Қазақстан 2025 жылы білім беруге инвестицияларды рекордтық түрде ұлғайтты

Әсерлі өсу

Жалпы, 2024 жылы білім беруге 1,1 трлн теңге инвестицияланды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 2,4 есе көп. Сарапшылардың пікірінше, мұндай өсу қарқыны білім беру қазір әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау, ғылым және басқа да маңызды салалармен қатар тұрғанын көрсетеді.

Астаналар-көшбасшыларда, аймақтар тартылуда
Осы қаражаттың барлығы қайда кетеді? Барлық қаңтар инвестицияларының 40% - ға жуығы Алматы мен Астанаға тиесілі (тиісінше 18,4 және 13,1 млрд теңге). Бұл таңқаларлық емес, өйткені астаналарда ірі білім беру орталықтары шоғырланған және ауқымды инфрақұрылымдық жобалар жүзеге асырылуда.

Алайда, аймақтар да инвестициялық серпілістен тыс қалмайды. Инвестициялардың едәуір көлемі Алматы, Ақмола және Түркістан облыстарында тіркелген. Ұлытау және Жетісу облыстары сияқты дәстүрлі төмен көрсеткіштері бар өңірлер де өткен жылмен салыстырғанда білім беруге инвестициялардың айтарлықтай өскенін көрсетеді. Абай облысы ерекше көзге түседі, онда инвестициялар 1,2 млрд теңгеден асып түсті. Мұндай динамика инвестицияларды біркелкі бөлуге және бүкіл ел бойынша білім беру инфрақұрылымын дамытуға ұмтылу туралы айтады.

Білім беруді кім қаржыландырады

Қазақстанда білім беру саласын қаржыландырудың негізгі көзі республикалық бюджет болып қала береді. 2025 жылдың қаңтарында ол 65 млрд теңге инвестицияны қамтамасыз етті – бұл өткен жылдың қаңтарына қарағанда едәуір көп. Жалпы, 2024 жылы республикалық бюджеттен білім беруге салынған қаржы 12,6 есеге өсіп, 684,5 млрд теңгеге жетті! Бұл мемлекеттің адами капиталды дамытуға қомақты ресурстар салуға деген шешімін көрсетеді.

Жергілікті бюджеттер мен жеке сектор да өз үлестерін қосуда

Жергілікті бюджеттерден Инвестициялар 2025 жылғы қаңтарда 4,7 есеге, 7,1 млрд теңгеге дейін өсті. Алайда Бизнес білімге инвестиция салуға асықпайынша-компаниялардың өз қаражаттарының көлемі тіпті аздап қысқарды. Бұл әртүрлі экономикалық факторларға байланысты болуы мүмкін, бірақ мемлекет білім беру жүйесін модернизациялаудың негізгі қаржылық жүктемесін өз мойнына алатыны анық.

Адами капиталға инвестициялар: нәтижесінде Қазақстан Не алады

Білім беруге ауқымды инвестициялар-бұл жай ғана сандар емес, Қазақстанның болашағына стратегиялық инвестиция. 2024 жылы адами капиталды дамытуға республикалық бюджеттен 8,8 трлн теңге бағытталды, оның 300 млрд – ы білімге, ал 700 млрд-ы ғылым мен жоғары білімге жұмсалды. Бұл тек бастамасы.

2025-2027 жылдарға арналған жоспарда – білім беруді дамытуға тікелей 1 трлн теңгеден астам қаражат бөлу. Бұл қаражат білім беру сапасын жақсарту және оқушылар мен педагогтарды қолдау бойынша нақты шараларға бағытталады: ЖОО студенттеріне стипендияларды 15-20% - ға ұлғайту, білім беру гранттарының санын 78 мыңға дейін ұлғайту, студенттер үшін жол жүру өтемақысы, ғалымдардың еңбекақысын арттыру.

Аналитикалық көзқарас: білімге инвестиция салу-тұрақты дамудың кепілі
Тарих профессоры, БҰҰДБ сарапшысы Владимир Осколковтың пікірінше, Қазақстанда білім беруге инвестициялардың өсуі-бұл өте оң сигнал.

"Білім беруге ауқымды инвестициялар-бұл экономиканы әртараптандыру, инновацияларды дамыту және халықтың өмір сүру деңгейін арттыру үшін қажетті шарт. Қаражаттың едәуір бөлігі студенттер мен ғалымдарды қолдауға бағытталғаны өте маңызды – бұл ғылым мен жоғары технологиялық салалардың болашағына салынған инвестициялар", - деді Владимир Осколков.

