Су кодексі қабылданды, бірақ қазақстандық фермерлер хабардар емес-мәжілісмендер

Негізгі проблемалардың бірі – суды ұқыпты пайдаланудың жалпыұлттық мәдениетінің болмауы. Егізбаевтың айтуынша, қазақстандықтар суды дамыған елдердің тұрғындарына қарағанда 10 есе көп жұмсайды, ал өнім бірлігін өндіруге, мысалы, Ресей, АҚШ немесе Австралияға қарағанда үш есе көп су жұмсалады.

"Біздің басты проблемамыз-су тапшылығы емес, оны ұтымсыз пайдалану. Мемлекет қабылдаған суды үнемдеу жөніндегі іс-қимылдардың тиімділігі төмен деңгейде қалып отыр. Мәселені суға деген құлшынысты қалыптастыру бойынша барлық су пайдаланушылар арасында тиісті ақпараттық-түсіндіру жұмысының жоқтығынан көреміз. Мектептерде ашық сабақтар өткізу бойынша бір реттік акциялар қажетті су тұтыну мәдениетін қалыптастыру міндетін шешу бойынша ерекше әсер етпейді", - деп атап өтті депутат.

Егізбаев Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылғы ақпандағы Үкімет отырысында берген мәлімдемесіне сілтеме жасап, Мемлекет басшысы суды тұтынудың жаңа мәдениетін қалыптастыру жөніндегі жалпыұлттық науқанға шақырды. Алайда, әзірге бұл жұмыс өте әлсіз жүргізілуде-тіпті фермерлер де бір айдан кейін күшіне енетін жаңа Су кодексінің ережелерін білмейді.

Ауыл шаруашылығында судың жаппай жоғалуы ерекше алаңдаушылық тудырады. Қазақстанда олар 60% - ға жетеді,ал көрші елдерде-жартысы. Негізгі себептер-тозған суару инфрақұрылымы және ескірген суару технологиялары. 2014 жылдан бастап су объектілерін жаңғыртуға 250 млрд теңгеден астам қаражат жұмсалғанына қарамастан, елеулі нәтижелерге қол жеткізілген жоқ.

"Ақтөбе облысында 3 млрд теңгеге салынған нысандар жобалаудағы қателіктерге байланысты пайдаланылмайды. Алматы облысында канал жөнделгеннен кейін 5 млрд су шығыны өзгеріссіз қалды", - деп мысалдар келтірді депутат.

Тағы бір қызыл жалау – кейбір аймақтардағы судың 40% - ы заңсыз қолданылады. Жаңа Су кодексінде айыппұлдарды бес есе арттыру қарастырылғанымен, депутат мұны жеткіліксіз деп санайды және бақылау үшін ғарыштық бақылауды қолдануға шақырды.

Әлсіз цифрландыру-тағы бір кедергі. Гидротехникалық құрылыстардың тек 2% - ы ғана автоматтандырылған, ал трансшекаралық объектілерде суды есепке алу мүлдем жоқ. Бұл су жүйесін осал және тиімсіз етеді.

Егізбаевтың пікірінше, инновациялар мен озық су үнемдеу технологияларын енгізу ғана емес, сонымен қатар кадрлық әлеуетті жедел күшейту қажет: салада гидрологтар, гидрогеологтар мен инженер-гидротехниктер жетіспейді.

Жер асты суларының дамуы айтарлықтай резервке айналуы мүмкін, бірақ елде олардың әлеуетінің тек 5% ғана пайдаланылады. Бұл ретте сулы қабаттардың ластануы және әлсіз мониторинг тиімді басқаруға кедергі келтіреді.

Депутат жаңа Су кодексі бүкіл су саласының жұмыс істеуі тәуелді болатын 119 заңға тәуелді актіні жедел қабылдауды талап ететінін еске салды. Ол атап өтті: жүйені реформалау барлық мемлекеттік органдардың үйлестірілген жұмысы мен қоғамның белсенді қатысуымен ғана мүмкін болады.

"Су тапшылығы дамудың тежегіш факторына айнала алмайды, оны еңсеру су тұтыну мәдениетінің түбегейлі өзгеруімен мүмкін болады. Сондықтан ұсынылған шаралармен қатар қоғам өмірінің барлық салаларында суды пайдалануда саналы және жауапты тәсілді қалыптастыру маңызды", - деп түйіндеді Егізбаев.