Қазақстанда әлі күнге дейін ауыл шаруашылығы жануарларын есепке алу жолға қойылмаған

Егер иесі малын бақыламаса, ол жазаланады — полиция

Біздің елде фермерлер, кейде қарапайым азаматтар өздеріне тиесілі малды мүлдем тіркемейтін жағдайлар жиі кездеседі. Бұған жол-көлік оқиғаларын тергеу кезінде алынған мәліметтер дәлел бола алады.

Республикалық және облыстық трассаларда жылқы кенеттен жолға шығып кететін жағдайлар жиі кездеседі, ал оның иесін орнату мүмкін емес — сіз тек иесін іздеу туралы хабарландырулар орналастыруыңыз керек.

Сондай-ақ, адамдар жануардың кімге тиесілі екенін біле отырып, әдейі үндемеуді жөн көреді. Сонымен қатар, белгіленген ережелерге сәйкес, әр жануарда малдың жолға шықпауына жауапты шопан болуы керек.

"Ақтөбе облысы мәслихатының шешіміне сәйкес жеке және заңды тұлғалар өздеріне тиесілі малды есепке алуға және тіркеуге міндетті. Әрбір жануарға жеке сәйкестендіру нөмірі беріледі және ветеринариялық паспорт беріледі. Жайылымдағы малды иесінің өзі немесе шопан өсіреді. Түнгі уақытта арнайы бөлінген жайылымдарда немесе басқа да жер учаскелерінде жайылымға рұқсат етіледі. Жануарларды жайылымға жеткізу және оларды қайтару үшін қожайын немесе шопан жауап береді. Бұл мал ұрлығы мен жол-көлік оқиғаларының алдын алуға мүмкіндік береді. Егер бұл талаптар орындалмаса, жануар уақытша ұстау орнына орналастырылады. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 408 — бабына сәйкес (мал жаю ережелерін бұзу) әкімшілік хаттама жасалады және иесіне 3-тен 10 АЕК-ке дейінгі мөлшерде айыппұл салынады", - деді Ақтөбе облысы полиция департаменті қоғамдық қауіпсіздік басқармасы бастығының орынбасары Нұрлыбек Сүйентаев.

Ағымдағы жылдың басынан бері 2 мыңға жуық мал иесі әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Егер жануар жолға шығып, ЖКО тудырса, материалдар әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 633-бабына сәйкес ресімделеді және жергілікті атқарушы органдарға жіберіледі.

Аталған баптың бірінші бөлігіне сәйкес айыппұлдардың мынадай мөлшері көзделген:

• жеке тұлғалар үшін-3 АЕК,
• шағын кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін - 20 АЕК,
• орта кәсіпкерлік субъектілері үшін — 30 АЕК,
• ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-50 АЕК.

Егер оқиға салдарынан адамдар жеңіл дене жарақатын алса, мүліктік зиян келтірілсе немесе бұзушылық бір жыл ішінде қайталанса, айыппұлдар көбейіп, мыналарды құрайды:

• жеке тұлғалар үшін-5 АЕК,
• шағын кәсіпкерлік субъектілері немесе коммерциялық емес ұйымдар үшін - 25 АЕК,
• орта кәсіпкерлік субъектілері үшін-40 АЕК,
• ірі кәсіпкерлік субъектілері үшін-100 АЕК.

Осы бұзушылықтар бойынша хаттамаларды жергілікті атқарушы органдар жасайды. Бұл әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 729-бабында көзделген.

Ақтөбе облысында ағымдағы жылы ауыл шаруашылығы жануарларының қатысуымен 21 ЖКО тіркелді. Белгіленген тәртіпке сәйкес полиция мұндай жағдайлар туралы жергілікті әкімдікке және ветеринария бөліміне хабарлайды. Бұл ұйымдарда малды есепке алу журналдары жүргізіледі, сондай-ақ жүргізілген вакцинациялар туралы мәліметтер сақталады.

