Қауіпсіздік шараларын айналып өту үшін: ең танымал интернет-алаяқтықтар туралы ҚР ІІМ айтты

ҚР ІІМ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаменті басқармасы бастығының орынбасары Бейбіт Біржанов өткен жылы 22 560-тан астам интернет-алаяқтық тіркелгенін, қаскүнемдер 45,5 млрд теңгені иемденгенін айтты.

"Интернет-сауда шабуылдаушылардан алдау мен ақша табудың ең көп таралған тәсілі болып қала береді. Схема қарапайым: олар әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде жалған жарнама орналастырады. Төмен баға бірден адамдарды тартады. Ештеңе білмей, олар алдын-ала төлемді немесе толық соманы жібереді. Алайда, нәтижесінде тауар мен ақшадан айырылады", - деді Бейбіт Біржанов.

Тәртіп сақшылары осындай 7716 қылмыс схемасын әшкереледі. Алаяқтардың қулығына түспеу үшін бейбіт Біржанов:

- тексерілген хабарландыру сайттарын пайдалану;
- тауарды алғаннан кейін төлем туралы келісу;
- тауардың бар екеніне көз жеткізу, оның ішінде бейнеқоңырау арқылы;
- егер сатушы басқа қалада болса, достарынан тауарды қабылдауды және жіберуді сұраңыз.

Министрлік өкілінің айтуынша, күмән мен ашықтыққа қарамастан, қазақстандықтар ақшаны оңай көбейту үшін брокерлік компаниялар мен инвестициялық жобаларға инвестиция салуды жалғастыруда.

"2024 жылы 2 673 қазақстандық өз қаржысын жұмыс істемейтін инвестициялық жобаларға салды. Сонымен қатар, бұл үшін несие алған жағдайлар да жиі кездеседі", - деді Бейбіт Біржанов.

Сондай-ақ, азаматтар ірі компаниялардың, соның ішінде ұлттық компаниялардың, банктердің, криптобиржалардың атынан құратын жалған сайттарда жүргізілуде.

"Бұл ретте "менеджерлермен" және "брокерлермен" барлық байланыс онлайн-режимде, соның ішінде мессенджерлер арқылы өтеді. Кейбір жағдайларда алаяқтар үлкен соманы тарту үшін біржолғы дивидендтер төлейді", - деді Бейбіт Біржанов

Банктердің, құқық қорғау органдарының және басқа да мемлекеттік органдардың қызметкерлерінің атынан телефон қоңыраулары алдаудың тағы бір кең таралған тәсілі болды.

"Қазір шетелден келген фрод-қоңырауларды тасымалдаушылар таниды және бұғаттайды. Жүйенің жұмыс істеу кезеңінде 65 миллионнан астам осындай қоңыраулар тоқтатылды. Бірақ бұл алаяқтарды тоқтатпайды, олар ақша ұрлаудың жаңа жолдарын іздеуді жалғастыруда. Негізінен SIM-бокс құрылғыларын, шетелдік нөмірлерден және WhatsApp арқылы қоңырау шалу арқылы жасалған алаяқтықтар тіркеледі. Биыл осындай жолмен 5 977 қылмыс жасалды", - деді Бейбіт Біржанов.

Ақшалай қаражаттың сақталуын қамтамасыз ету үшін қазақстандықтарды жинақтарды шоттан немесе депозиттен "қауіпсіз сақтандыру шотына"аударуға көндіреді. Алайда, бұл алаяқтардың қалтасына тікелей жол.

Сонымен қатар, алаяқтардың әсерінен зардап шеккендер өздеріне несие рәсімдеді немесе диктант бойынша телефондарына қашықтан қол жеткізу үшін қосымшалар орнатып, банктерден келіп түскен SMS-хабарлама кодтарын хабарлады.

