Түтін және қатерлі ісік: Қазақстан аймақтары бойынша экологиялық қауіптер картасы

Қазақстанда экологиялық прецедент орын алды: алғаш рет өңірлердің бірінің оқушылары қолайсыз метеожағдайлар мен түтінге байланысты Қашықтықтан оқытуға ауыстырылды. Бұрын балаларды "қашықтыққа" тек аяз, көктайғақ немесе қатты желдің әсерінен жіберетін. Біз Шығыс Қазақстан Облысы туралы айтып отырмыз, онда қараша айының соңында "удаленка" Өскемен, Степное, Степное, Глубоканово және Глубокое ауданының Прапорщиково ауылдарының оқушылары үшін енгізілді. Облыс орталығында тыныштық орнады, көшелерді тығыз тұман жауып, көшеде балалардың болуы мүмкін емес деп саналды. "Қазгидромет" РМК деректері бойынша, қарашаның соңғы күндерінде Өскеменде II дәрежелі ҰМ тіркелді, атмосферадағы ластаушы заттардың мөлшері артты. Сонымен, қарашаның соңғы күндерінде күкіртсутектің максималды рұқсат етілген концентрациясы (ШРК) 4,4, күкірт диоксиді — 3,8, көміртегі оксиді — 1,9 болды.

Бұл жағдай Өскемендегі экологиялық ластану проблемасын және оның азаматтардың денсаулығына әсерін кезекті талқылауға себеп болды. Өңірлік және республикалық ауқымдағы БАҚ-та қаланың көптеген тұрғындары НМУ күндерінде жөтелге, тамақтың қышуына, улану белгілеріне шағымданғаны туралы бірнеше материалдар жарияланды. Облыстық әкімдікте өткен кеңесте денсаулық сақтау басқармасының басшысы Төлеген Жигитаев бұл күндері екі пациентке "химиялық заттардың әсерінен жоғарғы тыныс жолдарының зақымдануы" диагнозы қойылғанын айтты, деп хабарлайды "ҚазАқпарат" ХАА. Бұл диагноз ауруларды халықаралық жіктеу жүйесінде өткен жылы ғана тіркелген.

Редакция Finprom.kz Қазақстанның қай қалалары көбінесе экологиялық қолайсыз санатқа жататынын және неге екенін талдадым. Түс картасында Қазақстанның мегаполистері мен облыс орталықтарындағы соңғы жылдағы ластану деңгейі көрсетілген.

"Қазгидромет" РМК деректеріне сүйене отырып, атмосфералық ауаның ең нашар жағдайы Астана мен Қарағандыда байқалады. Бұл қалалардағы ластану деңгейі өте жоғары деп бағаланады. Аз дәрежеде, бірақ экологиялық жағынан қолайсыз деп атауға болады Алматы, Өскемен, Түркістан, Петропавл, Қостанай, Орал және Ақтөбе. Соңғы жылы олардағы атмосфералық ауаның ластану деңгейі жоғары болды. Қазақстанның облыс орталықтарының тізіміндегі" жасыл " қалаларды бір қолдың саусақтары бойынша санауға болады: Көкшетау, Қызылорда және — 2024 жылдың екінші тоқсанында-Талдықорған.

Ағымдағы жылдың қазан айында қазақстандық облыс орталықтарындағы экологиялық жағдай осылай көрінді. Тек Көкшетау мен Орал ғана ластанудың төмен деңгейімен мақтана алды. "Қазгидромет" РМК есептерінде ұсынылған 19 қаланың 11-В қазан айында атмосфералық ауаның ластануы жоғары болды. Мұндай қорытындыға ведомство мамандары экологиялық индикаторлар — ластанудың стандартты индексі (СИ) және оның ең жоғары қайталануы (НП) негізінде келеді. Олар, өз кезегінде, бақылау бекеттерінде ластаушы заттардың ШРК-дан асып кетуі қанша рет тіркелгеніне және оның қаншалықты ауыр болғанына байланысты.

