Қазақстанда сиыр еті мен басқа да өнімдердің бағасы қалай өзгерді

Егер екінші тоқсанда азық-түлік инфляциясы мен азық-түлік емес тауарлар мен қызметтерге инфляция арасындағы айырмашылық 4,6 пайыздық тармақты құраса, қазір бұл алшақтық 2,9 тармаққа дейін қысқарды. Тек шілде-тамыз айларында Азық — түлік бағасының өсуі 1,2 пайыздық тармақты құрады, ал тамызда азық-түлік инфляциясы тек 0,5% құрады-азық-түлік емес тауарларға қарағанда екі есе төмен және қызметтермен салыстырғанда үш есе төмен.

"Әлеуметтік маңызы бар азық-түлікке ерекше көңіл бөлінеді. Азық-түлік қоржынына 160 атау кіреді, олардың тек 19-ы мемлекеттік реттеуге жатады. Бұл ретте әлеуметтік маңызы бар азық — түлік тауарларына баға индексі (ӘМАТ) жыл басынан бері 8% -. құрады, алайда тамыз айында ол мүлдем өзгерген жоқ, ал қыркүйектің үш аптасында ол небәрі 0,2% - ға өсті", - делінген хабарламада.

Позитивті динамика әсіресе көкөністер тобында байқалады. Тамыз айының басынан бастап бағаның өсу қарқынын орта есеппен 2,5 есе төмендетуге қол жеткізілді. Шілдеде бір килограмына 300 теңге тұратын картоп бүгінде 184 теңгеге сатылады-бұл өткен жылдың деңгейінен де төмен. Сәбіз 295 теңгеден 193 теңгеге дейін, пияз 222 теңгеден 137 теңгеге дейін арзандады. Тұрақтылықты басқа да негізгі өнімдер көрсетеді. Сүт өнімдерінің бағасы жыл басынан бері небәрі 5,3% - ға өсті, бұл қалыпты өсім болып саналады. Қарақұмық жармасы 8,9% - ға қымбаттады, бірақ оның себеттегі үлесі шамалы, сондықтан ол жалпы индекске аз әсер етеді. Сонымен қатар, конус, ұн және күріш сияқты өнімдер бүгінде өткен жылмен салыстырғанда арзанырақ.

"Сонымен қатар, сиыр еті әлеуметтік маңызы бар өнімдер арасындағы баға динамикасына ең үлкен әсер етуді жалғастыруда. Бұл өнім дәстүрлі түрде тұтыну қоржынының құрылымында айтарлықтай үлесті алады және оның бағасының ауытқуы халықтың бюджеті үшін байқалады. Әсіресе, біз әлеуметтік маңызы бар тауарлар тізіміне кіретін және тұрақты тұтынушылық сұранысқа ие сиыр етінің иық-кеуде бөлігі туралы айтып отырғанымызды атап өткен жөн. Ол азық — түлік тауарлары арасындағы жалпы тұтынушылық инфляцияға әсер ету бойынша бірінші орында-шамамен 2 пайыздық тармақ. Жалпы ет бағасының индексі жыл басынан бері шамамен 25%-около құрады, ӘМАТ тізбесіне кіретін сиыр етінің күрек — кеуде бөлігі бойынша — 23,6% - 2 құрады", - делінген сауда министрлігінің хабарламасында.

Салыстырмалы талдау: Қазақстандағы және таяу шетелдегі сиыр етінің бағасы

2023 жылғы желтоқсанда күрек-сиыр етінің емшек бөлігі бір килограмына орта есеппен 2 506 теңге, 2024 жылғы қыркүйекте — 2 549 теңге, ал сол жылдың желтоқсанында — 2 572 теңге болды. Осылайша, бір жыл ішінде жанар-жағармай мен электр энергиясына тарифтердің өсуіне байланысты өзіндік құнның өсуіне қарамастан баға іс жүзінде тұрақты болып қалды. Кейбір кезеңдерде өнім нақты өзіндік құн деңгейінен де төмен сатылды, бұл маңызды азық-түлік санаттарына бағаны ұстап тұру бойынша қабылданып жатқан шараларды көрсетеді.

Сауда министрлігі бүгінгі таңда Қазақстанда сиыр етінің күрек-кеуде бөлігінің орташа бағасы бір килограмына 4 715 теңгені құрайтынын атап өтті. Салыстыру үшін: Ресейде 10 180 теңге, Өзбекстанда 5 227 теңге, Арменияда 5 112 теңге, Тәжікстанда 6 070 теңге, Беларуссияда 4 480 теңге. Осылайша, өңірдің көптеген елдерімен салыстырғанда қазақстандық бағалар барынша қолжетімді болып қала береді.

