Жекешелендіру тізімі бүкіл Қазақстан бойынша жүздеген кәсіпорындарға дейін кеңейтілді

Сондай-ақ, арнайы портал іске қосылды, ол арқылы бизнес мемлекеттің қатысуымен активтерді сатып алуға немесе оларды сенімгерлік басқаруға беруге өтінім бере алады.

Жекешелендірудің жаңа толқыны үш кезеңге жоспарланған және 2026, 2027-2028 және 2029-2030 жылдарды қамтиды. Бекітілген тізбеге 473 кәсіпорын кіреді, алайда Жекешелендіру жөніндегі Ұлттық кеңсенің сайтында 504 объектінің тізімі орналастырылған. Олардың бір бөлігі қайталанады немесе "таратылуға жатады" мәртебесіне ие, бұл ретте объектілердің паспорттары әлі жарияланбаған.

Тізім құрылымын талдау объектілердің ең көп саны коммуналдық секторға жататынын көрсетеді. Бұл санатта 184 кәсіпорын бар, оның ішінде жылумен жабдықтау ұйымдары, су арналары, АЭК, сондай-ақ тазалау және абаттандыру компаниялары бар. Нысандар саны бойынша екінші орында — 145 бірлік. Олардың едәуір саны тізімге тек ірі қалалардың ғана емес, сонымен қатар шағын аудандардың да ветстанцияларының енгізілуіне байланысты. Олар үшін қосылу немесе қосылу арқылы жекешелендіру нысаны ұсынылады.

Өнеркәсіп секторында 20 нысан ұсынылған. Аз санына қарамастан, бұл кәсіпорындар капиталды көп қажет етеді және қызмет ауқымымен ерекшеленеді. Жекешелендіруге ұсынылғандардың қатарында Атырау мұнай өңдеу зауыты, Павлодар мұнай-химия зауыты, әскери техника өндірісіне мамандандырылған "Семей инжиниринг" АҚ, Петропавл ауыр машина жасау зауыты, "Тау-Кен Алтын" аффинаж зауыты және басқа да ірі активтер бар.

Тізбеде энергетика және логистика объектілері де кеңінен ұсынылған. Атап айтқанда, IPO-ға Шығыс Қазақстанда бірнеше гидроэлектростанцияларды, "Бірінші жел электр станциясы" ЖШС, сондай-ақ Samruk-Green Energy жаңартылатын энергия көздері саласындағы компанияны шығару жоспарлануда. Сенімгерлік басқаруға Қызылорда, Түркістан және Павлодардағы әуежайларды беру ұсынылады. Бұдан басқа, 2026 жылға арналған жекешелендіру жобаларының пулына 20-ға жуық ірі спорт нысандары, олардың ішінде "Астана", "Шахтер", "Атырау", "Каспий", "Ордабасы", "Тараз" және "Тұран" футбол клубтары, сондай-ақ "Қазақмыс", "Жетісу"хоккей клубтары бар, "Сарыарқа" және "Бейбарыс-Атырау".

Аймақтық бөлімде объектілердің таралуы біркелкі болмады. Олардың ең көп саны Қостанай облысына — 49, Астанаға — 46 және Ақмола облысына — 41 тиесілі. Сонымен қатар, тізімдегі барлық дерлік аймақтарда жылу және сумен жабдықтауға жауап беретін коммуналдық кәсіпорындар бар.

Мемлекеттің экономикаға қатысу үлесін төмендету Қазақстанда бірінші жыл өткізілмейді және Президенттің активтерді бәсекелестік ортаға беру туралы тапсырмалары шеңберінде іске асырылады. ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің деректері бойынша жекешелендірудің алдыңғы толқыны барысында мемлекеттің экономикаға қатысу үлесі 14,2% - дан 13,7% - ға дейін қысқарды. Жаңа науқан аясында 2029 жылға қарай бұл көрсеткішті 13,2% - ға жеткізу міндеті қойылды.

Қараша айының соңында Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті мемлекеттік активтер мен квазимемлекеттік секторды басқару бойынша 2024 жылғы ұлттық баяндамасын жариялады. Құжатта мемлекет қатысатын компаниялардың, оның ішінде квазимемлекеттік сектор субъектілерінің қаржылық нәтижелері туралы кеңейтілген деректер бар, олар көбінесе жекешелендіру объектілеріне айналады және бюджетке ең көп түсімдерді қамтамасыз етеді.

Комитеттің мәліметінше, 2022-2024 жылдары республикалық меншіктегі жылды пайдамен аяқтаған квазимемлекеттік сектор субъектілерінің саны 190-нан 183-ке дейін қысқарды. Бұл ретте жиынтық таза пайда төрт есеге — 2,5 трлн теңгеден 643,3 млрд теңгеге дейін төмендеді. Шығынды компаниялардың саны іс жүзінде өзгеріссіз қалды және 50-ден асады, бірақ олардың жалпы шығыны екі есеге жуық қысқарды.

Коммуналдық меншіктегі квазимемлекеттік сектор субъектілері арасында анағұрлым оң динамика байқалады. Табысты компаниялардың саны 2022 жылғы 324 — тен 407-ге дейін өсті, ал жиынтық пайда екі есеге-27,4 млрд теңгеден 67,7 млрд теңгеге дейін өсті. Шығынды кәсіпорындардың саны тоқсанға, 94-ке дейін қысқарды, ал олардың жалпы шығын көлемі 2022 жылғы 2,6 трлн теңгеге қарағанда 92,5 млрд теңгеге дейін азайды.

Ішінара мұндай нәтижелер жекешелендірудің алдыңғы толқынымен байланысты, оның барысында бейінді емес немесе пайдасыз активтер бәсекелестік ортаға берілді. Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің мәліметтері бойынша, 2021-2025 жылдары жекешелендіруге 319 нысан қойылды, олардың жартысына жуығы коммуналдық меншікке, ал тағы 129 — ы әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың активтеріне қатысты. Нәтижесінде 299 объект сатылды немесе сенімгерлік басқаруға берілді, ал бюджетке түсетін түсімдердің жалпы көлемі 932,1 млрд теңгені құрады, оның 912 млрд теңгесі квазимемлекеттік сектор активтерін сатумен қамтамасыз етілді.