Білім беру жүйесінде кім көп ақша табатыны белгілі болды

Астанада білім беру қызметкерлері арасында ең көп табыс-531,1 мың теңге. Бұл сектор бойынша орташа деңгейден 42% жоғары. Бұдан әрі рейтингте Алматы (435,3 мың) және Маңғыстау облысы (388,6 мың) тұр. Жиырма өңірдің алтауында ғана осы саладағы жалақы республика бойынша орташа көрсеткіштен асып түседі.

Барлық санаттардың ішінде ең төменгі жалақыны мектепке дейінгі мекемелердің қызметкерлері алады — 229,1 мың теңге. Жылдық 9% өсімге қарамастан, олардың нақты кірістері 2,1% - ға қысқарды. Бастауыш мектепте жағдай одан да нашар: нақты 7,5% - ға төмендеген кезде 290,5 мың теңге. Орта білім беруде жалақы 417,6 мыңды құрады, бірақ мұнда да сатып алу қабілеті 5% - ға төмендеді. Тек жоғары мектепте нақты өсім тіркелді — орташа жалақысы 475,6 мың теңгені құрайтын 8,7%. Көмекші білім беру қызметтері қызметкерлерінің жалақысы 343,2 мың теңгеге жетіп, нақты өсімі 7,3% - ға жетті.

Білім беру саласында жұмыспен қамтылғандардың жалпы саны бір жылда 2,5% - ға өсіп, 1,2 миллион адамға жетті. Түркістан облысында (148,4 мың), Алматыда (119,4 мың) және Жамбыл облысында (85,8 мың) жұмысшылар көп. Ең азы-Ұлытау облысында (12,1 мың).

Сонымен қатар, мұғалімдер санындағы оң өзгерістерге қарамастан, проблемалар сақталуда. Мектепке дейінгі білім беру секторында әлі де маңызды кезек белгіленуде. 2024/2025 оқу жылында 214 мыңнан астам бала балабақшаға түскен жоқ. Бұл бір жыл бұрынғыдан аз (-16,9%), бірақ әлі де жоғары. 2020/2021 жылдары кезекте 364 мың бала болды, содан бері бұл көрсеткіш тұрақты түрде төмендеп келеді, бірақ толық қамту әлі алыс.

Ең үлкен кезектер Алматыда (40,7 мың бала), Астанада (24,6 мың бала) және Қызылорда облысында (17,4 мың бала) тіркелді. Кейбір аймақтарда жағдай, керісінше, нашарлады. Мысалы, Шымкентте балабақшаға кезек екі есеге — 3,8 мыңнан 7,9 мың балаға дейін өсті. Осыған ұқсас көрініс Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Маңғыстау және басқа да бірқатар облыстарда байқалады.

Жалпы білім беру деңгейінде де көптеген қиындықтар бар. Елімізде 6,9 мың мектеп жұмыс істейді, оның үштен екісі — 4,6 мыңы — екі ауысымда жұмыс істеуге мәжбүр. 95 мектепте балалар үш ауысымда оқиды. Бір ауысымда тек 2,2 мың мектеп жұмыс істейді. Оқушы орындарының тапшылығы әлі де жоғары-288,5 мың, бір жыл бұрынғыдай дерлік.

Бастауыш мектепте оқушылар саны 1,4 млн адамға дейін төмендеді, орта мектепте — 1,7 млн адамға дейін өсті, ал жоғары мектепте — 9% - ға өсіп, 385,2 мың адамға жетті. Сонымен қатар, педагогикалық жүктеме жоғары болып қалады, ал кадр тапшылығы сезімтал.

Ата-аналарға қосымша ауыртпалық-бағаның өсуі. Тамыз айында жалпы білім беру қызметтерінің құны шілдемен салыстырғанда өзгерген жоқ, алайда жыл басынан бері ол 1,7% — ға, бір жылда — 8,3% - ға, ал 2020 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда-49,2% - ға өсті. Орта кәсіптік білім беру (+12,3%), ересектерге білім беру (+12,9%) және жоғары білім беру (+10,3%) қызметтері әсіресе қымбаттады.