Қазақстан Энергетика министрлігі бағаның өсуі аясында электр станцияларының тарифтерін ашпайды

"Мемлекеттік басқаруды цифрлық трансформациялау қағидаларын бекіту туралы" Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 9 қарашадағы № 881 қаулысының 11-тармағының 3) тармақшасына және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 16 ақпандағы кеңейтілген отырысының қорытындылары бойынша Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмаларының орындалуын бақылау іс-шаралары жоспарының 1.36-тармағына сәйкес № 12-01/04-643//24-01-7. 2 болды Қазақстан Республикасы отын-энергетика кешенінің цифрлық трансформация картасы (бұдан әрі – КТ картасы) бекітілді. КТ картасының негізгі стратегиялық бастамаларының бірі 2025 жылғы 1 шілдеден бастап тәжірибелік пайдалануға берілетін отын-энергетикалық кешенді басқарудың бірыңғай мемлекеттік жүйесінің (бұдан әрі – ОЭК БМЖЖ) технологиялық платформасы негізінде ҚР ЭМ мемлекеттік қызметтерінің және мемлекеттік функцияларының бірыңғай цифрлық экожүйесін енгізу болып табылады. Мәселен, "САЦТЭК" АҚ ЦТ картасына сәйкес (Энергетика министрлігі жанындағы отын-энергетика кешенінің ахуалдық-талдау орталығы. - Шамамен.) ОЭК БМСУ іске асыруға жауапты болып анықталды", - деп жазады энергетикалық ведомствода.

Мемлекеттік органның мәліметінше, аталған жұмыстар шеңберінде" САЦТЭК "– ке Энергетика министрлігінің" Жер қойнауын пайдалануды басқарудың бірыңғай мемлекеттік жүйесі "(ЭГСУН)," шикі мұнай мен газ конденсатын есепке алудың ақпараттық жүйесі "(ИСУНГ) және" энергетиканың цифрлық платформасы " (ЦПЭ) ақпараттық жүйелері берілді.

"Осылайша, Министрліктің ақпараттық жүйелерін орталықтандырылған басқару қамтамасыз етіледі (ЭГСУН, ИСУНГ, ЦПЭ) оларды әрі қарай дұрыс біріктіру үшін ОЭК БМСУ бірыңғай платформалық шешімі негізінде. Тарифтік сметалар, электр станцияларының инвестициялық бағдарламалары, сондай – ақ электр станциялары жасаған ТЖҚ сатып алулар туралы ақпаратқа қатысты мәселелерді министрлік ОЭК БММ өнеркәсіптік пайдалануға беру қорытындылары бойынша қарайтын болады", - деп уәде етеді министрлікте.

Ертең келіңіз

2024 жылғы наурызда inbusiness.kz Энергетика министрлігіне ведомстволық бағынысты электр энергиясы мен қуаты нарығының қазақстандық операторы (КОРЭМ) электр станциялары үшін ат-платформа әзірлегенін хабарлады.

"Тарифтік саясатты қайта іске қосу, тариф белгілеудің жаңа әдістерін енгізу, саланың инвестициялық тартымдылығын арттыру міндеті тұр. Табиғи монополиялардың барлық субъектілері үшін 5-7 жыл мерзімге барабар нарықтық тарифтерді енгізу қажет. Кепілдендірілген ұзақ мерзімді тариф инвестицияларды жоспарлауға мүмкіндік береді, несие қаражатын тарту кезінде "Берік" кепіл болады. Бұл ретте монополистердің жауапкершілігі едәуір арттырылуы тиіс. Цифрлық бақылау құралдары енгізіледі, азаматтардың тарифтік сметалар мен инвестициялық бағдарламалардың орындалуы бойынша ақпаратқа қолжетімділігі кеңейтіледі", - деді сол кезде КОРЭМ түсініктемесінде.

Сол кезде айтылған мақсаттарға мемлекеттік органның, электр станцияларының және жұртшылықтың өзара іс-қимылын қамтамасыз ету үшін мынадай құралдар: электр станцияларының негізгі өндірістік активтері бойынша жай-күй мен оқиғалардың мониторингі; электр станциялары жабдықтарының физикалық тозуының рұқсат етілген нормалары мен техникалық жай-күйі индексінің сақталуын бағалау және бақылау; электр станцияларын өткізу бойынша орындауды жоспарлау, келісу, бекіту және мониторингілеу есебінен қол жеткізіледі деп болжанған және инвестициялық бағдарламалардың іс-шараларын іске асыру; Электр станциялары босататын электр энергиясына шекті тарифтерді бекіту үшін негіздеуші материалдарды ұсыну және қарау; тарифтік сметалардың, өндірістік көрсеткіштердің орындалуы бойынша есептерді ұсыну; сатып алуды жоспарлау және жүзеге асыру үшін өндірушілер мен жеткізушілерден және мердігерлерден жұмыстардың (көрсетілетін қызметтердің) құны туралы ақпаратқа қол жеткізуді ұсыну; сатып алуды Электр энергетикасы саласындағы бағдарламалық қамтамасыз етудің нормативтік техникалық базасына.

