Несиелер қымбаттайды: мемлекеттік мәліметтер базасы ақылы режимге ауыстырылады

Банктер сандық локомотив ретінде

Соңғы жылдары Қазақстандағы банктер тек қаржы ұйымдарына ғана емес, толыққанды цифрлық платформаларға айналды. Банктік қосымшалар арқылы азаматтар әлеуметтік төлемдерге, салық қызметтеріне, жылжымайтын мүлікті тіркеуге, тіпті баланың тууына байланысты жәрдемақыларды рәсімдеуге қол жеткізе алады. Технологиялар мен мемлекеттік функциялардың мұндай симбиозы елді цифрландыруды жеделдетуге, процестердің ашықтығын арттыруға және цифрлық теңсіздікті айтарлықтай қысқартуға мүмкіндік берді.

"Қазақстанның банк секторы бүгінде экономиканы цифрландыруда және азаматтардың мемлекеттік қызметтерге қол жеткізуінің неғұрлым инклюзивті жүйесін құруда басты рөлдердің бірін атқарады. Қаржы институттары жаңа технологиялардың жолсеріктеріне ғана емес, мемлекет пен қоғамның өзара іс — қимыл тізбегіндегі маңызды буынға айналды", - деп атап өтті Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы.

Банктердің бұл рөлі инклюзивтілік контекстінде ерекше маңызды-банк интерфейстері арқылы тіпті шалғай аудандардың тұрғындары, зейнеткерлер және мүмкіндігі шектеулі адамдар бұрын мемлекеттік органдарға физикалық сапарды талап ететін қызметтерге қол жеткізді.

Жаңа қоңырау: мемлекеттік деректерге ақылы қол жетімділік

Алайда, осы жылдың сәуір айынан бастап банктер "ҰАТ" АҚ-мен Мемлекеттік Деректер базасына ақылы қол жеткізу үшін шарттар жасасу талабын алды. ҚҚҚ хабарлағандай, нақты тарифтер белгісіз, олар бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен (БҚА) келісілмеген.

"Бұл деректерді салық төлеушілер, соның ішінде банктердің өздері жасайды және қолдайды. Сондықтан оларға қол жеткізу коммерциялық қызмет емес, қоғамдық мүдделерді қамтамасыз етуге арналған инфрақұрылымның бөлігі болып табылады. Қаржы институттары деректерді коммерциялық мақсатта пайдаланбайды. Олар мемлекетке өзінің функцияларын жүзеге асыруға көмектеседі: азаматтарды сәйкестендіру, жәрдемақыларды сандық түрде беру, салық төлемдері және меншік құқығын рәсімдеу".

Қауымдастықтар төлемдерді енгізу мемлекеттік функцияны цифрлық мемлекеттің рухына қайшы келетін іскерлік қызметке айналдырады деп санайды. Сонымен қатар, егер тарифтер әртүрлі болса, бұл бүкіл банк саласы үшін үлкен тәуекелдер тудырады:

- Шағын банктер үшін цифрландыру экономикалық тұрғыдан тиімсіз болады.

- Монополияландыру күшейіп, бәсекелестік әлсірейді.

- Клиенттер зардап шегеді: қызметтерді таңдау қысқарады, қызметтерді алу мерзімі артады, ал цифрлық инклюзия, керісінше, төмендейді.

ҚҚҚ ақылы қол жеткізу моделі үздік халықаралық тәжірибеге қайшы келетініне де назар аударады. Цифрлық экономикасы дамыған елдерде банктердің Мемлекеттік деректерге қолжетімділігі норма болып табылады және тегін жүзеге асырылады.

Осылайша, Еуропалық Одақта eidas регламентінің арқасында банктер ұлттық цифрлық сәйкестендіру жүйелерін еркін пайдаланады. Сингапурда MyInfo жүйесі банктерге бірнеше секунд ішінде шот ашуға және қағазбастылықсыз несие беруге мүмкіндік береді. Ал Швецияда банктермен серіктестікте құрылған BankID мемлекеттік жүйесі мемлекеттік қызметтерге қосымша ақысыз толық цифрлық қолжетімділікті қамтамасыз етеді.

Клиенттер үшін ықтимал салдары

Әзірге банктер жаңа шығындарды клиенттерге беруді ресми түрде қарастырмайды, өйткені олар өздері заң бойынша қажет деректерге ақылы қол жетімділікпен келіспейді. Алайда, қолжетімділік шектелген немесе толық тоқтатылған жағдайда әрбір қазақстандық оның салдарын сезінеді.

"Егер базаларға қол жетімділік жабық немесе шектеулі болса, клиенттер үлкен қолайсыздықтарға тап болады", — деп атап өтті ҚҚҚ.

Бұл ескірген тәжірибеге қайта оралуды білдіруі мүмкін: қағаз анықтамалар, мемлекеттік органдарға жеке сапарлар, жәрдемақылар мен басқа да рәсімдерді рәсімдеу мерзімдерін ұлғайту, олар бүгінде смартфон арқылы оңай және тез шешіледі.

Қазіргі уақытта мәселе ашық күйінде қалып отыр. Банк қауымдастығы мемлекетті әдісті қайта қарауға және әділ және серіктестік өзара іс-қимыл принципіне оралуға шақырады. Әйтпесе, азаматтардың ыңғайлылығы мен жайлылығына ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік секторды цифрландырудың барлық логикасына қауіп төнуі мүмкін.