ҚХА-ның 30 жылдығы: Қазақстан халқының бірлігіндегі мемлекеттіліктің басты тірегі

Ассамблея консультативтік-кеңесші органнан парламенттік өкілдік ету құқығымен Конституциялық институтқа айналды. Үш онжылдықта ҚХА Қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірліктің қазақстандық моделінің өзегіне айналды.

Ассамблеяның Құрылымы

Қазақстан халқы Ассамблеясы 1995 жылғы 1 наурызда Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен құрылды. Ассамблеяны ҚХА төрағасы - ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев басқарады. Сондай-ақ, Мемлекет басшысы ҚХА қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады және оның кеңесін басқарады.

Сонымен қатар, ҚХА төрағасының үш орынбасары бар. ҚР Президенті Әкімшілігінің құрылымына кіретін ҚХА хатшылығының меңгерушісі және сонымен бірге ҚХА төрағасының орынбасары Марат Әзілханов болып табылады.

ҚХА Төрағасының этномәдени бірлестіктерден екі орынбасарын ҚХА Кеңесінің ұсынымы негізінде ротация қағидатына сәйкес Президент тағайындайды. Қазіргі уақытта этномәдени бірлестіктерден ҚХА төрағасының қоғамдық орынбасарлары Лугмар Буларов пен Юрий Шин болып табылады.

ҚХА төрағасының орынбасарлары Ассамблеяны мемлекеттік органдарда және халықаралық ұйымдарда ұсынады, сессия мен Кеңестің шешімдерін іске асыру жөніндегі ҚХА Төрағасының тапсырмаларын орындайды, істердің жай-күйі және бағдарламалық құжаттардың қажеттілігіне қарай іске асырылу барысы туралы төрағаны хабардар етеді.

Ассамблея Құрамы

ҚХА құрамына 1961 адам – республикалық және өңірлік этномәдени бірлестіктердің басшылары мен белсенділері, сондай-ақ белгілі қоғам қайраткерлері, саясаткерлер, Парламент және өңірлік мәслихаттар депутаттары, кәсіпкерлер, журналистер, шығармашылық және ғылыми зиялы қауым кіреді.

Астана, Алматы және Шымкент қалаларында, сондай-ақ облыстарда өңірлік ҚХА құрылды. Оларды өңірлердің тиісті әкімдері басқарады.

Ассамблеяның жоғарғы басқару органы ҚХА төрағасының қатысуымен жыл сайын өтетін ҚХА сессиясы болып табылады. ҚХА сессиясы Президенттің өкімімен шақырылады. Кезектен тыс Сессия ҚХА төрағасының, ҚХА Кеңесінің немесе ҚХА мүшелерінің бастамасымен шақырылуы мүмкін.

Сессияның шешімін ҚХА төрағасы бекітеді, мемлекеттік органдар үшін қоғамдық келісім және жалпыұлттық бірлік саласындағы мемлекеттік саясат жөніндегі ұсынымдар мен ұсыныстар міндетті түрде қаралуға тиіс.

Сессиялар арасында 84 адамнан тұратын ҚХА республикалық кеңесі жұмыс істейді. Оған республикалық этномәдени бірлестіктердің өкілдері, қоғам қайраткерлері, Парламент депутаттары, министрлер, өңірлердің әкімдері кіреді. Өңірлерде де кеңестер жұмыс істейді және ҚХА сессиялары өткізіледі.

Қазақстан халқы Ассамблеясының Кеңесі алқалы орган болып табылады. ҚХА Кеңесінің отырыстарын ҚХА Кеңесінің төрағасы немесе ҚХА төрағасының орынбасарлары жарты жылда бір рет шақырады.

ҚХА Кеңесінің өкілеттіктеріне: ҚХА мүшелігіне кандидатураларды қарау, кезекті сессияны шақыру және күн тәртібі туралы ҚР Президентіне ұсыныстар енгізу, қоғамдық наградалар құру және олар туралы Ережелерді бекіту және басқалар жатады. ҚХА кеңесінің өкілеттіктерінің бірі ҚР Президенті тағайындайтын ҚР Парламенті Сенатының депутаттығына бес кандидат бойынша ұсыныстар енгізу болып табылады.

ҚХА-ның бірегейлігі

Қазақстан халқы Ассамблеясы-бірде-бір посткеңестік республикада теңдесі жоқ бірегей институт.

ҚХА құрудың мақсаты қазақстандық патриотизм, қазақ халқының шоғырландырушы рөліндегі Қазақстан этностарының азаматтық және рухани-мәдени бірлігі негізінде Қазақстанда қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті қамтамасыз ету болды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев "сындарлы қоғамдық диалог – Қазақстанның тұрақтылығы мен өркендеуінің негізі" атты халыққа Жолдауында: "берік бірліктің арқасында біз өз тәуелсіздігімізді нығайтып, халықтың әл-ауқатын жақсарту үшін жағдай жасадық. Бұл уақыт жасампаздық пен прогресс, бейбітшілік пен келісім кезеңіне айналды".