2024 жылдың қазан айында ластанудың жоғары деңгейі Өскемен, Түркістан және Павлодарда, өте жоғары деңгейі Алматы, Астана және Қарағандыда тіркелді. Ең сорақысы, экологиялық көрсеткіштерге сәйкес, жағдай соңғы екі қалада болды: ластаушы заттардың рұқсат етілген шекті концентрациясының артуы күн сайын дерлік байқалды. Елордада стационарлық көздерден жалпы шығарындылар 138,7 мың тоннаны, Қарағанды облысы бойынша — 585 мың тоннаны құрады. Қазан айында Қарағандыда PM 2.5 — 15,3 аспалы бөлшектері бойынша, күкіртсутегі бойынша — 4,5, азот оксиді бойынша — 2,1 ШРК асып кету көрсеткіштері тіркелді.

Жылына бір рет ҚР Аспирі Ұлттық статистика бюросы демографиялық жылнамаларда елдің экологиялық қолайсыз өңірлерінде халықтың сырқаттануы туралы ақпаратты жариялайды. Жинақты құрастырушылардың пікірінше, бұған Алматы, ШҚО "Семей ядролық полигонының экологиялық апат аймағы", ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ "Арал өңірінің экологиялық апат аймағы"жатады. Қарағанды облысы қоршаған ортаны ең ірі ластаушы — Балқаш тау-кен металлургия комбинаты мен "Испат-Кармет" компаниясы еліміздегі барлық ластану көлемінің үштен бірінен астамын тудыратын өңірлердің бірі деп те аталады. 2023 жылы аталған өңірлер арасында белсенді туберкулезбен сырқаттанушылық көрсеткіштері Қызылорда, Шығыс Қазақстан және Қарағанды облыстарында республикалық деңгейден жоғары болды, бірақ тек ерлер арасында. Аталған өнеркәсіптік өңірлердегі кейбір басқа аурулар бойынша көрсеткіштер ҚР бойынша орташа көрсеткіштен де нашар болды.

Атап айтқанда, Алматыда, сондай-ақ Қарағанды және Шығыс Қазақстан облыстарында қатерлі ісіктермен сырқаттанушылықтың көрсеткіштері ел бойынша жалпы көрсеткіштен едәуір жоғары болды. 2023 жылы қатерлі ісікпен сырқаттанушылықтың республикалық деңгейі 100 мың әйелге 231,8 және 100 мың ер адамға 184,3 құрады. ШҚО — да көрсеткіштер екі есе көп болды: 100 мың әйелге 395,5 және 100 мың ер адамға 339,9. Төмендегі диаграммадағы толық ақпарат Шығыс Қазақстан облысында жалпы халықтың онкологиялық ауруларының ең жоғары деңгейі бар екенін көрсетеді.

Павлодар (100 мың әйелге 352,1 және 100 мың ер адамға 299,9), Солтүстік Қазақстан (тиісінше 364,7 және 328,7) көрсеткіштері де орта деңгейден жоғары болды. Онкологиялық аурулардың ең төмен деңгейі Түркістан, Жамбыл және Алматы облыстарында, сондай-ақ Шымкентте тіркелді.

Атап айтқанда, Алматыда, сондай-ақ Қарағанды және Шығыс Қазақстан облыстарында қатерлі ісіктермен сырқаттанушылықтың көрсеткіштері ел бойынша жалпы көрсеткіштен едәуір жоғары болды. 2023 жылы қатерлі ісікпен сырқаттанушылықтың республикалық деңгейі 100 мың әйелге 231,8 және 100 мың ер адамға 184,3 құрады. ШҚО — да көрсеткіштер екі есе көп болды: 100 мың әйелге 395,5 және 100 мың ер адамға 339,9. Төмендегі диаграммадағы толық ақпарат Шығыс Қазақстан облысында жалпы халықтың онкологиялық ауруларының ең жоғары деңгейі бар екенін көрсетеді.

Павлодар (100 мың әйелге 352,1 және 100 мың ер адамға 299,9), Солтүстік Қазақстан (тиісінше 364,7 және 328,7) көрсеткіштері де орта деңгейден жоғары болды. Онкологиялық аурулардың ең төмен деңгейі Түркістан, Жамбыл және Алматы облыстарында, сондай-ақ Шымкентте тіркелді.