Қазақстаннан күнбағыс майы Қытайды жаулап алуда

2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан Қытайға күнбағыс майын жеткізуші елдер арасында екінші орынға ие болып, осы өнімнің барлық импортының 36 пайызын қамтамасыз етті. Бұл туралы Шанхайда өтіп жатқан "Chinese Grains&Oils Congress 2026" халықаралық конференциясында "майлы дақылдарды қайта өңдеушілердің Ұлттық қауымдастығы" заңды тұлғалар бірлестігінің төрағасы Ядыкар Ибрагимов мәлімдеді.

"Қауымдастықтың мәліметінше, 2025 жылы қазақстандық май өнімдерінің Қытайға экспорты 44 пайызға артып, 440 мың тоннаға жетті. Бұл ретте жеткізілімдерден түскен түсім 37 пайызға өсіп, 312 миллион долларды құрады", - деп хабарлады Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлігі.

Сарапшылар бұл өсуді Қытай нарығындағы өсімдік майларына сұраныстың артуымен ғана емес, сонымен қатар екі ел арасындағы логистиканың жақсаруымен байланыстырды. Ядыкар Ибрагимов атап өткендей, бұл процесте тасымалдауды ұйымдастырудағы өзгерістер мен көлік бағыттарын оңтайландыру маңызды рөл атқарды.

"Атап айтқанда, қауымдастық "Қазақстан темір жолы "ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамымен бірлесіп, 2024 жылдың басынан бастап Достық — Алашанькоу шекаралық өткелі арқылы өсімдік майын ауыстырып тиеу бойынша пилоттық жобаны іске асыруда. Бұл бағыт Қытай нарығына өнімді жеткізудің негізгі арналарының біріне айналды", - деп атап өтті сарапшы.

Жобаның нәтижелері жұмыстың алғашқы жылдарында байқалды. Ауыстырып тиеу механизмі іске қосылған сәттен бастап қытай бағытында жөнелту жоспарларының орындалуы 90 пайыздан асады. Салыстыру үшін, 2023 жылы бұл көрсеткіш 40 пайыздан аспады.

Сала өкілдерінің айтуынша, тасымалдау тиімділігінің мұндай өсуі кәсіпорындарға экспорттық келісімшарттарды неғұрлым тұрақты орындауға және жеткізу көлемін ұлғайтуға мүмкіндік берді.

"Қытайға экспортты кеңейту жұмыстары жалғасуда. Ағымдағы жылдың наурыз айында майлы дақылдарды қайта өңдеушілердің Ұлттық қауымдастығы "Қазақстан темір жолы" компаниясымен бірлесіп тағы бір пилоттық жобаны іске қосты. Ол аспан асты елі бағытында астық таситын көліктерде түйіршіктелген күнбағыс ұнын экспорттау жөніндегі жоспарларды келісуді көздейді", - деді ведомстводан.

Жаңа механизм өсімдік майын тасымалдауды ұйымдастырудың дәлелденген жүйесіне негізделген. Осыған ұқсас схема майлы дақылдарды қайта өңдеудің басқа өнімдерін тасымалдауды жеделдетуге және экспортталатын тауарлар номенклатурасын кеңейтуге мүмкіндік береді деп болжануда.

Қытай нарығы қазақстандық май өнімдерін өндірушілер үшін ең перспективалы бағыттардың бірі болып қала беретіні атап өтілді. Халықтың өсуі, тұтыну құрылымының өзгеруі және өсімдік майларына сұраныстың артуы экспорттаушылар үшін қосымша мүмкіндіктер туғызады.

Бұл ретте көлік инфрақұрылымын дамыту және логистикалық тетіктерді жетілдіру Қазақстанның осы нарықтағы позициясын нығайтудың негізгі факторларына айналуда. Шекаралық өткелдер мен теміржол маршруттарының жұмысын жақсарту өнімді жеткізуді едәуір жеделдетуге және жеткізілім ақауларының қаупін азайтуға мүмкіндік береді.

Осыған орай, қазақстандық майлы дақылдарды қайта өңдеу кәсіпорындары қытай нарығында өзінің қатысуын біртіндеп кеңейтуде. Экспорт көлемінің ұлғаюы және жаңа логистикалық схемалардың дамуы Қытайға өсімдік майларын негізгі жеткізушілер арасында жеткізілімдердің одан әрі өсуіне және елдің позициясын нығайтуға жағдай жасайды.