Қазақстанда суды есепке алу аспаптарын пайдалану ережелері өзгерді

Ережеде ұғымдар нақтыланған:

– деректерді қашықтан жинау және беру-сымсыз (радиоарналық) байланысты пайдалана отырып, кез келген жерде және кез келген уақытта адамның қатысуынсыз суды есепке алу аспаптарының көрсеткіштерін қашықтан алу;

- энергия тұтынуды есепке алудың автоматтандырылған жүйесі (ЭҚАЖ) – суды, газды, электр және жылу энергиясын тұтынуды есепке алу деректерін (айына кемінде 2 рет) өлшеуге, жинауға, өңдеуге, сақтауға және беруге арналған өлшеу құралдары мен аппараттық-бағдарламалық кешеннің жиынтығы.

Жобалауды, бөлшектеуді, монтаждауды (бастапқы және кейінгі орнатуды), іске қосу-баптау жұмыстарын және пайдалануға беруді қоса алғанда, суды есепке алу тораптарын, ақпараттық-өлшеу жүйелерін (ИАЖ) және энергия ресурстарын есепке алудың автоматтандырылған жүйелерін (ЭАЖЖ) жабдықтау жөніндегі жұмыстарды "Рұқсаттар және хабарламалар туралы"Заңға сәйкес тиісті рұқсаттары бар ұйымдар орындайды.

Суды есепке алу аспаптары:

Орнату орны бойынша:

- су алу, су төгу объектілерінде, бірінші және қайта көтеру сорғы станцияларында, айдау сорғы станцияларында-өндірістік мақсаттағы бақылау аспаптарына жатады;
- тұрғын және тұрғын емес ғимараттарда – ішкі сумен жабдықтау жүйелерінің құрамдас бөлігі болып табылады.

Әрекет принципі бойынша:

- механикалық (турбиналық, қанатты, бір ағынды, көп ағынды);
- электронды (ультрадыбыстық, электромагниттік);
- аралас.

Деректерді беру әдісі бойынша:

-NB-IoT технологиясы бойынша деректерді берумен;
- LoRaWAN технологиясы бойынша деректерді берумен;
- екі технологияның қолдауымен.

Қазақстан Республикасының аумағында суды есепке алу аспаптары үшін деректерді сымсыз берудің базалық технологиясымен NB-IoT технологиясы белгіленеді.

LoRaWAN технологиясы бойынша деректерді бере отырып, суды есепке алу аспаптарын орнатуға байланыс операторларының NB-IoT желісінің тұрақты жабыны жоқ елді мекендерде не олардың жекелеген аймақтарында ғана жол беріледі.

NB-IOT желісінің тұрақты қамтуының болмауы расталады:

- байланыс операторларының ресми ақпаратымен,
- не сигнал деңгейін аспаптық тексеру нәтижелерімен,
- немесе байланыс операторларының деректері негізінде жергілікті атқарушы органның қорытындысымен.

Тиісті аумақта NB-IOT тұрақты қамтуы пайда болған жағдайда, жаңадан Орнатылатын есепке алу құралдары NB-IoT технологиясы бойынша деректерді беруді қамтамасыз етеді.

Сондай-ақ, LoRaWAN технологиясы бойынша деректерді беру арқылы бұрын орнатылған суды есепке алу құралдары белгіленген қызмет мерзімі аяқталғанға немесе істен шыққанға дейін жұмысын жалғастырады делінген.

Мұндай аспаптарды ауыстыру NB-IOT технологиясының басымдығын ескере отырып, осы Қағидалардың талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.

Жарамды есептеу аспаптарын жаппай мерзімінен бұрын ауыстыруға жол берілмейді.

Суды есептеу құралы:

- тұтынылған су көлемін үздіксіз өлшеу және көрсету;
- ИАЖ және АСУЭ-ге деректерді автоматты түрде беру;
- оқиғаларды тіркеу (қуат элементінің төмен деңгейі, кері ағын, араласу әрекеті) ;
- тексеру және қызмет көрсету үшін деректерді жергілікті оқу мүмкіндігі.

Материалдар мен монтажға қойылатын талаптар

Есептеу аспаптарының материалдары коррозияға төзімді, улы емес, Қазақстан Республикасының санитарлық нормаларына сәйкес келеді.

Радиоэлектрондық құралдарды, ИАЖ және АСУЭ деректерін қашықтан жинау және беру құралдарын монтаждау технологиялық жабдықтарды монтаждауға, коммуникациялық жабдықтар мен бақылау жүйелерін іске қосу-баптау жұмыстарына жатады.

Сонымен қатар, құжатта суды есепке алудың жеке аспаптарының (ЖПУ) метрологиялық және техникалық сипаттамалары төменде көрсетілген ҚР қолданыстағы стандарттарының талаптарына сәйкес келетіндігі және заңға сәйкес пайдаланылатындығы айтылған. Сипаттамалар өлшеу дәлдігін, параметрлердің тұрақтылығын және бүкіл тексеру аралығы кезінде жұмыс істеу сенімділігін қамтамасыз етеді.