Бағаны ұстап тұру үшін қандай шаралар қолданылады?

Бағаны ұстап тұру үшін 15 мамырдан бастап тірі малды шығаруға тыйым салынды. Бұл бағаның өсу қарқынын төмендетуге мүмкіндік берді: егер ақпан – сәуір айларында өсім айына 3% болса, мамыр – шілде айларында 1,4% болды. Алайда, қазақстандық ет бағасының көрші елдер үшін, әсіресе Өзбекстан үшін тартымдылығы, сондай-ақ етті өңделген түрде экспорттау мүмкіндігі экспорттау көлемінің айтарлықтай өсуіне әкелді. Бүгінгі таңда сиыр етінің экспорты 27 мың тоннаны құрады, бұл өткен жылғы көрсеткіштен 3,2 есе жоғары.

Осыған байланысты Үкімет ішкі нарықты қанықтыру шараларын қолдады. Жыл соңына дейін сиыр етінің экспортына квота белгілеу туралы шешім қабылданды, бұл ретте әкетуге тек ет өңдеу кәсіпорындары үшін ғана рұқсат етіледі. Сонымен қатар, үш елден ірі қара малдың имп импорттауға нөлдік кедендік баж салу туралы бастама пысықталуда, осыған ұқсас ұсыныс Ресей Федерациясынан да келіп түсті. Бұл саланың ішкі қажеттіліктері мен экспорттық әлеуеті арасындағы тепе-теңдікті сақтауға мүмкіндік береді.

Өңірлерде өнімдердің қолжетімділігін жақсарту үшін ауыл шаруашылығы жәрмеңкелерін өткізу жалғасуда. Тек жыл басынан бері 3,7 мыңнан астам адам өтті, бұл ретте фермерлерге тегін сауда орындары беріледі. Бұл қосымша делдалдардан аулақ болуға және бағаны қолайлы деңгейде ұстауға көмектеседі. Сонымен қатар, күнделікті режимде сауда желілері мен нарықтардағы бағаларға мониторинг жүргізіледі.

Соңғы тексеру қорытындысы бойынша "Анвар", "Смолл" және "Магнум" желілерінде сауда үстемелері норма шегінде 5-тен 14% - ға дейін екені анықталды, асып кету анықталған жоқ. Сиыр етінің бір килограмының бағасы сатып алу бағасына байланысты 2650-ден 3890 теңгеге дейін өзгереді. Бұл ретте СҚТА тізбесіне кірмейтін ұшаның басқа бөліктерінің бағасы сорпа жиынтығы үшін 500 теңгеден антрекот үшін 5,5 мың теңгеге дейін ауытқиды. Бұл позицияларға мемлекеттік реттеу қолданылмайды.

Жұмыстың маңызды бөлігі-негізсіз үстемелер мен қосымша делдалдармен күресу. Жыл басынан бері өңірлік комиссиялар бүкіл ел бойынша 747 отырыс өткізіп, нәтижесінде 345 өнімсіз делдал жойылды. 2 мыңнан астам әкімшілік қаулы шығарылды. Сауда үстемелерін бақылау желісі бойынша Министрліктің аумақтық департаменттері 2,6 мыңнан астам қаулы шығарды, оның 1,5 мыңы — жалпы сомасы 56,5 млн теңгеге айыппұл, тағы 1,2 мың ескерту. Әлеуметтік маңызы бар өнімдерге шекті сауда үстемесінің асып кету фактілері бойынша ғана 2,2 мың қаулы ресімделді, оның 1 мыңы — 39,6 млн теңгеге айыппұл және 1,2 мыңы — ескерту.

Бұған қоса, белсенді аналитикалық жұмыс жүргізілуде. 2025 жылдың басынан бастап 9 мыңға жуық баға тізбегі талданды, нәтижесінде бұзушылықтың 823-тен астам қаупі анықталды.

Осылайша, нүктелік қиындықтарға қарамастан, жалпы Азық-түлік инфляциясы баяулауды көрсетеді және негізгі әлеуметтік өнімдердің бағалары тұрақты деңгейде сақталады. Қазақстан ЕАЭО елдері арасында ең қолжетімді азық-түлік себеттерінің бірін сақтайды және бұл жұмыс азаматтардың мүддесі үшін жалғастырылатын болады.