Көпшілік бейбітшілік пен келісімнің отыз жылдық саясаты халықтың бірлігі мемлекеттілікті қалыптастырудың, нығайтудың және дамытудың қуатты факторы екенін дәлелдегенін атап өтті. Егер өз жолының басында Ассамблея ел этностарының мүдделерін білдіруге шақырылса, бүгінде ол азаматтық қағидаты, мақсаттар мен міндеттердің ортақтығы, сондай-ақ ортақ біріктіруші құндылықтар негізінде барлық қазақстандық этностарды біртұтас халыққа одан әрі интеграциялау жөніндегі жұмысты жалғастыруда.

"Біздің Конституциямыздың кіріспесіне сәйкес этносаралық қатынастарды үйлестірудегі жетістік –" біз, Қазақстан халқы, ортақ тарихи тағдырмен бірігіп, қазақ жерінде мемлекеттілік құра отырып" – бұл ҚХА қызметінің айтарлықтай дәрежеде сіңірген еңбегі", – деп атап өтті Ассамблеяда.

Сурет: assembly.kz

ҚХА қызметінің 30 жылында:

- қазақстандық бірегейлік пен азаматтық негізінде этностарды шоғырландыру және интеграциялау қамтамасыз етілді;

- Ассамблея консультативтік-кеңесші органнан парламенттік өкілдік ету құқығымен Конституциялық институтқа айналды;

- Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің жанынан этносаралық қатынастарды дамыту комитеті мен қолданбалы этносаяси зерттеулер институты құрылды;

- Қазақстан халқы Ассамблеясы парламенттік өкілдіктің жаңа құралына ие болды. Бұдан былай ҚХА ұсынысы бойынша Мемлекет басшысы тағайындайтын ҚР Парламенті Сенатының бес депутаты заңнамалық деңгейде кері байланысты, қоғамдық бақылауды жүзеге асыруға және Ассамблеяны этностар мүдделерінің жиынтығы ретінде ұсынуға шақырылды;

- Парламентте ұлттық бірлік пен қоғамдық келісімді нығайту мәселелерімен айналысатын "Бір ел – бір мудде" жаңа депутаттық бірлестік құрылды. Оның айырмашылығы-бұл топ Палатааралық, тек мәжілісте жұмыс істемейді, бұрынғыдай. "Бір ел-бір мүдде" депутаттық тобының құрамына 30 парламентші кірді: 10 – Сенаттан және 20-Мәжілістен;

- Ассамблея елді қоғамдық-саяси жаңғыртуда маңызды рөл атқарды, реформаларды қоғамдық қолдауды кеңейтуге, барлық этностарды мемлекет дамуының стратегиялық міндеттерін шешуге тартуға ықпал етті. Саяси реформалар бағдарламасының тарихи маңызды нәтижесі барлық этностарды азаматтық қағидаттарында біртұтас ұлтқа интеграциялаудың жаңа тұғырнамасын қалыптастыру болды;

- халықаралық стандарттарға сәйкес қазақстандық этностардың тілдерін, дәстүрлерін, мәдениеттерін дамыту үшін жағдайлар жасалған;

- қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі біріктіруші рөлін тану қамтамасыз етілді;

- Қазақстан этностары тарапынан этносаралық қатынастарды саясаттандыру қамтамасыз етілді;

- Қазақстан этностарына сыртқы ықпал ету факторы және оларды сыртқы саяси күштердің мүдделерін жолсеріктерге айналдыруға жол берілмеді.

Қазақстан халқы Ассамблеясының Ғылыми-сараптамалық кеңесінің мүшесі, Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің ғылыми жұмыс және халықаралық байланыстар жөніндегі басқарма мүшесі және проректоры Майнура Бөрібаева Қазақстан халқы Ассамблеясының қызметі туралы айтып берді, онда 2013 жылдан бастап ҚХА қызметін этносаралық диалог пен сараптамалық сүйемелдеуді қалыптастыру бойынша жұмыс істейді.

"Он жылдан астам уақыттан бері Мен және менің әріптестерім Мемлекеттік этносаясат пен ақпараттық қамтуды қалыптастыруға өз үлесімізді қоса отырып, Қазақстан халқының ұлттық бірлігін нығайту жолында еңбек етіп келеміз. 2009 жылы құрылған ғылыми-сараптамалық кеңес ҚХА жанындағы тұрақты жұмыс істейтін консультативтік-Талдамалық орган болып табылады. Оған тарих, әлеуметтану, философия, мәдениеттану, саясаттану, Аймақтану, филология, Дінтану, диаспорология, халықаралық қатынастар және т.б. сияқты әртүрлі әлеуметтік-гуманитарлық салалардың ғалымдары мен сарапшылары кіреді. Қоғамдық негізде жұмыс істейтін Қазақстан халқы Ассамблеясының Ғылыми-сараптамалық кеңесінің құрамына 50-ден астам сарапшы, оның ішінде 20-дан астам ғылым докторы, 15 ғылым кандидаты, депутаттар мен қоғам қайраткерлері кіреді", - деді Майнура Бөрібаева.

