Қарағанды бейнелеу өнері мұражайында бірден екі көрме ашылды

"Формалар мен абстракция" экспозициясының кураторы, мұражайдың бас кураторы Дамели Данкеева: бұл көрме қонақтарды жазық жұмыстармен – кескіндеме және графикамен, сондай – ақ көлемді экспонаттармен-мүсіндермен және олардың композицияларымен таныстырады. Мұнда әркім сұлулықты көрудің жаңа тәсілдерін таба алады.

"Мұндағы кескіндеме, графика, мүсін-қарсыластар емес, бірлескен авторлар. Олар форманың мәні туралы және абстракция арқылы әлемді қабылдаудың терең қабаттарына қалай жақындауға болатындығы туралы біртұтас әңгіме жүргізеді. Бізде мұндай форматтағы көрме көптен бері өткізілмеген, бұл жағдайда біз қарама-қайшылықтарда ойнаймыз және жұмыстардың өздері бір-бірімен келісіледі. Біздің міндетіміз-көрме қонағы бос кеңістікте-ал зал тығыз жүктелмеген - Авторлардың және аға және кіші ұрпақтың жұмыстарымен танысуы. Ал авторлар арасында тек қарағандылықтар ғана емес", - дейді Дамели Данкеева.

Экспонаттардың ішінде барлық көрермендер байқай алмайтын туындылар бар-мысалы, Виктор Аренттің қалаға арналған былтырғы Қарағанды суретшілерінің симпозиумынан алынған кенептері.

Сондай – ақ мысал ретінде Алматылық Қуандық Баймұхановтың жұмыстары келтірілген-оның жұмыстары суретші Лидия Дроздова ұйымдастырған көрмелердің бірінен кейін мұражайда пайда болды. Дамели Данкеев мұражайының қорына жақында түскен басқа да жұмыстардың қатарында Валерий қыңырлығының туындылары, оның ішінде "ит өмірінен" кенеп бар...».

"Абстракция жанрында, біз байқағандай, суретшілер негізінен 1980-2000 жылдары жұмыс істеді, аға буын авторларының стилі қатаң. Ұсынылған жұмыстардың ішінде Қарағандыға арналған кенептер бар – Виктор Арент, Мохубат Адыгезалов. Олармен абстрактілі емес – мысалы, Иван Стадничуктың "Фурманов көшесі" картинасы, өйткені оның шеберханасы дәл осы көшеде Алматыда орналасқан. Кескіндеменің барлық дерлік орталық бөлігін ежелгі грек мүсіні Мило Венера алады, ол мәдениет пен өнерде мүсіннің идеалды және мәңгілік жұмыс бола алатындығының мысалы ретінде үлкен маңызға ие", — дейді Дамели Данкеева.

Мүсінге келетін болсақ, көрмеде олар жасалған барлық материалдар (әйнектен басқа) атап өтіледі: ағаш, шамот (күйдірілген саз және каолин), керамика, гипс, металл, полинит (саз бен ағаш үгінділерінің күйдірумен үйлесуі). Мұнда да портреттерден композициялық қойылымдарға дейін әртүрлі формалар бар. Бұл Паганини, Құрманғазы, Ван Гог, кеншілер, құюшылардың бейнелері, сондай-ақ дала мотивтері ретінде стильдендірілген туындылар.

"Атап айтқанда, дала мотивтері Айнабек Құрымбаевтың –" Дала тарихы "диптихінде, Амангелді Бексұлтановтың" дала элегиясында", Юрий Гуммельдің" Құрманғазы " шығармаларында көрініс тапқан. Петр Снищуктың "сентименталды мотив" жұмысы қазірдің өзінде романтикалық, ал оның әріптесі, алматылық Вагиф Рахмановтың жұмысы қатты бөренеден жасалған және монолитті түрде орындалған. Қарағандылық Татьяна Рольянның "жалаңаш" мүсіні тыныштықты бейнелейтін дала Венерасын бейнелейді, ал кейіпкердің бет-бейнесі оны Құдаймен байланыстырады. Қарағандылық автор Аркадий Орловтың "суретші және модель" композициясының кейіпкерлерінің бет-әлпеті ұқсас, бірақ бұл жағдайда әйел муза және белгіше, ал суретші иконограф ретінде ұсынылған. Батырларды әртүрлі тәсілдермен орналастыруға болады, бірақ композицияның мәні өзгермейді", — дейді Дамели Қадырқұлова.

Ал мұражайдағы екінші көрменің басты бағыты - "Ұлы Дала этикасы" - ғасырлар бойы қазақ халқының адамгершілік бейнесін қалыптастырған адалдықтың, әділдіктің және ішкі сатылмаушылықтың Мәңгілік мұраттары.

