Қазақстанда қайта өңдеудің жоғары дәрежесі бар өндірістер дамуда

Өңдеу өнеркәсібіне инвестициялардың өсуі

Ағымдағы жылдың қаңтар-қыркүйек айлары аралығында өңдеуші сектордың негізгі капиталына салынған инвестициялар 34,3% - ға өсті. Жұмыс істеп тұрған өндірістерді жаңғыртуға және жаңа өндірістерді құруға, еңбек өнімділігін арттыруға және қазақстандық өнімнің экспорттық мүмкіндіктерін кеңейтуге тікелей әсер ететін өнеркәсіптік инфрақұрылыммен қамтамасыз етуге басты назар аударылады.

Инвестицияларды тарту үшін өнеркәсіптік жобаларды іске асыру үшін қолайлы жағдайларды қамтамасыз ететін арнайы экономикалық және индустриялық аймақтар белсенді дамып келеді.

2025 жылы Ақтөбе және Қызылорда облыстарында жаңа АЭА іске қосылды (барлығы 16 АЭА, 61 индустриялық аймақ, 34 шағын өнеркәсіптік аймақ). Бүгінгі таңда АЭА аумағында 532 жоба іске асырылды, оның ішінде 85-і шетелдік қатысумен, тағы 449 жоба іске асырылу сатысында, оның ішінде 42-сі шетелдік қатысумен. АЭА - ға тікелей шетелдік инвестициялардың көлемі шамамен 925,3 млрд теңгені (2 млрд АҚШ доллары) құрады.

2025 жылғы қаңтар–қыркүйекте өңдеуші секторда жалпы сомасы 3,1 трлн теңгеден (6,2 млрд АҚШ доллары) астам инвестициялар туралы 5 келісім жасалды. Ферроқорытпа өндірісі, жолаушылар вагондары, цемент және т. б. сияқты бағыттарды қамтитын тағы 4 келісім қаралу сатысында тұр.

Қолданыстағы өндірістердің жүктемесін қамтамасыз ету және бұрын Қазақстанда өндірілмеген өнім шығаруды ынталандыру мақсатында ұзақ мерзімді жеткізу шарттарының тетіктері белсенді түрде енгізілуде. Мұндай оффтейк-келісімшарттар инвесторлар үшін тәуекелдерді айтарлықтай төмендетеді және өнімнің кепілді өткізілуін қамтамасыз етеді. 2024 жылдың қорытындысы бойынша 1 трлн теңгеден астам сомаға 898 ұзақ мерзімді шарттар мен оффтейк-келісімшарттар жасалды. Ағымдағы жылдың қаңтар-шілде айларында 1,179 трлн теңге сомасына 1 035 шарт жасалды, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,7 есе көп.

Басым салаларда 190 жобаны іске қосу

Индустриялық дамуды жеделдету мақсатында елімізде өнеркәсіптің басым салаларында 1,5 трлн теңге сомасына 190 жоба іске асырылуда. Оларды іске асыру металлургия, машина жасау, Мұнай-газ химиясы және тамақ өнеркәсібінде 22,6 мың жаңа жұмыс орнын құруды қамтамасыз етеді.

Жобалар жоғары технологиялық өндірістерді дамытуға, шикізатты өңдеу тереңдігін арттыруға, экспорттық әлеуетті нығайтуға және экономиканың шикізаттық емес секторын кеңейтуге бағытталған.

Мәселен, бүгінгі таңда инвестиция сомасы 838,1 млрд теңгеге 115 жоба іске қосылды, 13 384 жұмыс орны құрылды. Сондай-ақ, ағымдағы жылдың соңына дейін 9,2 мың жұмыс орнын құра отырып, 691,1 млрд теңгеге 75 жобаны іске қосу жоспарлануда.

Негізгі жобалардың ішінде мыналар бар:

1. "Қазполиграф" ЖШС — Қостанай облысындағы жетекші көпірлер арқалығының өндірісін тереңдетіп оқшаулау. Инвестиция сомасы-100 жұмыс орнын құрумен 78,2 млрд теңге. Жылына 46 мың құю нысандарын шығару жоспарлануда.

