Неліктен жастар ауылдардан кетеді: шешілмейтін мәселелер

"Демографиялық динамикаға сәйкес, бізде қала халқының белсенді өсуі байқалады. Олар ауылдардан қалаларға барады, қайтып оралмайды. Бұл түсінікті, қалада өмір сүру жағымды, ыңғайлы. Ал дамымайтын ауылдарда өмір сүру барған сайын ыңғайсыз болады. Себебі жұмыс жоқ, ерекше перспективалар жоқ. Жастар оқуға, қалаға жұмысқа кетіп, сол жерде тірек болуға тырысады. Сондықтан ауыл біртіндеп өле бастайды. Бұл әлемдік үрдіс. Бұрынғы КСРО - да ол айқын көрінеді. Статистикаға сәйкес, 1991 жылы қала мен ауыл тұрғындарының үлесі 50-ден 50-ге дейін болды. Қазір қала халқының үлесі 65% - дан асады және 70% – ға тез жақындап келеді, ауыл халқының үлесі азайып келеді", - дейді Қаржы талдаушысы Арман Бейсембаев.

Оның айтуынша, Қазақстан өте жоғары урбанизацияланған мемлекетке айналуда. Бұл объективті тенденцияны тоқтату мүмкін емес. Мемлекет теріс салдарды азайту үшін көші-қонды басқаруға күш салуда. Мемлекеттік бағдарламалар көп, шаралар кешенінің құралдарының бірі, ауылды қолдауға тырысу, оның тіршілігін қамтамасыз ету, өмір сүру жеңілдікті ипотека болып табылады. Биылғы жылы мамандарға әлеуметтік көмекті реттейтін құжатқа түзетулер енгізілді.

"Тұрғын үйге бюджеттік несиелеу бойынша пайыздық мөлшерлеме жүзден бір пайызға дейін өзгерді. Бұл өзгерістер бюджет қаражатын тиімді бөлу қажеттілігіне байланысты болды. Бірақ, өзгерістерге қарамастан, жеңілдетілген несиелеудің бұл шарттары нарықтағы ең тиімді шарттардың бірі болып қала береді, өйткені нарықтық тұрғын үй қарыздарының мөлшерлемесі бірнеше есе жоғары. Сондай – ақ, бағдарлама ұзақ мерзімді төлемдер, бастапқы жарнаның болмауы және несие бойы төмен мөлшерлеме сияқты өзінің артықшылықтарын сақтап отырғанын атап өткен жөн", - деді ҚР ҰЭМ өңірлерді талдау және жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту департаменті басқармасының басшысы Әлібек Дүйсебаев.

Жаңа ережелер 18 тамызда күшіне енеді. Ауылға көшуге ниет білдірген дәрігерлер, мұғалімдер, мәдениет, спорт, агроөнеркәсіптік кешен қызметкерлері 10-15 жылға тұрғын үй сатып алуға пайызсыз несие ала алады.

"Мақсат ауылдарға көшіп келгендерді қаржылай қолдау екені түсінікті. Ал түпкі мақсат, жаһандық деңгейдегі макро мақсат-осындай қаржы құралын ұсыну арқылы мамандарды ауылда ұстауға тырысу. Жастар арасында ауылға мақсатты түрде баратындар бар. Олар аз. Бірақ бұл жастарды ауылда ұстауға мүмкіндік бере ме? Мен күмәнданамын", - деді Қаржы талдаушысы Арман Бейсембаев.

Сарапшының пікірінше, қоныс аударушылар үшін мүмкіндігінше қолайлы жағдай жасау қажет. Бұл ауылда қалуға тағы бір ынталандыру болуы мүмкін.

"Қаржылық левередж керемет, бірақ мемлекет бұл елді мекенде өмір сүрудің қаншалықты ыңғайлы екендігі туралы ойлануы керек. Жұмыс орындары сапалы және жоғары ақы төленуі тиіс, инфрақұрылымды, электрмен жабдықтауды, Интернетті, орталықтандырылған сумен жабдықтауды, кәрізді дамыту қажет", - деп қорытындылады сарапшы.