Кескіндеме, графика және мүсін туындылары арқылы ұят – ар – ар – намыс, адалдық-адалдық ұғымдары адамның даладағы мінез-құлқын, сөйлеуі мен ойлауын анықтайтын тірі этикалық координаттар ретінде ашылады. Бұл моральдық категорияларды экспозиция кураторы, мұражайдың ғылыми қызметкері Айгүл Омарова эпостан күнделікті өмірге дейінгі мәдениетке еніп, суретшінің қылқаламының әр қимылында және кенеп кейіпкерлерінің әр көзқарасында көрінеді.

"Біздің көрме өткен, қазіргі және болашақ үздіксіз этикалық бағытты қалыптастыратын қазақ өмірінің философиясын ашады. Эпикалық кейіпкерлердің, философтардың, ақындардың және қарапайым көшпенділердің көркем бейнелері біртұтас әңгімеге біріктіріледі. Бұл ақиқат пен ар – ождан пайдадан гөрі маңызды болған халық туралы ертегі, ал сөз — қасиетті қылыш", - деп атап өтті Айгүл Омарова.

Көрменің жетекші желісі көрнекті тұлғалардың портреттерімен ұсынылған, деп қосады куратор. Сейтмахан Қалмахановтың "Әл-Фараби дәуірі" триптихінде философиялық тереңдік тарихи драмамен кездеседі және мұнда жарық пен қараңғылық, варварлық пен ағартушылық, надандық пен таным арасындағы мәңгілік күрес ашылады. Әл-Фарабидің орталық фигурасы-адамгершілік шамшырағы, ақыл мен адамгершіліктің үйлесімділігіне деген ұмтылыстың көрінісі, ал қарама – қарсы жақтар – "варваризм" және "қараңғылық" - бұл ағарту жолында дала рухы өтетін сынақтардың көрнекі метафоралары.

"Қазыбек би, Бұқар жырау, Иман-Жүсіп, Абай портреттеріндегі дала данышпандары, ақындар мен жыраулардың бейнелері олардың сыртқы ерекшеліктерін ғана емес, сөзге салынған ақыл-ойдың тірі жалынын да жаңғыртады. Тәттімбет пен Мәди Бапиұлының мүсіндік бейнелері кеңістікте өмірге келген сияқты, мұнда мақтаныш, қадір — қасиет, қайғы мен рухтың күші оқылады", - дейді Айгүл Омарова.

"Ұлы Дала этикасы" экспозициясының тағы бір тақырыбы-абырой мен адалдық мәңгілік құндылық ретінде. Сөздің, поэзияның және азаматтық ұстанымның мағынасы туралы көрнекі рефлексия шығармашылығы өз заманының дауысына айналған ақындар мен зиялылардың портреттерінде көрінеді.

"Ақындар мен жазушылар Қасым Аманжоловтың, Сәкен Сейфуллиннің, Ілияс Жансүгіровтің портреттері Сөз шеберлері сыртқы әлемге емес, ішкі дауысқа құлақ салғандай тыныш шоғырланған. Дәл осындай адамдардың арқасында Ұлы дала этикасы тірі дәстүр болып қала береді-өз алдына, халық алдында және уақыт алдында адалдық дәстүрі. Сейтмахан Қалмахановтың "ақын" шығармасы - Олжас Сүлейменовтің портреті осы адамгершілік өрлеуінде ерекше орын алады. Бұл ақын-пайғамбардың, ұлттың ар — ожданы мен сөзін сақтаушының ұжымдық символы", - деп атап өтті Айгүл Омарова.

Көрмедегі пейзаждар да философиялық тыныштықты сақтайды, деп атап өтті көрме кураторы. Бұл жағдайда табиғат адамды қоршап қана қоймайды, оған тыныштықты, шыдамдылықты, қабылдауды, ең бастысы — оның алдындағы шындықты үйретеді.

Қазіргі заманғы суретшілер де этикалық диалогты жалғастыруда: Аманат Назарқұловтың "Қазыбек би" және Елена Кондратьеваның "Дала дауысы" және "ұрпақтар әні" шығармаларында өзіне, мәдениетке, болашаққа қатысты сұрақтар айтылады. Осылайша, "әділ қоғам" жобасы аясында ұйымдастырылған экспозиция көрермен мәдениеттің айнасына қарайтын кеңістікке айналады.

Бейнелеу өнері мұражайына кіру билетінің бағасы - 100-ден 500 теңгеге дейін. Жұмыс күндері мұражай сағат 10.00 – ден 18.00-ге дейін, демалыс күндері сағат 10.00-ден 17.00-ге дейін жұмыс істейді.

Автордың суреті