Әрбір екінші қазақстандық қарызбен өмір сүреді: неге жастар несие алуда

Неліктен жастар несиеге кетеді

Бауыржан Ысқақовтың айтуынша, жастар арасында несиелеу көлемінің өсуі бірден бірнеше экономикалық және әлеуметтік өзгерістерді көрсетеді. Бір жағынан, бұл цифрлық банкингтің дамуы және онлайн несиелердің қолжетімділігі туралы айтады. Бүгінгі таңда жастар несиені бұрынғыға қарағанда тезірек және оңай ала алады.

"Бір жағынан, бұл тұтынушылық экономиканың күшеюі, цифрлық банкинг пен онлайн-несиелеудің кеңеюі. Қазір жастар қаржы құралдарына оңай қол жеткізе алады", - деді Бауыржан Ысқақов.

Алайда, сарапшы атап өткендей, мұның артында қаржылық белсенділіктің өсуі ғана емес. Жастардың мінез - құлқына терең факторлар да әсер етеді-тұрғын үйдің қымбаттауы, инфляция, күнделікті шығындардың өсуі және табыс деңгейінің жеткіліксіздігі.

"Сондықтан бұл экономикалық белсенділік қана емес, белгілі бір дәрежеде қаржылық қысымның белгісі", - деп атап өтті экономист.

Несие нарықты жандандырады, бірақ табыс мәселесін шешпейді

Сарапшы түсіндіреді: қысқа мерзімді перспективада несиелер ішкі тұтыну нарығын қолдайды. Қарыз қаражаты азаматтарға тұрмыстық техниканы, жиһазды сатып алуға, қызметтер мен басқа да тауарларға ақы төлеуге мүмкіндік береді.

"Несиелер арқылы көбінесе техника, жиһаз, түрлі қызметтер сатып алынады. Бұл сауда мен қызмет көрсету секторына серпін береді", - деді ол.

Бірақ мұндай модельдің кемшілігі бар. Егер халықтың табысының едәуір бөлігі қарыздарды өтеуге кететін болса, болашақта бұл адамдардың сатып алу қабілетін төмендетеді.

"Экономикада болашақ кірістерді алдын ала жұмсау үрдісі күшейіп келеді. Болашақта бұл ішкі сұраныстың баяулауына және экономикалық өсу қарқынының төмендеуіне әкелуі мүмкін", - деп атап өтті Бауыржан Ысқақов.

Банк секторы үшін тәуекелдер

Экономисттің айтуынша, жастар арасындағы борыштық жүктеменің бақылаусыз өсуі банк секторы үшін қосымша тәуекелдер тудыруы мүмкін.

"Бірінші кезекте проблемалық несиелер саны артуы мүмкін. Төлем қабілеті төмен қарыз алушылардың үлесі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым банктердің қаржылық тұрақтылығына қысым күшейеді", - деді ол.

Сонымен қатар, тұтынушылық несиелеудің шамадан тыс өсуі "несиелік көпіршік"деп аталатын тәуекелді арттырады.

"Мұндай жағдайда экономикалық дағдарыс немесе кірістің төмендеуі төлемдердің жаппай кешіктірілуіне әкелуі мүмкін", - деп қосты сарапшы.

Білім, денсаулық және бизнеске аз ақша

Бауыржан Ысқақов жоғары кредиттік жүктеме жастардың жеке қаржысына ғана емес, экономиканың басқа да салаларының дамуына да әсер ететінін атап өтті. Табыстың көп бөлігі банктерге төлеуге кеткенде, адамның білімге, денсаулыққа, жинақтауға немесе өз ісін бастауға қаражаты аз болады.

"Мысалы, білім беруге, денсаулыққа, жинақтауға немесе бизнес ашуға бағытталған қаражат азаяды. Ұзақ мерзімді перспективада бұл адами капитал саласына әсер етеді", - деді экономист.

Оның айтуынша, мұндай жағдайда шағын және орта бизнестің тауарлары мен қызметтеріне сұраныс төмендеуі мүмкін.

"Халықтың бос ақшасы азайып барады. Яғни, экономикадағы қаржының көп бөлігі инвестицияға емес, банктік борыштық айналымға түсуі мүмкін", - деп түсіндірді Бауыржан Ысқақов.

Несиелердің өсуі әрдайым әл-ауқаттың өсуі бола бермейді

Экономист атап көрсетеді: жастар арасындағы несиелердің көбеюін өмір сүру деңгейінің жақсаруының белгісі ретінде автоматты түрде қабылдау мүмкін емес.

"Егер несиелер ұзақ мерзімді мақсаттарға - үй сатып алуға, білім алуға, инвестициялауға немесе бизнес ашуға бағытталған болса, бұл экономикалық дамудың белгісі болуы мүмкін", - деді ол.

Бірақ егер қарыз қаражаты күнделікті шығындар мен негізгі қажеттіліктерді жабу үшін алынса, бұл қаржылық тұрақсыздықты көрсетеді.

"Қазіргі жағдайда қазақстанда тұтынушылық кредиттердің жоғары үлесі халықтың табысы инфляция қарқынына әрдайым ілесе бермейтінін көрсетеді", - деді сарапшы.

Қаржылық сауаттылықты мектептен бастау керек

Бауыржан Ысқақовтың пікірінше, жастар арасында кредиттік тәуелділікті төмендету үшін мемлекет бірден бірнеше бағыт бойынша жұмыс істеуі қажет. Бірінші кезекте-қаржылық сауаттылықты жүйелі дамыту.

"Біріншіден, қаржылық сауаттылықты мектептен бастап жүйелі түрде оқыту керек. Екіншіден, жастардың табысын арттыратын сапалы жұмыс орындарын құру қажет", - деді ол.

Сондай-ақ, сарапшы жоғары тәуекелді несиелерді беруді бақылауды күшейту және жастарды қолдау бағдарламаларын тиімдірек ету маңызды деп санайды.

"Жеңілдікті білім беру кредиттері, қолжетімді ипотека және кәсіпкерлікті қолдау бағдарламалары тиімді болуы тиіс", - деп атап өтті Бауыржан Ысқақов.

Оның айтуынша, несиеге тәуелділікті төмендетудің басты шарты халықтың нақты табысының өсуі болып қала береді.

"Адамдардың табысы тұрақты болған кезде несиеге тәуелділік те төмендейді", - деп қорытындылады экономист.

Жастар арасындағы несиелік тәуелділіктің артуы проблеманың жеке қаржыдан тыс екенін көрсетеді. Бір жағынан, қол жетімді онлайн-несиелер тұтыну нарығын қолдайды және адамдарға тұрмыстық мәселелерді тезірек шешуге мүмкіндік береді. Екінші жағынан, егер несиелер күнделікті шығындарды жабудың тәсіліне айналса, бұл нақты кірістердің төмендеуін және халыққа қаржылық қысымның өсуін көрсетеді.

Экономистер ЕСКЕРТЕДІ: қаржылық сауаттылықты арттырусыз, тұрақты жұмыс орындарын құрусыз және тәуекелді кредиттеуді бақылаусыз борыштық жүктеме жас қазақстандықтар үшін ғана емес, бүкіл экономика үшін де елеулі сын-тегеурін болуы мүмкін.