Қазақстанда мақта шаруашылығы құлдырауда

ҚР аспирантурасының Ұлттық статистика бюросының (БНС) есептерінің деректері бойынша, өткен жылы ақшалай баламада шикі мақтаның фермерлік өнімін шығару небәрі 61,2 млрд теңгені құрады. Бір жылдағы нақты көлем индексі-92% (яғни нақты мәнде минус 8%). Мұндай тоқырау секторда 2022 жылдан бастап байқалады, бұл кезде өнімнің өзіндік құны екі есе жоғары болды.

Мақта шаруашылығында 25 мыңға жуық агроқұрылым тіркелген, секторға 70 мыңға жуық адам жұмылдырылған. Құлдырау шағын фермаларда орын алады (НКИ — 88,6%, яғни нақты құлдырау 11,4%). Шағын ЖК және ШҚ осы агросектордың негізін құрайды: олардың жалпы шығарылымдағы үлесі 91% құрайды. Ірі ауылшаруашылық кәсіпорындары өте аз үлесті алады. Өткен жылы НКИ 150,7% құрады.

Мақта алқаптары тек Түркістан облысында бар және олар қысқаруда. Соңғы 20 жылда мақта егу алаңы екі есеге азайды: 223,7 мыңнан 106,4 мың гектарға дейін.

Өрістердің қысқаруымен мақта жинау бойынша сандар да төмендегені атап өтілді. БНС есептері бойынша, өткен жылы оңтүстік өңірде жеңіл өнеркәсіп үшін осы шикізаттың 301,7 мың тоннасы жиналған. Бұл 20 жыл бұрынғыға қарағанда 35,4% - ға аз. Көрсеткіштердің төмендеуі тек бір қарапайым себеппен егістіктердің азаюына еселенбейді-осы жылдар ішінде фермерлер агротехнологияны қолдана отырып, өнімділікті арттырды.

ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, егіс алқаптарының азаюының негізгі себебі — суармалы судың тапшылығы. Бұл мәселе бірнеше жылдан бері жалғасып келеді.

Сонымен қатар, фермерлер шикізатты ішкі нарықта сата алмайды, сондықтан оны экспорттайды. Осылайша, жиналған қазақстандық мақтаның 85% - ы шетелге шикі түрде сатылады, тек 15% - ы Қазақстанда қайта өңделеді.