Неліктен дәрі-дәрмектер бағаланады

Азаматтар дәрі-дәрмектерді үнемді қабылдай бастады

Астана тұрғыны Жанат Шұбаева 35 жыл бойы жүйелі қызыл жегімен ауырады. Төрт жыл бұрын ол инсульт алған. Сонымен қатар, ол үшінші топтағы мүгедек. Жанат күн сайын 8 рет дәрі қабылдайды. Бұл ғана емес, ағзаны химиялық өнімдерден тазарту үшін ол әртүрлі компаниялардың дәрумендері мен диеталық қоспаларын қабылдайды. Таңертең ол бір кесе кофе немесе шайдан емес, дәрі-дәрмектерден басталады. Оның күн тәртібінде ең бастысы — белгіленген уақытта дәрі қабылдау.

"Мен дәрі-дәрмектерге байланғанмын. Мен мүгедек болғандықтан, мемлекет маған кейбір дәрі-дәрмектерді тегін береді. Басқалары мен өзім сатып аламын. Себебі Мен қайтадан инсульт алып, төсекке таңылғым келмейді", - дейді әйел.

Ақшаны үнемдеу, уақытты үнемдеу керек екенін жиі естиміз. Бүгінгі науқастар дәрігер тағайындаған дәрі-дәрмектерді үнемді қабылдауға мәжбүр. Жанат Шұбаева ай сайын өзі сатып алатын кейбір препараттар өткен жылдан бері 2 есе қымбаттағанын айтады. Мүмкіндігінше ол арзан дәрі-дәрмектерді сатып алады.

"Мен еш жерде жұмыс істемеймін. Емханада маған тегін дәрі берілсе де, мемлекет маған төлейтін 46 мың теңге тек менің дәрі-дәрмектеріме жұмсалады. Бірақ өткен жылмен салыстырғанда кейбір дәрі-дәрмектер 2 есе қымбаттады. Мысалы, өткен жылы "Кетотоп", "Найз" сияқты дәрі-дәрмектерді 600-700 теңгеден сатып алдым. Биыл олардың құны 1 200-1 300 теңге. Астанада оң жағалауда және сол жақта бағалар әртүрлі. Мен өз үйімнен дәріханаға оң жағалауға, әсіресе арзан дәрі-дәрмектер үшін барамын", - дейді Жанат Шұбаева.

Шағын және орта кәсіпкерлік тығырыққа тірелді

Бағаның өзгеруіне байланысты шағын және орта бизнес айтарлықтай зардап шеккен сияқты. Кәсіпкерлердің айтуынша, сатып алушылар санының азаюынан басқа, дәріханалар бағаны мемлекет белгілеген деңгейден жоғары қоя алмайды.

"Бір ай бұрын" Креон " құны шамамен 9 мың теңге, қазір — 11 мың теңге. Асқазан-ішек жолдарына, суыққа қарсы дәрі-дәрмектер жиі сатып алынады", - деді фармацевтердің бірі.

Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің мәліметі бойынша, соңғы 2-3 жылда кейбір дәрі-дәрмектер 3,5 есе қымбаттады.

"ҚР Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің деректеріне сәйкес, 2024 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша 302 реттелмейтін дәрі — дәрмектің 94-і дәріханаларда бекітілген шекті бағадан орта есеппен 6% - ға жоғары бағамен сатылды (84 дәрі-дәрмек 10% - ға, 10 дәрі-дәрмек 36% - ға қымбаттады), 208 дәрі-дәрмек орташа есеппен 11,5% арзан сатылды (74 дәрі — 500 теңгеге дейін, 53 дәрі — 500 — ден 1000 теңгеге дейін, 124 дәрі-1000 теңгеден 3000 теңгеге дейін). 2023 жылдың екінші жартысында 6 890 дәрілік заттың 5 706 (немесе 88,5%) бағасы өзгеріссіз қалды", — деп хабарлады агенттік Kazinform ресми сұрауына жауап ретінде.

Денсаулық сақтау министрлігінің мамандары бұл мәселені геосаяси себептермен байланыстырды. Олардың айтуынша, бұрын Ресей арқылы сатып алынған өнімдер қазір Түркиядан, Әзірбайжаннан және басқа мемлекеттерден жеткізіледі.

