Қазақстан бағалы артефактілерді шетелге әкетуге қарсы шаралар енгізуде

Оның негізгі ережелерін палатаның жалпы отырысында депутат Асхат Аймағамбетов ұсынды.

Оның айтуынша, қазір археологиядағы лицензиялар мерзімсіз және мамандандыруды есепке алмай беріледі, яғни ұйым біліктілігін растамай, ескерткіштердің барлық түрлерімен жұмыс істей алады.

"Енді жүйе өзгереді: археология және қалпына келтіру үшін екі бөлек лицензия енгізілуде. Жарамдылық мерзімі-5 жыл. Нақты біліктілік талаптары белгіленеді. Заңды бұзғаны үшін-лицензияны тоқтата тұру немесе қайтарып алу. Бұл саланы тазартуға және онда тек кәсіпқойларды қалдыруға мүмкіндік береді. Біз шетелге шығарылатын немесе "қара базарда"сатылатын құнды артефактілерді жоғалтып жатырмыз. Заң жобасы металл детекторларын лицензиясыз пайдалануға тыйым салуды енгізеді. Бұл тарихи мұраны қорғаудың нақты қадамы", - деді депутат.

Сонымен бірге, оның айтуынша, бүгінде кім, қайда және не қазғанын, қандай нәтижелер алынғанын нақты айту мүмкін емес. Тіпті ескерткіштер тізімі 42 түрлі тізімге бөлінген. Қазба жұмыстары туралы есептер жиі берілмейді. Сондықтан археологиялық деректердің бірыңғай цифрлық жүйесі құрылады, онда қазба орындары, есептер, ескерткіштердің паспорттары, археологтардың тізімі көрсетіледі. Бұл ашықтық пен тәртіпті қамтамасыз етеді, деп есептейді Аймағамбетов.

Сонымен қатар, оның айтуынша, қазір археологиялық жұмыстардың ғылыми бөлігін үйлестіретін орган жоқ. Сондықтан А. Х. Марғұлан атындағы Археология институтының базасында Ұлттық археологиялық қызмет құрылуда. Ол мониторингпен, сараптамамен, ақпараттық жүйені басқарумен және ғылыми-әдістемелік сүйемелдеумен айналысатын болады. Сондай-ақ мемлекеттік археологиялық материалдар қоры құрылады.

"Бұл ретте жұмыстар аяқталғаннан кейін археологтар аумақты рекультивациялау мен консервациялауды жүргізуге міндетті болады. Жолдар, электр желілері және басқа да нысандардың құрылысы көбінесе археологиялық орындар арқылы өтеді. Біз археологиялық жұмыстарды екі түрге бөлеміз: жоспарлы – ғылыми мақсаттар үшін, алдын алу – құрылыс алдында, ескерткіштердің жоғалуын болдырмау үшін. Бұл мұраны сақтап қалуға және инфрақұрылымдық жобаларды тежемеуге мүмкіндік береді", - деп жалғастырды депутат.