Қазақстанда қой шаруашылығын қалай дамытуды жоспарлап отыр

"Ауыл" партиясының басшысы, Мәжілістің Аграрлық мәселелер жөніндегі комитетінің төрағасы Серік Егізбаевтың айтуынша, Батыс Қазақстан облысы форум өткізілетін орын ретінде таңдалды, себебі ол Еділбаев қой тұқымының отаны болып табылады.

Ол қой шаруашылығы ғасырлар бойы қазақ халқының дәстүрлі кәсібі болып табылатынын атап өтті.

Деректерге сүйенсек, 1913 жылы Қазақ жерінде 19,6 млн бас ұсақ мал болған, 1936 жылы бұл сан 4,3 млн.-ға дейін азайған, 1970-1980 жылдары мал басы 35 млн. - нан асқан, кеңес заманында Қазақстандағы қойлардың санын 50 млн. басқа жеткізу міндеті қойылған.

"Қазір қой шаруашылығы құлдырауда. Сонымен қатар, тың игеру кезеңінде миллиондаған гектар жер жыртылды. Кейінірек бұл жерлер эрозияға ұшырап, жайылымға да, егінге де жарамсыз болды. Депутат ретінде мен аймақтарды аралап жүріп, қарапайым адамдардан қойлардың жүні мен терісі талап етілмей қалатынын естимін. Етті лайықты бағамен сату қиын немесе оны сатып алушылар алады. Сонымен қатар, тұқымды өсірумен және жақсартумен айналысатындар аз. Біз осындай өзекті мәселелерді талқылаймыз және форум қорытындысы бойынша оларды Үкімет алдына қоямыз", - деді С.Егізбаев.

Премьер-Министрдің кеңесшісі Ералы Тоғжанов фестивальде қой шаруашылығы ғана емес, жалпы ауылды дамыту мәселелері көтеріліп жатқанын атап өтті.

"Ауыл тұрғындарына жұмыс орындары қажет. Ауыл шаруашылығы өнімдері мен ауылдық аумақтарды дамыту қажет. Президенттің бастамасымен "ауыл аманаты" жобасы аясында үш жыл ішінде үлкен жұмыс атқарылды. Қой шаруашылығын дамыту бойынша іске асырылып жатқан жобалардың соңына дейін жеткізілуі маңызды. Етті ғана емес, жүнді де, қой терісін де пайдалану жолдарын іздеу керек. Мысалы, Қаратөбе ауданы Қоскөл ауылында кооператив құру тәжірибесін бүкіл елге таратуға болады", - деп атап өтті Е.Тоғжанов.

ҚР Ауыл шаруашылығы вице-министрі Аманғали Бердалиннің мәліметінше, бүгінде республикада 21,1 млн бас қой бар, оның 3,1 млн-ы асыл тұқымды болып саналады. 2024 жылдың қорытындысы бойынша 132,7 мың тонна қой еті өндірілді. Экспортқа 18 мың тонна ет жіберілді, оның 13 892,5 тоннасы Өзбекстанға, 1 241,3 тоннасы БАӘ — ге, 1 161 тоннасы Иранға, 494,5 тоннасы Катарға, 410,9 тоннасы Кувейтке, 163,3 тоннасы Сауд Арабиясына, 112,1 тоннасы Ресейге, 51 тоннасы Ресейге жөнелтілді Тәжікстан, 22,2 тонна-Қырғызстанға, 16,6 тонна — Сирияға, 1,7 тонна — Иорданияға.

"Ағымдағы жылдың жеті айында 14 500 тонна ет экспортталды, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,3 есе көп. Мал шаруашылығын субсидиялау шеңберінде жыл сайын қой шаруашылығын дамытуға 15 млрд теңге бөлінеді. Атап айтқанда, алты бағыт бойынша субсидиялау көзделген. Сонымен қатар, қой өнімдерін қайта өңдеу бойынша бірнеше ірі жобалар жүзеге асырылуда",-деді вице-министр.

Ауыл шаруашылығындағы француз-қазақстан ынтымақтастығы жөніндегі халықаралық техникалық сарапшы Винсент Берже Франциядағы қой шаруашылығының дамуы туралы айтып, өзара тиімді байланыстардың маңыздылығын атап өтті.