"Біз дәрі-дәрмектің бағасы өткен жылы шамамен 10-15% - ға өскенін жасыра алмаймыз. Бұған логистика, тасымалдау жолдары және геосаясат қатты әсер етеді. Біздің елімізде денсаулық сақтау министрлігінің бұйрығымен дәрілік заттардың шекті бағасы белгіленді. Бекітілген бағадан асып кетуге болмайды", - деді комитет маманы Әлия Молдиманова.

Министрлік шекті бағаны белгілеген дәрі-дәрмектердің ішіндегі ең қымбаты-700 мың теңге.

"Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Кодекстің 245-бабының 1-тармағына байланысты, ең алдымен, дәрілік заттардың тізбесі айқындалды. Бұл дәрілік заттарға үстеме және шекті бағалар белгіленеді. Біз дәрі-дәрмектің бағасын жылына 2 рет көтерме және бөлшек саудада реттейміз. Қазіргі уақытта ең қымбат шекті бағалар-500 мыңнан 700 мың теңгеге дейін. Бұл онкологиялық ауруларды емдеуге арналған дәрілік заттар", - деді А. Молдиманова.

Монополиялардың дәрі-дәрмектің қымбаттауына қатысы бар ма?

Кейде бағаның өсуіне кәсіпкерлер де кінәлі. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі соңғы жылдары жалпы сомасы 2 миллиард теңгеден асатын дәрі-дәрмек бағасына қатысты заң бұзушылықтарды анықтады. Бұл бұзушылықтардың арасында дәрі-дәрмектерді бекітілген бағадан жоғары сатқан адамдар өзара картельдік келісім жасасып, бағаны әдейі көтерген жағдайлар бар. Осындай құқық бұзушылықтардың бірі Алматыда тіркелген.

"Монополияға қарсы орган 2020 жылғы қараша мен 2022 жылғы маусым аралығында Алматы қаласы прокуратурасының талабы бойынша" KFK Medservice Plus "ЖШС," Ақниет "ЖШС," Стофарм " ЖШС картельдік келісім мәніне тексеру жүргізді. Тергеу нәтижелері бойынша "СК-Фармация"ЖШС жүзеге асыратын дәрілік заттар мен медициналық мақсаттағы бұйымдарды тасымалдау және сақтау жөніндегі қызметтерді сатып алу кезінде серіктестіктер арасындағы бәсекелестікті болдырмайтын келісімдердің бар екендігін көрсететін фактілер анықталды. 2024 жылдың сәуір айында Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық соты заң бұзушылықтар бойынша серіктестіктерге 342,7 миллион теңге көлемінде айыппұл салды. Сот шешімі заңды күшіне енді, айыппұлдар төленді", - деп хабарлады агенттік.

Бұл фармацевтика саласындағы бәсекелестік деңгейі ең жоғары деп бағаланатын мегаполистегі жағдай. Жауапты тұлғалар басқа аймақтардағы нарықты келесідей бағалайды:

Жүргізілген талдау нәтижелері бойынша Агенттік Республиканың 12 өңірінде көтерме сауда нарығында бәсекелестіктің жеткіліксіз дамуын анықтады. Көтерме сауда нарығы Астана, Қостанай, Павлодар, Батыс Қазақстан, Ақмола, Маңғыстау, Жамбыл, Ұлытау облыстарында, Солтүстік Қазақстан, Абай, Қызылорда, Атырау облыстарында жоғары шоғырланған; Шымкент, Түркістан, Алматы, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Қарағанды облыстарында орташа шоғырланған; төмен шоғырланған — в Алматы қаласы.

Дәрі-дәрмектің қымбаттауының тағы бір себебі-импортқа тәуелділік. Қазір біздің елімізде 8,5 мыңға жуық дәрілік зат тіркелген, оның 82%-ы шетелден әкелінеді. Отандық фармацевтика үлесі 20% - ға жетпейді. Себебі, есірткі өндіруге арналған шикізат сырттан да әкелінеді. Сонымен қатар, заманауи өндіріс үшін қажетті жабдықтар мен жабдықтар жетіспейді.