"Осылайша, адамдар банктер мен мемлекеттік органдар қолданатын барлық қауіпсіздік шараларын өздері айналып өтеді. Кейбір жағдайларда зардап шеккендер қолда бар мүлікті кепілге қойды немесе сатты, ал алынған ақша алаяқтардың шоттарына аударылды. Есіңізде болсын, банктер мен полиция қызметкерлері ешқашан дербес деректерді хабарлауды сұрамайды және телефон арқылы арнайы операциялар жүргізбейді", - деді Бейбіт Біржанов.

Алаяқтарды тану үшін бейбіт Біржанов келесі мәліметтерге мән беруге кеңес береді:

- телефон арқылы сөйлескен кезде олар несиені рәсімдеу немесе рәсімдеу әрекеті және жинақтарды сақтау немесе қайтару мүмкіндігі туралы хабарлайды. Содан кейін олар сізге өз шарттарын айта бастайды және әртүрлі банктік және қаржылық операцияларды мәжбүрлейді;

- алаяқтарды құқық қорғау органдарының қызметкерлері таныстырады және қылмыскерлерді ұстауға жәрдемдесуді талап етеді. Кейде олар формалық киім киіп, бейне қоңырау шалып (бұл Қазақстанның құқық қорғау органдарының киім-кешектеріне сәйкес келмейді), манипуляция жасауға тырысады. Алайда құқық қорғау органдары ешқашан бейне қоңырау арқылы сөйлеспейді;

- әр түрлі брокерлік платформалар мен инвестициялық жобаларда қысқа мерзімде ақша салып, жақсы пайда табуды ұсынады.

ҚР ІІМ киберқылмысқа қарсы іс-қимыл департаменті басқармасы бастығының орынбасары бұл айла-амалдарға түспеу үшін:

- банктердің, брокерлік, инвестициялық компаниялардың немесе Құқық қорғау органдары қызметкерлерінің кредиттерді ресімдеу, мүлікті сату және өз ақшасын қауіпсіз шоттарға аудару не қарыздарды ресімдеу туралы телефон нұсқаулықтарын орындамау;

- ешкімге өзінің дербес деректерін, деректемелерін, қолданылу мерзімдерін, банк карталарының CVV-кодтарын хабарлауға, аударымдар туралы түбіртектерді және одан да көп SMS-кодтар мен кодтық сөздерді, тіпті банк, полиция қызметкерлері және т. б. өкілдік ететін адамдарға бермеуге;

-бөгде адамдардың өтініші бойынша өз телефонына қандай да бір Мобильді қосымшаларды орнатпау. Бұл қолданбалар алаяқтарға мобильді құрылғыға кіруге мүмкіндік береді;

- тауарлар мен қызметтерді сатып алу кезінде белгісіз және тексерілмеген сайттарға және басқа көздерге дербес деректерге сенбеу. Тексерусіз алдын-ала төлем жасамаңыз. Тауарды алғаннан кейін төлем туралы келіссөздер жүргізуге тырысыңыз;

- күмәнді инвестициялық жобаларға ақша салмаңыз. Инвестиция жасамас бұрын, сіз қор нарығын және ақша салуды жоспарлап отырған жобаның заңдылығын Мұқият зерделеуіңіз керек;

- қосымшаларды орнату үшін тек App store және Play market ресми көздерін пайдаланыңыз;

-төлем жасауға немесе белгісіз контактілерден немесе қалқымалы терезелерден СПАМ-хабарламаларда қамтылған сілтемелер бойынша өтпеңіз. Көбінесе алаяқтар төлем үшін фишингтік сілтеме бойынша өтуді ұсынады;

-абоненттік нөмірдің қолданылу мерзімі аяқталғанын хабарлайтын және Қызметті онлайн-режимде ұзартуды ұсынатын ұялы компаниялар өкілдерінің қоңырауларына сенбеу. Сондай-ақ, олар келіп түскен SMS-кодты атауды сұрайды, оны кейіннен олар қосымшаларда авторизациялау үшін пайдаланады;

- банкинг қызметтеріне кіру парольдерін үнемі өзгертіп отырыңыз, банктер ұсынатын 3D қорғауды және басқа қауіпсіздік шараларын қолданыңыз;

- шоттарыңыздағы ақшаның қозғалысын жиі тексеріңіз.