Спикер былай деп қосты: ҚХА Ғылыми-сараптамалық кеңесінің мүшелері түрлі конференцияларға, семинарларға, дәрістерге белсенді қатысады, спикер ретінде сөз сөйлейді және "этносаралық"саласының түрлі мәселелері бойынша сараптамалық пікірін білдіреді.

"Біздің басты міндеттеріміздің бірі-кітаптар, монографиялар, энциклопедиялар, ғылыми жарияланымдар, мақалалар мен аналитикалық шолулар шығару. "Этносаяси сөздік", "Қазақстан халқының Тілдері" (толықтырулармен бірнеше басылымнан өткен), "социолингвистикалық терминдер сөздігі", "Қазақстан халқы", Ресей Ғылым академиясы "халықтар мен Мәдениеттер" сериясында шығарған "қазақтар"томдары сияқты бірегей басылымдарды құру маңызды жұмыс болды. Мен үшін үлкен жұмыс атқарған команданың мүшесі болу мәртебеге ие болды", - деді Майнура Бөрібаева.

Ассамблеяның Ғылыми-сараптамалық кеңесінің мүшесі жастар арасында толеранттылықты, тілді, мәдениетті, дәстүрді, бір-біріне деген жанашырлықты, өзара сыйластықты нығайтуды маңызды деп санайды. Мұнымен Қазақстанның ғылыми және шығармашылық зиялылары жұмыс істеуде.

"Ағымдағы жылы-Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылғанына 30 жыл толуына орай – балабақшадан бастап университеттерге дейінгі барлық деңгейлерде мерейтойлық күнге арналған іс – шаралар өткізіледі. Түрлі геосаяси процестердің арқасында әлемде не болып жатқанын бақылай отырып, мен-Қазақстан азаматтары-бақытты адамдар, өйткені біз өз елімізде өмір сүріп, жұмыс істеп жатырмыз, онда барлық жағынан Бейбітшілік пен тұрақтылық сақталады", – деп қорытындылады Майнура Әбілтайқызы.

Бейбітшілік пен келісім саясатын іске асыруға Қазақстан халқы Ассамблеясынан басқа барлық орталық мемлекеттік, жергілікті атқарушы органдар мен үкіметтік емес бірлестіктер тартылған. Осы жылдар ішінде республикада қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтудың заңнамалық, мемлекеттік-басқарушылық, қоғамдық және басқа да институционалдық тетіктері құрылды.

Бүгінгі таңда Ассамблея қоғамдық келісім мәселелерінің құндылығы бар барлық адамдарды біріктіреді. Олардың ішінде мыңнан астам этномәдени бірлестіктер, ҚХА институттары және бірқатар қоғамдық құрылымдар мен жобалар бар. Ал бұл бір жарым мыңнан астам аналар кеңесі, мыңнан астам ақсақалдар кеңесі, "жастар Ассамблеясы" Республикалық қоғамдық бірлестігі, еліміздегі қайырымдылықты дамытуға белсенді жәрдемдесетін меценаттар, қайырымдылық жасаушылар, еріктілер кіретін" Жомарт жан " орталықтары, ҚХА медиация кеңестері, жас ғалымдар клубы, ҚХА Ғылыми-сараптамалық кеңесі, жиырмаға жуық ғылыми-сараптамалық кеңес- ЖОО мен ҒЗИ-да жұмыс істейтін ҚХА сараптамалық топтары, кафедралар қауымдастығы, шығармашылық ұжымдар қауымдастығы, еліміздің барлық өңірлерінде жұмыс істейтін 34 Достық үйі.

"Қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайту Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жүзеге асыратын елдің әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси саласындағы ауқымды өзгерістердің шарттарының бірі болып табылады. Олардың барлығы ортақ идеямен – әділ Қазақстанның құрылысымен тығыз байланысты", - деп атап өтті Ассамблеяда.

Қазақстан халқы Ассамблеясының 30 жылдығының мерейтойлық жылын мерекелеудің басталуы ҚХА-ның туған күнінде ғана емес, Алғыс айту күнінде де берілгені символдық. Көктемнің алғашқы күнінде ел тұрғындары бір-біріне белгілі "рахмет"сөзімен алғыс айтады. Өйткені, қазақстандықтардың бір-біріне өзара рахмет айтуы және бірлесіп сақтауы үшін көп нәрсе бар.