2026 жылы Қазақстанда коммуналдық тарифтер қалай өзгереді

Неліктен тарифтер өсуде

Коммуналдық қызметтер құнының өсуі бірден бірнеше себептерге байланысты. Өзіндік құнға отын, көмір, мазут, газ, электр энергиясы, материалдар, Бөгде ұйымдардың қызметтері, салықтар және тозған желілерді ұстау кіреді.

Табиғи монополияларды реттеу комитеті төрағасының орынбасары Анар Байтукенова тарифтер тек құжатталған шығындар негізінде бекітілетінін түсіндірді.

"Тарифтер тек экономикалық негізделген шығындармен қалыптастырылады. Өсуге Үкімет белгілеген инфляциялық дәліз шегінде ғана жол беріледі", - деп атап өтті ол.

Сонымен қатар, тарифтер инфрақұрылымның тозуының жоғары деңгейіне және оны жаңарту қажеттілігіне байланысты өсуде. Байтукенованың айтуынша, әр өңірдегі Тарифтердің динамикасы желілердің жай-күйіне және инвестициялық қажеттілікке байланысты.

Қазақстандықтар қанша төлейді

Бүгінде ел тұрғындары бір бөлмелі пәтердегі коммуналдық қызметтер үшін орта есеппен 12-15 мың теңге, ал екі және үш бөлмелі пәтерлерде 25-30 мың теңгеге дейін жұмсайды. Бұл ең төменгі күнкөріс деңгейінің 20-30% құрайды. Бұл ретте қызметтердің құны өңірлер бойынша айтарлықтай ерекшеленеді.

Мысалы, Астанада тұрғын үйдің шаршы метрін ұстау 60-70 теңгені құрайды, ал оңтүстік өңірлерде – 25 теңгеге жуық. Судың бағасы бір текше метр үшін орташа есеппен 170 теңгені, ал су бұру – 100-110 теңгені құрайды. Бұл ретте экономист Бауыржан Ермаков тарифтердің өсуі бүкіл экономикаға қысым жасайтынын атап өтті.

"Коммуналдық тарифтер инфляцияға тікелей әсер етеді. Тауарлар мен қызметтер қымбаттайды, өндіріс шығындары артады. Халықтың тұрақты табысымен оның сатып алу қабілеті төмендейді, экономикалық белсенділігі төмендейді", - деді ол.

Оның айтуынша, өндірістің қымбаттауы салалардың бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуіне және мемлекеттік субсидиялар қажеттілігіне әкелуі мүмкін.

Мемлекет не істейді

Президент Тоқаевтың 2022 жылы инфрақұрылымның жоғары тозуы туралы Жолдауынан кейін сала жаңартылған тарифтік саясатқа көшті. 2023-2024 жылдары ТКШ жүйесін ауқымды жаңғырту жүргізілді.

"Екі жыл ішінде табиғи монополиялар саласына 605 млрд теңге тартылды. 12,3 мың шақырым инженерлік желі жөнделді, тозу деңгейі алты пайыздық пунктке төмендеді", - деді Байтукенова.

Бұл жылу энергетикалық объектілердегі апаттар санын азайтуға және желілердегі технологиялық шығындарды азайтуға мүмкіндік берді.

2024 жылғы желтоқсанда Үкімет 2030 жылға дейін 6,8 трлн теңге инвестиция тартуды көздейтін" энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту " ұлттық жобасын бекітті. Құжат цифрландыру, отандық өндірушілерді қолдау және осал топтарды әлеуметтік қорғау жөніндегі шараларды қамтиды.

Сонымен қатар, 2025 жылдың қазан айынан бастап 2026 жылдың бірінші тоқсанының соңына дейін тарифтерді көтеруге мораторий қолданылады. Комитет сондай-ақ бұрын жоспарланған түзетулерді кейінге қалдырады, компаниялардың операциялық шығындарын қайта қарайды және халыққа жүктемені азайту үшін ұзақ мерзімді қаржыландыруды тартады.

"Біз тарифтердің күрт өсуіне жол бермеу үшін жұмыс істеп жатырмыз. Біздің міндетіміз-жағдайды тұрақтандыру және халықтың сенімін сақтау", - деді Байтукенова.

2026 жылы бағамен не болады

2025 жылы коммуналдық қызметтер үшін халықтың берешегі 18 млрд теңгеден асты. Бұл төлем тәртібінің төмендеуін де, кірістер мен тарифтер арасындағы алшақтықты да көрсетеді. Экономист Бауыржан Ермаков мораторий аяқталғаннан кейін ықтимал өсуді болжайды.

"Келесі жылдың екінші тоқсанынан бастап Өсім 20-30% -. құрауы мүмкін. Инфрақұрылым тозған, оны жаңғырту қажет", - деді ол.

Бұл ретте әлеуметтік осал санаттар үшін тұрғын үй көмегінің тетігі қолданылады: егер Коммуналдық қызметтерге жұмсалатын шығыстар отбасының жиынтық табысының 5-10% -. асатын болса, шығындардың бір бөлігін мемлекет өтейді.

Сарапшылар қарыздың бір бөлігі азаматтардың есептегіштердің айғақтарын уақытында бермеуінен туындайтынын еске салады.