"Полиция қызметкерлері жақын маңдағы елді мекендер мен шаруашылықтарға барады, тұрғындардан сұхбат алады, жануарды тани ма, жоқ па, соны анықтайды. Оның костюмі мен сыртқы белгілері бойынша иесі белгіленеді. Ақпарат әлеуметтік медиа чаттарында орналастырылады. Бұл жұмыс ауыл әкімдігімен бірлесіп жүргізілуде. Егер жануар жараланса немесе өлсе, оны ветеринарлық маман тексереді, қажет болған жағдайда сараптама актісі жасалады. Егер жануар тірі болса, бірақ оның иесі табылмаса, полиция әкімдікпен немесе ветеринарлық қызметпен бірлесіп оны уақытша ұстау орнына орналастырады. Бұл ретте қабылдау-тапсыру актісі жасалады. Иесі анықталғанға дейін жануар әкімдіктің немесе ветеринарлық қызметтің бақылауында болады. Жануар өлген жағдайда полиция ветеринарды шақырады, ол осы фактіні тіркейді, тиісті акт жасайды, суретке түсіреді және барлық материалдар заттай дәлел ретінде тіркеледі. Жануардың мәйіті жойылады немесе санитарлық талаптарға сәйкес жергілікті әкімдік арқылы көміледі. Барлық жүргізілген іс — шаралар тексеру хаттамасына енгізіледі", - деді Нұрлыбек Сүйентаев.

Полиция мен прокуратура ветеринарлық инспекцияны да хабардар етеді

Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің Ақтөбе облысы бойынша аумақтық инспекциясы осы саладағы жұмыстың заңдылығын мұқият қадағалауға міндетті.

Айыппұлдар да салынады және қажет болған жағдайда сот иск дайындалады. Биыл 400-ге жуық айыппұл салынды.

"Егулердің жоқтығы, карантинді сақтамағаны, жануарларды дұрыс тасымалдамағаны, сондай-ақ анықтамаларды дұрыс ресімдемегені үшін айыппұлдар қарастырылған. Биыл осындай 400-ге жуық жағдай тіркелді. Бұзушылықтар рейдтер кезінде анықталады, адамдар шағым түсіреді, ал полиция мен прокурорлар бұл туралы хабарлайды. Осыдан кейін жағдайдың заңдылығы тексеріліп, егер ақпарат расталса, айыппұл салынады. Қайта бұзылған жағдайда сотқа талап қойылады", - дейді Ақтөбе облысы бойынша ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің аумақтық инспекциясының басшысы кеңес Қанатбаев.

Қораларда санау жүргізілмейді, жайылымдардағы жылқылардың саны белгісіз

Өңірлердегі ветеринариялық басқармалар, ветеринариялық станциялар мен ветеринариялық пункттер жануарларды сәйкестендірумен және вакцинация жүргізумен айналысады.

Жыл сайынғы ұрпақты тіркеу — бұл негізгі жұмыс.

"Сәйкестендіру базасында облыста 2,4 миллионнан астам ауыл шаруашылығы жануарлары тіркелген. Олардың ішінде 656 мыңға жуық ірі қара, 1,3 миллионнан астам ұсақ мал, 400 мыңнан астам жылқы, 3 мың шошқа және 26 мыңнан астам түйе бар. 2015 жылғы бұйрыққа сәйкес, ұрпақ жыл сайын анықталады. Жыл соңында әрбір ауылдық округ әкімі ветеринариялық пункт басшысымен бірге талдау жүргізеді: қанша аналық табын қалды және осы жануарлардан қанша ұрпақ күтіледі. Болжам ауданға беріледі. Аудандық ветеринариялық станция, аудан әкімінің орынбасары және инспекция маманы деректерді талдап, облыстық ветеринария басқармасына береді. Басқарма Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитеті үшін ұсынысты тұжырымдайды, ол осы ұсыныстың негізінде республикалық бюджеттен биркаларды сатып алуға қаржы бөледі. Әр тег сатып алынады. Биыл ірі қара малға 211 033 тег, ұсақ малға — 501 720, түйеге — 5 879 тег сатып алынды. Бұл көрсеткіштерге жоғалған тегтерді ауыстыру үшін тағы 10 пайыз қосылады", - деп түсіндірді Ақтөбе облысы Ауыл шаруашылығы басқармасының бөлім басшысы Шахидолла Рахимов.

Қаржыландыру республикалық бюджеттен облыстық ветеринария басқармасына түседі. Басқарма конкурс өткізеді, жеңімпаз анықталғаннан кейін комиссия құрылады, ол тегтерді қабылдайды және оларды аудандық ветеринариялық станцияларға таратады.

Станция басшысы тегтерді аудандық ветпункт бастығына береді, ал ол оларды әрбір ауылдық округ бойынша бөледі.