2. "ҚазТурбоРемонт" сервистік орталығы-Атырау облысында локомотивтердің тірек арқалықтарын өндіру бойынша дәнекерлеу цехы, инвестиция сомасы-80 жұмыс орнын құрумен 4 млрд теңге. Жоспарланған шығарылым жылына 1 мың дана.

3. "Новоишимский мелькомбинат" ЖШС — Солтүстік Қазақстан облысында аралас қоспалар өндіретін зауыт, инвестиция сомасы-35 жұмыс орнын құрумен 1,5 млрд теңге. Жоспарланған шығарылым жылына 750 мың тонна.

Барлық жобалар толық қуатына шыққан кезде олардың өндіріс көлемі шамамен 2,3 трлн теңгені құрайды, оның ішінде 0,8 трлн теңгеге өнім экспортына, импорт алмастыру — 1,5 трлн теңгеге жоспарланған.

Сондай — ақ, ауылдық жерлерде 5,7 мың тұрақты жұмыс орнын және моноқалаларда 1,8 мың тұрақты жұмыс орнын құру жоспарлануда.

Елді индустрияландыру өндірілетін өнім сегментін кеңейтуге мүмкіндік берді. Соңғы үш жылда полипропилен, ферросилиций және ыстықтай брикеттелген темір, арнайы кокс, Тұрмыстық техника, автомобиль шиналары, жүк көлігіне арналған компоненттерді Құю өндірісі сәтті іске қосылды. Тыңайтқыштардың жаңа түрлерін ("ҚазАзот", "Қазфосфат"), құрылыс материалдарын (керамикалық плиткалар, жылу оқшаулағыш материалдар, энергия үнемдейтін шыны), мұнай-газ жабдықтарын (Caspi Oil Capital), дәрілік заттарды өндіру жолға қойылған.

Терең қайта өңдеу жобаларына баса назар аудару

Өңдеудің жоғары дәрежесі бар өндірістерді құруға ерекше назар аударылады. Президенттің тапсырмасы бойынша өнеркәсіпте отандық шикізат пен жиынтықтауыштарды барынша пайдалануға, сондай-ақ ірі кәсіпорындардың айналасында аралас өндірістерді дамытуға бағытталған серпінді жобалар іске асырылуда.

Бұл бастамалар экономиканы әртараптандыру және өңдеу өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін ынталандыру бағдарламасы аясында таңдалды. Олардың қатарында KIA Qazaqstan (Қостанай облысы) және Astana Motors Manufacturing Kazakhstan (Алматы қ.) автомобиль зауыттары, сондай-ақ металлургия, химия, мұнай-химия және тамақ өнеркәсібіндегі жобалар бар:

Басқа да негізгі секторлар — металлургия, химия, мұнай химиясы, туризм, ауыл шаруашылығы және тамақ өнеркәсібі бойынша жобаларды іске асыру жалғасуда:

1. "Mineral Product International" ЖШС металлургиялық кластері (Павлодар облысы).

2. Ыстық крикет темір зауыты
"ССКӨБ" АҚ (Қостанай облысы).

3. Qarmet комбинатын жаңғырту (Қарағанды облысы).

4. "KAZ Minerals Smelting" ЖШС мыс балқыту зауыты / NFC (Абай облысы).

5. "Ертіс" гидрометаллургиялық комбинаты (Павлодар облысы).

6. Бутадиен және оның туындыларын шығаратын зауыт "бутадиен" ЖШС (Атырау облысы).

7. "KMG PetroChem" ЖШС полиэтилентерефталат (ПЭТ) өндіру зауыты (Атырау облысы).

8. "ҚазМұнайГаз "ҰК" АҚ Шымкент МӨЗ-нің екінші кезегі (Шымкент қ.).

9. "КазАзот Prime" ЖШС аммиак және карбамид өндіру зауыты (Маңғыстау облысы).

10. "Qazaq Kalium Ltd" ЧК калий тұздарын өндіру жөніндегі байыту-өндірістік кешені (Батыс Қазақстан облысы).

11. "Астана Туризм" ЖШС көпфункционалды туристік ауданы (Астана қ.).

12. "Жылы жағажай" кешенді дамуы (Маңғыстау облысы).

13. Бидай мен бұршақты терең өңдеу жөніндегі интеграцияланған агроөнеркәсіптік кешен (Астана қ.).

