқа асқынуларға әкелуі мүмкін.

"Көптеген ғылыми зерттеулер ересектердің, әсіресе аналардың нәрестелерді жұқтырудағы" рөлін " растады. Сондықтан үшінші триместрде вакцинаны енгізу плацента арқылы белсенді түрде берілетін жоғары IgG титрлерін құрайды. Антиденелер жаңа туған нәрестені өмірінің алғашқы күндерінен бастап вакцинаның алғашқы дозаларын алғанға дейін жүйелі қорғауды қамтамасыз етеді, ал емшек сүті бұл қорғауды қосымша қолдайды", - деп түсіндірді Айнагүл Қуатбаева.

Әлемдік және қазақстандық үрдістер

ДДҰ мәліметтері бойынша, 2024 жылы әлемде 14,3 миллион бала көкжөтелге қарсы вакцинаның бір дозасын алған жоқ. DTP-3 қамту 85% құрайды,бұл жеткіліксіз қорғалған топтар арасында патогеннің айналымын жалғастырады.

COVID-19 пандемиясы бірнеше жыл бойы көкжөтелдің табиғи таралу циклдерін тоқтатты, әдетте әр 3-5 жыл сайын қайталанады. Маскалар, қашықтық және локдаундар инфекцияны "тоқтатты", ал халықтың иммунитеті табиғи ынталандыруды ала алмады. Шектеулерді алып тастағаннан кейін иммундық жады жоқ адамдардың үлкен қабаты пайда болды – бұл аурудың толқынды өсуіне мүмкіндік берді.

"Қазақстанда көріп отырғанымыз әлемдік үрдіске толық сәйкес келеді. Өсу жасушасыз вакциналар (aP) қолданылатын елдерде де, тұтас жасушалар (wP) қолданылатын елдерде де тіркеледі. Себептер – вакциналардың сапасына байланысты емес, жаһандық", - деп түсіндірді Қуатбаева.

Вакциналардың әртүрлі түрлері қалай жұмыс істейді

ДДҰ ұсыныстары бойынша вакциналардың екі түрі де – тұтас және жасушасыз – тиімді және қауіпсіз. Тұтас жасушалар ұзақ иммунитет береді және логистикаға аз талап етеді, ресурстары шектеулі елдерде жиі қолданылады. Жасушасыз оңай тасымалданады, вакцинациядан кейінгі реакцияларды азайтады және иммунизация инфрақұрылымы дамыған елдерге ұсынылады.

Қазақстанда 2013 жылы көп компонентті жасушасыз вакциналарға көшті. Бұл ата-аналардың сенімін арттыруға, реакциялар санын азайтуға және вакцинациямен қамтуды арттыруға мүмкіндік берді. Сарапшы мұндай ауысудан кейін бірде-бір ел толық жасушалы вакциналарға оралмағанын атап өтті.

Кейбір елдер аралас тәсілді қолданады: алғашқы екпелер жасушасыз вакцинаға, ал кейінгі вакциналар тұтас жасушаға айналады.

Неліктен вакцинацияны кейінге қалдырмау маңызды

Тәжірибе көрсеткендей, көкжөтелдің ең ауыр жағдайлары вакцинацияланбаған, дозаның бір бөлігін ғана алған немесе вакцинация арасындағы ұсынылған аралықтарды бұзған балаларда тіркеледі. Вакцинацияны кешіктіру ауыр ағым мен өлім қаупін арттырады.

"Бүгін біз үшін қай вакцинаның тиімдірек екендігі туралы емес, вакцинациядан бас тартқан ата-аналардың саны неге өсіп жатқаны туралы айту маңызды. Кез – келген" нәресте " инфекциясы жеңіл мұрыннан су ағу емес, ауыр асқыну қаупі бар ауыр ауру. Вакциналар дәл осы өлімге әкелетін аурулардың өткенге айналуы үшін жасалған. Бірақ егер қоғам иммундауға деген сенімін жоғалтса, олар қайтып келеді", - деп атап өтті Айнагүл Қуатбаева.

Сарапшы ата – аналарды вакцинация кестесін сақтауға, уақытында вакцинациялауға және кең таралған мифтерге бой алдырмауға шақырды: тек осылай ғана аурудың өсуін тоқтатып, ең осал-сәбилер мен жүкті әйелдерді қорғауға болады.