"Жануарлар 14 жұмыс күні ішінде анықталады. Ірі және ұсақ малдар (бұзаулар, Қойлар, ешкілер, түйелер) туылғаннан кейін 7 күннен кейін, құлындар төрт айдан бастап белгіленеді. Жылқыларды ыстық стигмамен немесе азотты қолданатын суық әдіспен белгілеуге болады. Чипті бір аптадан кейін орнатуға болады. Алайда, мемлекеттік қаржыландыру тек тегтерде қарастырылған. Ережелерге сәйкес, шаруашылықтарға таңдау еркіндігі беріледі: олар тегті, чипті немесе болюсті қолдана алады.

Болюс-бұл асқазанға енгізілетін арнайы электронды құрылғы, оны чиптің көмегімен сырттан оқуға болады. Чип ақылы, әр иесі оны өздігінен алады. Қазіргі уақытта 3 мыңнан астам ірі қара мен 7 мыңнан астам жылқының чиптері бар. Ұрпақты жасыруға келетін болсақ, біз әр ауланы тексере алмаймыз. Талаптарға сәйкес, шаруашылық бірінші кезекте ветстанцияға ұрпақ күтілетін уақыт кестесін ұсынуы керек. Ветстанция басшысы осы кестеге сәйкес жұмыс істейді. Бірақ көбінесе айғырлар мен Табындар жалпы қуғында болады, ал ұрпақ әр уақытта пайда болады. Ветеринария туралы Заңның 25-бабына сәйкес, туған кезде жоғалған немесе ауырған жағдайда ветеринарға хабарлау қажет", — деп толықтырады Шахидолла Рахимов.

Вакцинация бойынша жұмыс ЖТҚ қосымшасын пайдалана отырып жүргізіледі. Вакцинация жануарлардың санына сәйкес жүргізіледі.

"Егер жануарлардың артық саны немесе тіркелмеген адамдар анықталса, біз бұл туралы ветеринарлық тексерулерге хабарлаймыз. Олар тексеру жүргізеді: Жануарлар қайдан, оларды кім әкелді. Айыппұлдар салынуда", - деп түсіндіреді Шахидолла Рахимов.

Ақтөбе облысы бойынша ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің аумақтық инспекциясының басшысы кеңес Қанатбаев барлық жануарлар үшін басқарма жауапты екенін атап өтті.

Жануарларды уақтылы анықтау-басқарудың негізгі міндеттерінің бірі.

"Есепке алу кезінде сандар өзгеруі мүмкін, өйткені инспекторлар қораларды айналып өтеді. Иесі жануарды сойып, ветеринарлық пункт басшысына хабарламауы мүмкін немесе жануар анықталмай қалуы мүмкін. Мысалы, біздің базада 10 сиыр тіркелген, бірақ қорада 11 сиыр бар. Олардың ұрпақтары әлі анықталған жоқ. Қыркүйек айының басында қазан айының соңында төлді тіркеу дұрыс болмайды. Мұндай жағдайларда олар сотқа жүгінеді. Алдымен жергілікті ветпункт "жасын өзгертіңіз" деп хабарлайды, содан кейін шағымнан кейін директорға хабарланады. Онда базаға түзетулер енгізетін маман жұмыс істейді. Әр ауданда тек сот шешімімен деректерді өзгертетін осындай маман бар", - дейді Шахидолла Рахимов.

Мұндай жағдайларда басқарма ветеринариялық инспекцияға хат жолдайды, ол "сот шешімі бойынша өзгерту" нұсқауын алып, ауылға маман жолдайды.

Ветпункт басшысы, түзету жөніндегі маман, басқарма қызметкері және ауылдық округтің статистигі жануарларды бірлесіп қарап, акт жасайды.

"Биылғы жылы талаптар күшейтілді. Бұрын тіркеу үш ай ішінде жүргізілуі мүмкін. Субсидиялау кезінде құжаттарды рәсімдеу жиі кешіктірілді. Бір жағынан, мұны немқұрайлылық деп атауға болады. Екінші жағынан, халық арасында үлкен табынға "жаман көз" болуы мүмкін деген сенім бар, сондықтан тіркеу кейінге қалдырылады. Егер жануарлар уақытында анықталмаса, оларды жайылымға сатуға және шығаруға болмайды. Егер олар вакцинацияланбаса және қанға тексерілмесе, бұл қауіпті ошақ. Апат кезінде Тараптардың бірі әдетте бізде тіркеледі. Мұндай жағдайлар аудандарда кездеседі. Оларды тіркемеген жылқы иелері бар. Жылқылар, ірі қара малдан айырмашылығы, қораларда ұсталмайды және мамандар оларды жайылымда есептей алмайды. Мысалы, күйеу 30 жылқыны әкеледі, мамандар стигма қояды, бірақ басқа жылқының қалғанын білмейді. Біздің араласуға және оларды тексеруге құқығымыз жоқ. Алға ауданында аудандық ветеринариялық станцияның директоры мен аудан әкімінің орынбасары аулаға біреуге кіргені үшін айыппұл алды. Олар маманның қалай жұмыс істейтінін, тегтердің қалай қойылғанын тексерді. Талаптарға сәйкес, тек шақыру бойынша келу керек", - дейді Шахидолла Рахимов.

