Бектенов ҚҚС туралы: теңгерімсіздік мемлекеттің өршіл міндеттерді шешу қабілетіне әсер етті

"Фискалдық саясатты реформалау - бұрыннан келе жатқан қажеттілік. Ақша-кредит және фискалдық саясаттар арасындағы теңгерімсіздік мемлекеттік қаржы саласына ғана емес, отандық бизнестің бәсекеге қабілеттілігіне, азаматтардың әлеуметтік қанағаттанушылығына, мемлекеттің өршіл міндеттерді шешу қабілетіне де әсер етті. Осыған байланысты Үкіметтің кеңейтілген отырысында салық-бюджет реформасына, оның ішінде қосылған құн салығының (ҚҚС) мөлшерлемесін көтеру және ҚҚС бойынша шекті төмендету бөлігінде тәсілдер ұсынылды", - деді Бектенов Мәжіліс депутаттарының сауал-сауал жолына жауап бере отырып.

Бюджеттің шығыс бөлігін кірістілікпен теңестіруге қатысты ол алдағы бес жылға арналған шығыстардың өсу шегі бюджеттік ережелерге сәйкес есептелгенін түсіндірді.

"Барлық елдердегі мемлекет экономиканың негізгі инвесторларының бірі болып табылады. Мысалы, Қазақстанда жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) инвестициялардың үлесі 17,2% -. құрайды және бұл көрсеткіш үнемі артып отыруы тиіс. Сонымен қатар, мемлекеттің инвестицияларға белсенді қатысуы жеке инвесторлар үшін маңызды сигнал ретінде қызмет етеді. Егер мемлекет инвестиция салмаса, онда нарықтың қалған қатысушылары да тиісті белсенділік көрсетпейді. Дегенмен, бүгінгі таңда бізде белгілі бір проблемалар бар", - деп атап өтті премьер.

Оның айтуынша, меншікті кірістер мен бюджет шығыстары арасында айтарлықтай айырмашылық бар, ол қарыздар, сондай-ақ кепілдендірілген және нысаналы трансферттер есебінен жабылады.

"Сонымен қатар, бюджет тапшылығы рұқсат етілген мәндер шегінде қалатынын және ЖІӨ-ге 2,7% -. құрайтынын атап өткен жөн. Мемлекеттік қарыз бүгінгі күні ЖІӨ-ге 22,8% деңгейінде, бұл белгіленген нормативтерге сәйкес келеді. Салыстыру үшін, көрші елдерде бұл көрсеткіш 30% - дан асады. Бұл ретте бұл шаралар сапалы экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін жеткіліксіз", - деп толықтырды министрлер кабинетінің басшысы.

Ол қазіргі жағдайдың негізгі себептерінің бірі Даму бюджетінің жеткіліксіз деңгейі болып табылатынын атап өтті.

"Бұл салық жинаудың жеткіліксіздігіне байланысты. ЖІӨ-ге шоғырландырылған бюджеттен түсетін салықтардың көлемі 20%, ал республикалық бюджет – 10,8% құрайды. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш 40% - дан асады", - деп түсіндірді Бектенов.

5 ақпанда депутаттар сауал жолдай отырып, қалыптасқан бюджеттік дағдарыстың жылдар бойы өскенін, оның терең және жүйелі себептері бар екенін атап өтті

"Біз күрделі және батыл шешімдер қабылдаудың уақыты келді деп жиі естиміз. Менің ойымша, көптеген адамдар келіседі. Бірақ біз не көріп отырмыз. Үкімет ҚҚС-ты бір уақытта көтеруді және оны төлеу шегін азайтуды ұсынады. Бұл ретте, ҚҚС, есепке алынбай, айналымнан алынатын салық бола алады және барлық сома түпкілікті тұтынушы үшін қосымша қаржылық жүктеме бола отырып, тауарлардың құнына енгізілетін болады. Сондай - ақ, бизнестің одан әрі бөлшектеніп, көлеңкеге түсу ықтималдығы жоғары", - деп атап өтті мәжілісмендер.

Естеріңізге сала кетейік, 2025 жылғы 28 қаңтарда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Премьер-Министр Олжас Бектенов Үкіметтің Қазақстанда ҚҚС арттыруды ұсынатынын және "даму бюджетінің"жеткіліксіздігі туралы мәлімдеді. Кейін Ұлттық экономика вице-премьер – министрі Серік Жұманғарин ҚҚС салығының мөлшерлемесі бойынша түпкілікті шешім қабылданбағанын, бірақ оны арттыру қажет екенін мәлімдеді. Сол күні Жұманғарин тұтынушы ҚҚС мөлшерлемесінің өсуіне байланысты бағаның өсуін сезінетінін және ол болатынын айтты. Сонымен қатар, 2025 жылғы 28 қаңтарда өткен министрлер кабинетінің кеңейтілген отырысында президент Қасым-Жомарт Тоқаев экономикалық тоқыраудың алдын алу үшін бюджетті толық үнемдеу және шығыстарды қатаң бақылауды енгізу қажеттігі туралы айтып, белдіктерді қатайтып, қаражат бойынша өмір сүретін уақыт келді деп мәлімдеді.

3 ақпанда ҚазТАГ Қазақстанда ҚҚС бойынша шекті Т15 млн – ға дейін төмендетуге қарсы петиция басталғанын, сонымен бірге ҚҚС мөлшерлемесін көтеруге қарсы тағы бір петиция басталғанын хабарлады.

7 ақпанда Тоқаев ҚҚС ставкасы жоғарылатылғанын және ҚҚС ставкасы бойынша мәселені одан әрі пысықтауды тапсырып, қатты реакция тудырғанын айтты. 10 ақпанда ҚазТАГ билік ҚҚС мөлшерлемелерін 0% - дан 16% - ға дейін саралауды қарастырып жатқанын хабарлады.

11 Ақпанда Министрлер Кабинеті ҚҚС базалық мөлшерлемесін 16% деңгейінде белгілеуді ұсынатыны белгілі болды. Бұдан басқа, Үкімет Қазақстанда ҚҚС бойынша есепке қою шегін Т15 млн-ға дейін төмендетуді талап ететіні белгілі болды. Сонымен қатар, салық реформасы нәтижесінде Қазақстанда жыл сайын Т5 трлн салық жинауды жоспарлап отырғаны белгілі болды. Премьер Бектенов хабарлағандай, ҚҚС бойынша түзетулер мен салықтар бойынша басқа да өзгерістерді мәжіліске 20 ақпанға дейін енгізу жоспарланып отыр, нәтижесінде заң жобасы парламенттің төменгі палатасының қарауына енгізілді.

12 ақпанда Ұлттық экономика вице-министрі Азамат Амрин мемлекет жыл сайын бизнесті бөлуден шамамен 800 миллиард табыс салығын жоғалтатынын айтты.

25 ақпанда ҚазТАГ Бектеновтың депутаттық сауалға жауабын келтірді, онда премьер ҚҚС мөлшерлемелерінің өзгеруі көлеңкелі экономика деңгейімен тікелей байланысты емес екенін хабарлады. Сондай – ақ, ҚазТАГ Премьер-Министрдің ҚҚС-ты ұлғайту қаражатты қайта бөлу жөніндегі кешенді реформалардың бір бөлігі болып табылатынын және онсыз сапалы экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін басқа да шаралар жеткіліксіз екенін айтты.