14. "Qostanai Grain Industry" ЖШС астық пен бидайды терең өңдеу зауыты (Қостанай облысы).

15. "Силлено"ЖШС/"KMG PetroChem" ЖШС (Атырау облысы) интеграцияланған газ-химия кешені.

Ыстық крикетті темір өндірісінің мысалында жаңа буын металлургиясы

Сонымен қатар, маңызды бағыттардың қатарында "жасыл" металлургияны дамыту бар. Мәселен, Қостанай облысында "жасыл" металлургияның ірі жобасы іске асырылуда. Eurasian Resources Group (ERG) primetals technologies Austria GmbH (Австрия) консорциумымен және Midrex Technologies Inc. - пен стратегиялық келісімшартқа қол қойып, Рудныйда ыстық крикет темір зауытын (GBJ) салудың келесі кезеңін бастады. (АҚШ).

Қуаттылығы жылына 2 млн тонна ГБЖ кәсіпорны Орталық Азиядағы Жаңа металлургияның ірі нысандарының біріне айналады. Өндіріс дәстүрлі домендік процестермен салыстырғанда көміртегі ізін 50% - дан астам төмендетуге мүмкіндік беретін MIDREX Flex темірді тікелей қалпына келтіру технологиясына негізделеді.

Жобаға инвестиция көлемі 650 млрд теңгеден асады, пайдалануға беру 2029 жылға жоспарланған. 1 мыңнан астам жұмыс орны құрылады.

Жобаны іске асыру Қазақстанға терең қайта өңдеудің бәсекеге қабілетті өнімдерімен Болат өнеркәсібінің әлемдік нарығына шығуға мүмкіндік береді және отандық өнеркәсіпте экологиялық технологияларды енгізудің үлгісі болады.

Мұнай-газ химиясы-индустриялық өсудің жаңа драйвері

Сондай-ақ өнеркәсіптің ең қарқынды дамып келе жатқан бағыты Мұнай-газ химиясы болып табылады. 2024 жылы мұнай-газ-химия өнімдерін өндіру 540 мың тоннаға жетті, бұл 2023 жылғы деңгейден 150,5% - ға жоғары.

Сектор үшін маңызды қадам метанол зауытын салу туралы саладағы алғашқы инвестициялық келісімге қол қою болды. Бұдан басқа, 2024-2030 жылдарға арналған мұнай-газ химиясын дамытудың Жол картасы бекітілді, 2026 жылы қабылдануы жоспарланып отырған "мұнай-газ химиясы өнеркәсібі туралы" жаңа заң әзірленуде.

Ағымдағы жылдың соңына дейін пысықталған көлемдер бойынша 590 мың тонна мұнай-газ-химия өнімін өндіру жоспарлануда.

Ағымдағы жылдың 9 айында өндіріс көлемі 477,2 мың тоннаны немесе өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 115,8% -. (412,2 мың тонна) құрады.

Ғылым және өндіріс синергиясы

Сонымен қатар, ірі отандық компаниялар тереңірек технологиялық прогреске және ішкі және сыртқы нарықтарда бәсекеге қабілетті шешімдер жасауға ұмтыла отырып, ғылыми ұйымдармен ынтымақтастықты белсенді түрде құруда.

KMG PetroChem және ҚР Президенті жанындағы ҚР Ұлттық Ғылым академиясы агроөнеркәсіптік кешенге отандық карбамидті енгізу саласындағы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. Құжат карбамид өндірісінің болашағын ғылыми тексеруге және оның тиімділігін жан-жақты бағалауға бағытталған.

Келісім аясында Ғылым Академиясы топырақ пен өсімдіктерге зертханалық және далалық зерттеулер жүргізеді, сонымен қатар ғылыми есептер мен практикалық ұсыныстар дайындайды. 2025 жылы еліміздің әртүрлі агроклиматтық аймақтарында сынақтар басталды-600 гектарға жуық егіс алқабы қамтылды.

Нәтижелер өнімділікті арттыруға, экспорттық әлеуетті нығайтуға және Қазақстан фермерлерін отандық өндірістің тиімді тыңайтқышымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Осылайша, үкімет қайта өңдеу деңгейі жоғары өндірістерді дамыту, өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және жаңа жұмыс орындарын құру бойынша жұмыс жүргізуде.