Қысымның ауыспалы айырмашылығы әдісімен су шығынын өлшеу принципін іске асыратын суды есепке алу аспаптары үшін, мұнда тарылту құрылғысы ретінде ГОСТ 8.586.1-2005 (ИСО 5167-1:2003) сәйкес орындалған диафрагма, саптама немесе басқа құрылғы пайдаланылады, ГОСТ 8.586.2-2005 (ИСО 5167-2:2003), заң талаптарына сәйкес, өлшеу құралдарын бастапқы тексеру нәтижелері бойынша қолдануға рұқсат етіледі.

Сымсыз (радиоарна) байланыс технологиясын пайдалана отырып, деректерді қашықтықтан жинау және беру үшін қолданылатын суды есепке алудың техникалық құралдары мен аспаптары ҚР заңнамасының талаптарына және байланыс және ақпараттандыру саласындағы стандарттарға сәйкес келетіні, деректерді беру арналарының тәулік бойы үздіксіз қолжетімділігін, берілетін ақпаратты қорғауды және деректерді жинақтау мен трафикті есепке алудың техникалық мүмкіндігін қамтамасыз ететіні нақтыланады.

NB-IoT және LoRaWAN желілерін пайдаланған кезде есепке алу аспаптары мен УСҚ деректерін беру клиенттік және операторлық жабдықты бөлуді қамтамасыз ете отырып, құрылғылардың APN және желі сегменттері бойынша қолжетімділігін шектей отырып, арналарды резервтеу және маршруттаудың (BGP) техникалық мүмкіндігімен криптографиялық қорғауды пайдалана отырып жүзеге асырылады.

ӘҚБЖ сыртқы әсерлерден қорғауды, тұрақты электрмен қоректендіруді және тұрақты байланыс арнасын қамтамасыз ететін техникалық жабдықталған орындарда (автоматика шкафтарында, техникалық үй-жайларда) сумен жабдықтау және (немесе) су бұру жүйелерінде орнатылады. ӘҚҚҚ орнату мен пайдалануды қауіпсіздік талаптары мен техникалық қызмет көрсету мүмкіндіктері сақтала отырып, мамандандырылған ұйым жүзеге асырады.

Ережелер мынадай нормалармен толықтырылды:

Суды есепке алудың электрондық аспаптарын өндіруші (жеткізуші) техникалық құжаттамада белгіленген монтаждау және пайдалану шарттары сақталған кезде есепке алу аспабын пайдалануға берілген күннен бастап кемінде бес жыл пайдаланудың кепілдік мерзімін қамтамасыз етеді.

Бұл ретте есепке алу аспаптарын өндіруші және (немесе) оның ресми өкілі суды есепке алу аспаптары Орнатылатын елді мекеннің өнім берушісінің теңгеріміне суды есепке алу аспаптарын жеткізумен бірге ИАЖ-ны беруді қамтамасыз етеді.

Сондай-ақ:

Ақпараттық-өлшеу жүйесін (ИАЖ) енгізу кезінде өнім беруші мен Тапсырыс беруші не табиғи монополия субъектісі арасындағы шарттың талаптары көзделеді:

- Тапсырыс берушіге жүйені оны қолданудың барлық кезеңінде дербес пайдалану үшін жеткілікті ИАЖ бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану құқығын беру;
- Тапсырыс берушіге ИАЖ-да қалыптастырылатын есепке алу деректеріне толық қол жеткізуді қамтамасыз ету;
- ААЖ дерекқорын беру немесе оны жалпы қабылданған форматтарда түсіру мүмкіндігін қамтамасыз ету;
- есепке алу деректеріне қол жеткізуді шектемей ИАЖ-ны одан әрі пайдалану, сүйемелдеу және интеграциялау мүмкіндігі.

Абоненттерге кіре берісте бастапқы не істен шыққандардың орнына орнатылатын суды есепке алу аспаптары автоматты өшіру клапаны (су беруді автоматты түрде ашу/жабу құрылғысы) бар ӘҚБЖ-мен жарақтандырылады және байланыс операторының ақпараттық жүйесімен және ТКШ Бірыңғай цифрлық платформасымен тұрақты екі жақты байланысты қамтамасыз етеді.

Ыстық сумен жабдықтаудың ашық жүйесі болған кезде УДСД бар ыстық суды есепке алу аспаптарын орнату олардың осындай аспаптарды пайдалануға жіберуді жүзеге асыратын ұйымның ИАЖ-мен үйлесімділігін қамтамасыз етеді.

Бұйрық 2026 жылғы 27 наурыздан бастап қолданысқа енгізіледі.