"Қазақстанда қой шаруашылығын дамыту әлеуеті өте жоғары. Қой Китай Қытай мен Таяу Шығыс елдеріне экспорттауға болады. Егер сіз Еділбаев қойын алсаңыз, онда бұл өте тартымды және төзімді тұқым. Біз Қазақстанмен бірлесіп жұмыс істеуге және қарым-қатынасымызды нығайтуға дайынбыз", - деді В.Берже.

Сондай-ақ, Венгрия Елшілігінің сауда кеңесшісі Тибор Ковач пен Ресей Федерациясының Волгоград облысынан келген "Волгоград Эдилбай" ЖШС директоры Ерагый Гишларкаев өз ұсыныстары мен пікірлерімен бөлісті.

Батыс Қазақстан облысы Жаңақала ауданы "Бірлік мал зауыты" ЖШС директоры Қанат Ешімов Еділбаев тұқымының шығу тарихы мен жетістіктері туралы айтып берді.

"Бірлік" мал шаруашылығы зауытынан асыл тұқымды қой тек Қазақстанда ғана емес, сонымен қатар ірі шаруашылықтар құрылған Волгоград облысынан (РФ) да сатып алынады. Қазіргі уақытта шаруашылықта инвестициялық жобаларды іске асыру жоспарлануда. Атап айтқанда, аналық мал басын 10 мыңға дейін ұлғайту, бордақылау алаңы мен ет комбинатын салу, сондай-ақ суармалы жерлерде егістік жемшөп өсіру. Біз сондай — ақ өз өнімдеріміздің шетелге экспортын ұлғайтқымыз келеді", - деді Қ.Ешімов.

Алматыдан ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, ет-май бағытындағы қой шаруашылығы жөніндегі Республикалық палатаның басшысы Наржан Жұмаділлаев Қазақстан өңірлерінде өсіруге болатын "Байсары" ет-май бағытындағы қойлардың жаңа тұқымы өсірілгені туралы хабарлады. Бұл қойдың салмағы 213 кг-ға жетеді және ол Қазақстанның Гиннес рекордтар кітабына енгізілген.

Ақтөбе облысы Шалқар ауданының "Нұралы" фермерлік шаруашылығы жобасының жетекшісі, "Болашақ" бағдарламасының түлегі Қамшат Төлеуова қой шаруашылығындағы тауарлық несиелеу тетігі туралы айтып берді.

"2019 жылы мен жайылымдары, шабындықтары мен техникасы бар шаруашылықтарға 4 мың бас қой тараттым. Бір жылдан кейін мен 4 мың бас ұрпақтың жартысын қайтарып аламын. Малды ауыстырмас үшін чиптеу жүргізді. Біз жасанды ұрықтандыру жұмыстарын өзіміз жүргіземіз. Сонымен қатар, жануарларды айына бір рет ветеринар тексереді. Оның қорытындысы болмаса, біз малды қабылдамаймыз. Қазір көрсеткіштер жақсы, шаруашылықты кеңейте отырып, бордақылау алаңы мен ет комбинатын салуды жоспарлап отырмыз", - деп толықтырды Қ.Төлеуова.

Солтүстік Қазақстан облысының "СК Протеин" ЖШС Бас директоры Асылбек Айкенов ірі қара мен жылқы терісінен жоғары ақуызды жемшөп қоспаларын өндіру бойынша жобаны іске қосу тәжірибесімен бөлісті.

"М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетімен және" Ғылым қоры " АҚ-мен ынтымақтастықта біз 350 млн теңге көлемінде грант ұтып алдық және үш жыл ішінде осы жобаны іске асырдық. Әдетте теріні былғары өнімдеріне арналған шикізат ретінде қарастырады. Біз одан жоғары қоректік жем қоспаларын шығарамыз. Осындай қоспалардың арқасында малдың қосымша салмақ қосу мерзімі төрт айдан бір жарым айға дейін қысқарды. Сол сияқты, қой жүнінен жасалған аминқышқыл қоспаларын өндіру, сайып келгенде, мяса сапасы мен дәмдік қасиеттерін арттырады", — деп атап өтті А.Айкенов.