Сарапшының пікірінше, білім мен экономикалық даму арасындағы байланыс тікелей және ажырамас. Зерттеулер көрсеткендей, білім беру сапасының жоғарылауы жан басына шаққандағы ЖІӨ өсуімен тікелей байланысты.

Сөздерден гөрі қатты сөйлейтін мысалдар

ХХ ғасырдағы Оңтүстік Корея, Сингапур, Гонконг және Тайвань экономикаларының өрлеуі білім беру мен адами капиталға инвестициялау экономикалық ғажайыпты қалай жасай алатындығының айқын мысалы болып табылады.

Оңтүстік Корея. Техникалық пәндер мен инженерияға баса назар аудара отырып, білім беру саласындағы мақсатты саясаттың арқасында артта қалған және аграрлық ел жоғары технологиялық алпауытқа айналды. Бүгінде Оңтүстік Корея ЖІӨ-нің 5,4% -. білім алуға жұмсайды, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 2025 жылы 37 672 долларға жетеді.

Финляндия. Климаты қатал шағын ел әлемдегі ең бәсекеге қабілетті және инновациялық экономикалардың бірін құра алды. Финдік білім беру жүйесі әлемдегі ең үздіктердің бірі болып танылды және бұл елдің экономикалық әл-ауқатына тікелей әсер етеді. 2022 жылы Финляндия ЖІӨ-нің 5,5% - образование білім беруге бағыттады, ал жан басына шаққандағы ЖІӨ 2025 жылы 57 181 долларды құрайды деп күтілуде. Фин студенттері білім беру жүйесінің сапасын растай отырып, PISA халықаралық сынақтарында жоғары нәтижелер көрсетеді.

Үндістан. Бұл тіпті маңызды білім беру инвестициялары, егер терең әлеуметтік теңсіздіктер болса, әрқашан автоматты түрде әмбебап экономикалық өркендеуге әкелмейтінінің мысалы. Үндістан IT секторын дамытуда және осы салада жоғары білікті мамандарды даярлауда үлкен жетістіктерге жетті. Алайда, сапалы білімнің болмауына байланысты ел халқының үлкен бөлігі экономикалық прогрестен тыс қалады. Үндістанда білім беру шығындары ЖІӨ-нің шамамен 6,5% құрайды, бірақ жан басына шаққандағы ЖІӨ 2025 жылы 2 940 доллар деңгейінде қалады, бұл сапалы білімге қол жетімділіктің айтарлықтай теңсіздігін көрсетеді.

Африканың көптеген елдері бай табиғи ресурстарға ие бола отырып, үлкен экономикалық қиындықтарға тап болады. Негізгі себептердің бірі-халықтың білім деңгейінің төмендігі, сапалы білімге қол жетімділіктің шектелуі және білікті кадрлардың жетіспеушілігі. Африка елдерінде 6-11 жас аралығындағы балалардың 20% - дан астамы және 12-14 жас аралығындағы жастардың 33% - дан астамы мектепке бармайды. Зерттеулер көрсеткендей, Африкадағы білім беруді жақсарту кедейлердің санын 47 миллион адамға азайтып, 2043 жылға қарай континенттің ЖІӨ-ні 368,4 миллиард долларға арттыруы мүмкін.

Әлемдік тәжірибе аясында Қазақстанның білім беруге ауқымды инвестициялары мүлдем дұрыс стратегиялық қадамға ұқсайды. Білім беру саласын қаржыландырудың ұлғаюы, әсіресе экономиканы әртараптандыру және жаңа технологиялық секторларды дамыту бағытымен ұштастыра отырып, ұзақ мерзімді перспективада елдің тұрақты экономикалық өсуі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін берік негіздер жасайды, деп санайды БҰҰДБ сарапшысы.

Бұған дейін Біз 2025 жылы республикалық бюджеттің барлық шығыстарынан (25,8 трлн теңге) әлеуметтік салаға 9,6 трлн теңге бөлінетінін хабарлаған болатынбыз, бұл 37,2% құрайды. Бұл ретте білім беруді дамытуға арналған шығыстар 2024 жылғы деңгейге қарағанда 116 млрд теңгеге ұлғайып, 1 трлн теңгеден асады.