Өз балығы бәріне жетеді: Қазақстанда балық шаруашылығы қалай дамиды

ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитеті төрағасының орынбасары Аян Бахияновтың айтуынша, бүгінде сала сапалы өзгерістерге ұшырауда: "аквамәдениет туралы" арнайы заң қабылданды, қолдау шаралары әзірленді, жеңілдікті несиелер енгізілуде, ал браконьерлікке қарсы күрес цифрлық технологиялар арқылы күшейтілуде.

"Балық шаруашылығын дамытудың 2030 жылға дейінгі бағдарламасы балық өсіру көлемін жылына 6,9 мың тоннадан 270 мың тоннаға дейін ұлғайтуды көздейді. Бұл импортты едәуір қысқартуға және азық — түлік қауіпсіздігін арттыруға мүмкіндік береді", - деді Аян Бахиянов.

Қазір Қазақстанның өзі 63,4 мың тонна балық өндіреді, бұл ретте 54,6 мың тонна импорттайды, ал 23,4 мың тонна экспорттайды. 2024 жылы ішкі тұтыну 94,6 мың тоннаны құрады. Балық өндірісіндегі негізгі өсім әсіресе белсенді дамып келе жатқан аквамәдениет есебінен күтілуде — тек соңғы төрт жылда өсіру көлемі үш есеге жуық өсті, 2020 жылы 6,9 мың тоннадан 2024 жылы 18,2 мың тоннаға дейін.

Мемлекет жеке бизнес пен Инвесторларға ставка жасайды: 2021 жылдан 2024 жылға дейін жалпы сомасы 21,5 млрд теңгеге 85-тен астам инвестициялық жоба іске асырылды. Биыл ғана жалпы қуаттылығы 40 мың тонна тауарлық балықтың 39 жаңа жобасы іске асырылуда.

"2025 жылдың 12 маусымында қабылданған" аквамәдениет туралы "заң ашық ойын ережелерін енгізеді және жем — шөп пен жабдықты субсидиялаудан бастап салық жеңілдіктері мен су беру өтемақыларына дейін көптеген қолдау шараларын ұсынады", - деді спикер.

Атап айтқанда, саланы субсидиялауға 2025 жылы 3,5 млрд теңге бөлінді. 10 жылға дейінгі мерзімде 5 млрд теңгеге дейінгі сомаға 2,5% жеңілдікті кредиттер енгізіледі, сондай-ақ айналым қаражатын толықтыруға жеңілдікті кредиттеу тетігі әзірленеді.

Алайда, саланың дамуы ескі проблемаларды да тежейді. Комитеттің мәліметінше, 2020 жылдан 2024 жылға дейін браконьерлікпен байланысты 34,5 мыңнан астам құқық бұзушылық анықталған. 300 тоннадан астам заңсыз ауланған балық тәркіленді, айыппұл сомасы жарты миллиард теңгеден асты. Бұған жауап ретінде балық пен су жануарларының қозғалысын бақылайтын "E-Fish" сандық мониторинг жүйесі енгізілді.

Ғылым мен кадрларды даярлау да басымдықтардың қатарында қалып отыр. Бағдарламаға селекциялық жұмыстарды, жемшөп өндірісін дамыту, балық өсірушілерді оқыту және ғылыми базаны кеңейту кіреді.

"Біз өндіріс көлемін ұлғайтып қана қоймай, балық өнеркәсібін тұрақты, бәсекеге қабілетті және экологиялық таза етуге тырысамыз. Заңнамалық база енді тұрақтылықты, ашықтықты және инвестициялық тартымдылықты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді", — деп атап өтті Аян Бахиянов.

Ұзақ мерзімді перспективада мемлекет импортқа тәуелділікті қысқартады, қазақстандықтарды сапалы отандық балықпен қамтамасыз етеді және экспорттық әлеуетті дамытады деп күтеді. Аквамәдениеттің негізгі көлемі балық белсенді өсіп келе жатқан жылы мезгілде болады, бұл саланың биологиялық ерекшеліктеріне негізделген.

Балық шаруашылығын дамыту тек тамақ туралы емес. Бұл ауылдардағы жұмыс орындары, экспорттық кірістер, Ұлт денсаулығы және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану туралы. Ал Қазақстан бұл мәселеде табысқа жетуге ниетті сияқты.