Алайда, шамасы, біз осы асыл мақсаттардың барлығын алдағы жылы, кем дегенде, көре алмаймыз. Айта кетейік, энергетиканың цифрлық платформасы 2024 жылы КОРЭМ-ден САЦТЭК-ке берілген болатын, және ол жерде, шын мәнінде, жоба өзінің іске асырылуында қасақана немесе жоқ, бұл алдағы бес жылда электр энергиясының бағасы ресми инфляциядан асатын қарқынды қарқынмен өсетін қазақстандық тұтынушылар үшін өте өкінішті.

Электр станцияларының тарифтік өтінімдері бойынша тыңдау қажет

Өзімізден ЖЭО электр энергиясына емес, жылу тарифтерін көтерген кезде өзінің тарифтік өтінімдері мен сметаларын, инвестициялық бағдарламаларын "Монополист"жария деректер базасы арқылы ашық түрде беретінін қосамыз. Оның барлық кемшіліктері мен кемшіліктері алдыңғы нұсқамен салыстырғанда, кем дегенде, онда қалалардағы монополиялық жылу көздерімен қандай шығындар салынатынын және олардың қалай негізделетінін көруге болады – отын бағасының инфляциясы, оны тасымалдау, қызметкерлердің еңбекақысының өсуі, қажетті жабдықты сатып алу және т.б.

Осыдан кейін, әдетте, ЖЭО-ның тарифтік өтінімдері, егер олар жеңілдетілген тәртіппен қаралмаса, мұндай өсудің қаншалықты дәлелді екенін түсіну үшін кез келген тұтынушы қатыса алатын тарифтерді көтеру бойынша қоғамдық тыңдаулар өтеді. Сонымен қатар, ЖЭО жылына кемінде бір рет тұтынушылар алдында есеп беру кездесулерін өткізеді, онда кез келген адам жылу құны бойынша олардың алдында өзінің жеке мәселелерін көтере алады.

Сонымен, бұл тұрғыда Табиғи монополияларды реттеу комитеті (КРЕМ) тарапынан жылу тарифін реттеу энергетика министрлігіндегі электр станцияларының шиналарынан электр энергиясына тарифтердің кулуарлық тағайындауларымен салыстырғанда тиімдірек және ашық болып табылады. Әрине, табиғи монополияларды сатып алу сайтын құру идеясынан бас тартқаны қуантады, бұл жеке компаниялар үшін маңызды болды, өйткені мемлекеттік компаниялар оларды қандай да бір жолмен жариялайды.

Энергетика министрлігіндегі станциялардан электр энергиясына тарифтерді тағайындауда ашықтықтың болмауы орасан зор сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін тудырады, өйткені Қазақстанда электр энергиясы нарығы 2 трлн теңгеге дейін немесе шамамен 4 млрд долларға дейін ісіп кетті. Яғни, станциялардан электр энергиясының бағасы 10% - ға өскен жағдайда, біз қазірдің өзінде 200 млрд теңге туралы айтып отырмыз. Егер Энергетика министрлігіндегі станцияларға тарифтерді тағайындаудың бұл процесі ашық болмаса, онда азғырулар одан да көп болады. Мұнда, бәлкім, тариф белгілеу процесіне қоғамдық тыңдаулар өткізу қандай да бір жариялылық бере алады, онда Қазақстандағы әрбір маңызды электр станциясынан бағаны көтеру аргументі түсіндірілетін болады.

Естеріңізге сала кетейік, жақында 36 электр станциясы Энергетика министрлігіне өз тарифтерін көтеруге тағы да өтінім берген болатын, бұл ақпан айынан бастап электр энергиясын бірыңғай сатып алушыдан орташа көтерме бағаны арттырады деп күтілуде, ол қазір 1 кВт*сағ үшін шамамен 20-22 теңгені құрайды, тағы екі теңгеге.

Қазақстан экономикасы электр энергиясына тарифтердің кезекті өсуіне, тұтынушылық бағалар мен өндірушілердің өзіндік құнына төтеп бере ме? Бұл болашақты көрсетеді, бірақ мұндай өсу қарқынымен ел алдағы жылдары, тіпті заңсыз тау-кен қажеттіліктерін ескере отырып, инвестициялар мен электр энергиясын тұтынудың төмендеуін күтеді.

Айтпақшы, өткен аптада inbusiness.kz Энергетика министрінің бұйрығымен жылу өндіруші және жылу тасымалдаушы субъектілердің отын-энергетикалық кешенді басқарудың бірыңғай мемлекеттік жүйесіне деректерді беру ережелері бекітілгенін жазды.

Орталықтандырылған жылумен жабдықтау жүйелері шеңберінде жұмыс істейтін жылу өндіруші субъектілер 2025 жылғы 01 шілдеден бастап жылу энергиясын коммерциялық есепке алу аспаптарынан жылу өндіруші субъектілерді есепке алу тораптарында орнатылған жылу энергиясын есепке алу жүйелерінен деректерді ақпараттық жүйеге үздіксіз қашықтықтан беруді жүзеге асырады; 2026 жылғы 1 шілдеден бастап ресурстарды тұтыну (Отын және су); 2027 жылғы 1 шілдеден бастап технологиялық процестерді басқарудың автоматтандырылған жүйелерінен алынған мәліметтер.

Коммерциялық есепке алу аспаптарынан қысым, температура, жылу қуаты және жылу энергиясының көлемі туралы деректер берілетін болады.