Ақтөбелік мал иесі Сандыбек Қалдиннің айтуынша, жануарлар санын жасыру көбінесе фермерлермен емес, жеке тұлғалармен байланысты.

Иелері жануарларды уақытында тіркейді және оларды сату және әртүрлі аурулардан қорғау үшін қан алады.

"Бұл малы бар қарапайым адамдардың дело болуы мүмкін. Олар тіркеуге мән бермейді және уақытты жоғалтады. Жануарлардың анықталмауының зияны үлкен. Құжаттарсыз оларды ешкім сатып алмайды. Сонымен қатар, құжатсыз тасымалдау кезінде айыппұл салынады. Әсіресе ,ях стигмасы жиі болмайды. Оны қолдану қиын болуы мүмкін, кейде уақыт пен күш жетіспейді", - деп түсіндірді Сандыбек Қалдин.

Тіркелмеген мал болуы мүмкін-статистика департаменті

Осы жылдың 1-30 тамызы аралығында Ұлттық ауыл шаруашылығы санағы сайтта онлайн форматта өткізілді sanaq.gov.kz.

Онлайн-санаққа Ақтөбе облысынан 7 811 жеке қосалқы шаруашылық және 9 138 шаруашылық субъектісі қатысты. Санақтың үшінші кезеңі 20 қыркүйектен 20 қазанға дейін офлайн режимінде өтті.

Санақ жүргізу үшін 25 нұсқаушы мен 101 сұхбат беруші қатысты. Санақ барысында 312 елді мекенде 44 092 жеке қосалқы шаруашылық және 709 шаруашылық субъектілері қамтылып, барлығы 44 791 респондент сұралды.

"Мал саны ғана емес, жер, шаруа қожалықтарының техникасы, дақылдар да тіркелді. Әрбір объект бойынша талдау жүргізіледі. Санақтан кейін тіркелмеген мал туралы мәліметтер пайда болуы мүмкін. Айта кету керек, біз қораларды тексермедік және малды жеке санамадық, барлық деректер ауызша жиналды. Біз иелеріне жануарлардың түрлері мен жасы туралы сауалнама жүргізіп, ақпаратты есепке қойдық", — деді Ақтөбе облысының статистика департаментінің басшысы Жолдасқали Бейсов.

Оның айтуынша, сұхбат берушілер тіпті сарайлардың ауданы мен мал азығының көлемін де бақылаусыз қалдырған жоқ. Негізгі мақсат - әңгімелесуді достық түрде өткізу және нақты ақпарат алу.

"Біз өз мамандарымызға фермаларға барған кезде шынайы ақпарат алу үшін жылы, құрметпен сөйлесу керектігін үйреттік. Сарай кіре берісте тұр, біз оның сыйымдылығын жиналған Жем мөлшеріне қарай бағалаймыз деп ойлаймыз. Техника да ескерілді: ол сатып алынған кезде лизингке алынды ма, жоқ па — барлық деректер жазылды. Сұхбат берушілер тек аудандар мен ауылдарға ғана емес, қыстақтарға да барды. Облыста 400-ге жуық жеке кәсіпкер онлайн-санаққа қатысқан жоқ, сондықтан оларды тұрғылықты жері бойынша айналып өтуге тура келді. Олардың арасында басқа аймақтарға қоныс аударған түзеу мекемелерінде жазасын өтеп жатқан адамдар, сондай-ақ қайтыс болған адамдарға тіркелген шаруашылықтар болды. Сонымен қатар, жеке қосалқы шаруашылық ашып, әскер қатарына кеткен ақтөбеліктер кездесті. Біз тексеруге міндеттіміз, өйткені барлық деректер Мемлекеттік кірістер департаментінде тіркелген", - деп атап өтті Жолдасқали Бейсов.

Айта кету керек, өткен жылы Қазақстанда мал саны туралы ғана емес, құс саны туралы да деректер асыра айтылғаны белгілі болды.

ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі kazinform агенттігіне жекелеген тармақтар бойынша барлық ақпаратты жүйелеп, толық статистикалық жауап берді.