Сауалнамаға қатысқан әрбір бесінші қазақстандық көшу туралы ойланады

"2024 жылғы 13-24 қараша аралығында DEMOSCOPE қоғамдық пікірдің экспресс-мониторингі бюросы "Қазақстандықтардың ми ағып кету проблемасына қатынасы" тақырыбында азаматтарға сауалнама жүргізді", - деп хабарлады авторлар.

Осы уақыт ішінде Астана, Алматы, Шымкент және Қазақстанның 17 облысында 1100 адамнан сұхбат алынды. Сауалнамаға мужчин 47,4% және 18 жастан асқан әйелдердің 52,6% қатысты.

Әрбір бесінші респондент (21%) елден көшу туралы ойлайды. Олардың ішінде:

- 6,9% алдағы 2-3 жылда кетуге ниетті

- 5,6% жоспарлайды, бірақ әлі көшу мүмкіндігі жоқ

- 8,4% белгілі бір жағдайларда көшуді қарастырады.

Қазақстаннан көшудің негізгі себептері табыстың төмендігі және болашаққа деген сенімнің жоқтығы екені белгілі болды.

Сарапшылар көшуге деген ұмтылыс респонденттердің жасына байланысты екенін көрсетеді. 18 бен 29 жас аралығындағы адамдар шамамен 25% көшу туралы ойлайды, ал 30 жастағы адамдар арасында бұл көрсеткіш шамамен 30% жетеді. Бір қызығы, екінші жас санатының әрбір оннан бірінің көшу ниеті бар (10,7% – "алдағы 2-3 жылда кетуді жоспарлап отыр").

Эмиграцияның себептері қандай:

- жоғары жалақыға ұмтылу (24,5%)

- өзіне және балаларына перспективаның болмауы (23,9%)

- жақсы жұмыс табуға деген ұмтылыс (14%).

"Жастар көбінесе сапалы білім алуға және өзін - өзі дамытуға жағдай жасауға деген ұмтылыспен ынталандырылады, ал орта және егде жастағы топтар өздері үшін де, балалары үшін де перспективаның жоқтығын көрсетеді", - делінген зерттеуде.

Қазақстандықтардың эмиграциясы үшін ең тартымды елдер. Артықшылықтардың көшбасшылары АҚШ (7,7%), Ресей (6,2%), Еуропа елдері (5,1%), Түркия (4,6%) және Канада (2,6%) болды. Бұл ретте респонденттердің 35% - ы олар үшін көшкісі келетін елдер жоқ екенін көрсетті.

Респонденттердің басым көпшілігі (83,7%) Қазақстанда туғаннан бері тұрады, тағы 9,3% елде 20 жылдан астам өмір сүреді. Респонденттердің тек 6,8% - ы ғана ҚР-да 20 жылдан аз өмір сүреді.

Ресми мәліметтерге сәйкес, соңғы екі жылда Қазақстанда сыртқы көші – қонның оң динамикасы тіркелді-елге кеткеннен гөрі көп адам келеді. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2024 жылдың алғашқы үш тоқсанында Қазақстанға тұрақты тұруға 20 мыңнан астам адам көшіп келген, ал елден екі есе – 10,2 мың адам кеткен. Алайда, оң көші-қон сальдосы сапалық емес, сандық көрсеткіштерді ғана көрсетеді. Мигранттардың білім деңгейі мен кәсіби біліктілігі көші-қон процестерін талдаудың негізгі көрсеткіштері болып қала береді.

Шетелге кеткендердің арасында сұранысқа ие техникалық мамандықтары бар мамандар (1,2 мың адам), экономистер (589 адам), педагогтар (385 адам), сәулетшілер мен құрылысшылар (261 адам), сондай-ақ заңгерлер (170 адам) айтарлықтай үлес қосатыны туралы деректер келтіріледі.

Зерттеушілер сондай-ақ сыртқы көші-қон үрдістерін болжау мәселесінде респонденттердің көпшілігі (39,2%) таяудағы 3-5 жылда Қазақстаннан білікті мамандардың кетуі ұлғаяды деп есептейтініне назар аударады. Сауалнамаға қатысушылардың 21,7% - ы елге мигранттар ағынының өсуін күтіп, қарама-қарсы пікірде. Тағы 18,7% келушілер мен кетушілердің саны шамамен бірдей болады деп санайды, ал 20,4% жауап беру қиынға соқты.

"Мидың ағуы" мәселесі азаматтардың өмір сүру сапасымен және Мемлекеттік басқарудың тиімділігімен тығыз байланысты. DEMOSCOPE зерттеуі ең белсенді азаматтар арасында көші-қон көңіл-күйінің жоғары деңгейін анықтап қана қоймай, сонымен қатар әлеуетті эмигранттардың шешімдеріне әсер ететін әлеуметтік-экономикалық факторлардың кең ауқымын анықтады. Білікті мамандардың кетуін азайту үшін жүйелі тәсіл қажет. Азаматтардың экономикалық әл-ауқатын арттыру, білім беру сапасын жақсарту, заманауи медицинаға қол жеткізу және қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөнінде шаралар қабылдау қажет. Жағдайды талдау мемлекеттік басқару сапасын арттырусыз және кәсіби кадрларды қолдаудың мақсатты шараларынсыз Қазақстаннан ми ағу үрдісін өзгерту өте қиын болатынын көрсетеді", - делінген DEMOSCOPE қорытындысында.