Қазақстанда қандай тері аурулары тегін емделеді

2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енген Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы азаматтардың денсаулығын қорғауға және заңда белгіленген жағдайларда олар төлемейтін медициналық көмек алуға құқығын бекітеді (32-бап). Бұл конституциялық кепілдіктер қолданыстағы заңнама шеңберінде тері аурулары мен жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға медициналық көмек көрсетуге де қолданылады.

ҚР ДСМ Қазақ Дерматология және жұқпалы аурулар ғылыми орталығының жоғары оқу орнынан кейінгі және қосымша білім беру бөлімінің меңгерушісі Сания Оспанованың айтуынша, тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің (ТМККК) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінің (МӘМС) тізбелеріне енгізілген тері және ЖЖБИ аурулары кезінде тегін диагностика мен емдеу ұсынылады.

Ең алдымен, біз эпидемиологиялық қауіпті әлеуметтік маңызды және жұқпалы аурулар, соның ішінде мерез, сондай-ақ мамандандырылған емдеуді және тұрақты бақылауды қажет ететін жекелеген ауыр созылмалы дерматоздар мен тұқым қуалайтын тері аурулары туралы айтып отырмыз.

Басқа тері аурулары мен ЖЖБИ кезінде тегін медициналық көмектің көлемі диагнозды, медициналық көрсетілімдерді, қажетті көмек түрін, МӘМС жүйесінде пациенттің жолдамасы мен мәртебесін ескере отырып, жеке айқындалады. Бұл ретте шұғыл медициналық көмек медициналық сақтандырудың болуына қарамастан көрсетіледі.

"Көп жағдайда бейінді маманның консультациясы алғашқы медициналық-санитарлық көмек дәрігерінің жолдамасы бойынша жүргізіледі. Алайда дерматовенерологиялық бейіндегі аурулары бар пациенттер үшін жалпы практика дәрігерінің жолдамасынсыз дерматовенерологқа тікелей жүгіну мүмкіндігі қарастырылған. Жолдамасыз жүгіну барлық тексерулер мен емдеуді автоматты түрде тегін қамтамасыз етуді білдірмейтінін түсіну маңызды. Қаржыландыру диагнозға, медициналық көрсеткіштерге, пациенттің сақтандыру мәртебесіне және қажетті қызмет ТМККК немесе МӘМС пакеттеріне кіретініне байланысты", - деп түсіндірді Сания Оспанова.

Бүгінде Қазақстанда дерматовенерологиялық көмек бастапқы медициналық — санитариялық көмек деңгейінде ауруды алғашқы анықтаудан бастап аудандық, облыстық және республикалық медициналық ұйымдарда мамандандырылған емдеуге дейін кезең-кезеңмен құрылған.

Өңірлерде дерматовенерологиялық кабинеттер, көпбейінді ауруханалар жанындағы бөлімшелер мен мамандандырылған орталықтар жұмыс істейді. Қазақ Дерматология және жұқпалы аурулар ғылыми орталығы қызметті ұйымдастырушылық-әдістемелік сүйемелдеуді қамтамасыз етеді, мамандарды даярлаумен айналысады және оның дамуын үйлестіреді, сондай-ақ дерматовенерологиялық аурулары бар пациенттерге мамандандырылған медициналық көмек көрсетеді.

Ауылдық жерлердің тұрғындары үшін алғашқы көмек дәрігерлік амбулаторияларда, фельдшерлік-акушерлік және медициналық пункттерде көрсетіледі. Қажет болған жағдайда пациенттер аудандық немесе облыстық дерматовенерологтарға жіберіледі.

Медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру үшін телемедициналық консультациялар, көшпелі қабылдаулар және жылжымалы медициналық кешендер белсенді пайдаланылады. Алғашқы медициналық-санитариялық көмектің жаңа ауылдық объектілері телемедициналық консультациялар өткізуге арналған жабдықтармен жарақтандырылады.

Сонымен қатар, Сания Оспанованың айтуынша, өңірлерде мамандандырылған көмектің қолжетімділігі әлі де біркелкі емес. Консультациялар, алғашқы диагностика және негізгі емдеу тұрғылықты жерінде қол жетімді бола бастады. Дегенмен, күрделі зертханалық зерттеулер, фототерапия, ауыр созылмалы дерматоздарды емдеу және ауруханаға жатқызу әлі де негізінен облыстық және қалалық, сондай-ақ республикалық ғылыми орталықта шоғырланған. Сондықтан мамандандырылған көмектің нақты қолжетімділігі өңірдің бейінді мамандармен, жабдықтармен қамтамасыз етілуіне, пациенттердің көліктік қолжетімділігіне және дұрыс бағытталуына байланысты.

Мемлекеттік медициналық ұйымдар клиникалық хаттамаларға және дерматовенерологиялық көмек стандарттарына сәйкес көмек көрсетеді. Диагнозға байланысты пациенттерге дерматоскопия, зертханалық зерттеулер, микроскопия, бактериологиялық культура, жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға серологиялық және ПТР зерттеулері, сондай-ақ биопсиялық материалды гистологиялық зерттеу тағайындалуы мүмкін.

Көптеген мамандандырылған мекемелерде арнайы кабиналарда да, жергілікті құрылғыларда да UVA және UVB 311 нм сәулелерін қолданатын заманауи фототерапия қолданылады.

Емдеу амбулаториялық, күндізгі немесе тәулік бойғы стационарда жүргізіледі және сыртқы және жүйелік дәрілік терапияны, физиотерапиялық процедураларды, кішігірім медициналық араласуларды және кейінгі диспансерлік бақылауды қамтуы мүмкін.

Бұл ретте жекелеген әдістердің қолжетімділігі белгіленген диагнозға, медициналық көрсетілімдерге, пациенттің сақтандыру мәртебесіне, қажетті жабдықтың болуына және медициналық ұйымның әлеуметтік медициналық сақтандыру қорымен жасасқан шартына байланысты болады.

Дәрігерлер соңғы жылдары өтініштердің құрылымы айтарлықтай тұрақты болып қалғанын атап өтті.

"Көбінесе пациенттер терінің қабыну және созылмалы ауруларымен — дерматит, экзема, псориаз, безеу және розацеямен айналысады. Сондай-ақ, тері мен тырнақтың саңырауқұлақ және паразиттік аурулары, бас терісінің аурулары, меңдер мен терінің басқа өсінділері туралы емдеу жиі кездеседі. Жеке санат-жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға күдік туындаған кезде немесе қорғалмаған жыныстық қатынастан кейін тексеруден өтетін науқастар. Көптеген ЖЖБИ ұзақ уақыт бойы асимптоматикалық болып табылатынын және тек тексеру кезінде анықталатынын есте ұстаған жөн. Сонымен қатар, ұзақ мерзімді бақылауды, фототерапияны, жүйелік немесе биологиялық емдеуді қажет ететін ауыр созылмалы және қайталанатын дерматозы бар науқастардың саны артып келеді", — деді Сания Оспанова.

Оспанова Қазақстанда жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың алдын алуға да, ерте анықтауға да бағытталған кешенді жұмыс жүргізіліп жатқанын атап өтті. Дерматовенерологиялық көмек көрсету стандарты ЖЖБИ жағдайларын анықтауды және тіркеуді, байланысатын адамдарды тексеруді және қажетті емдеу-алдын алу іс-шараларын жүргізуді көздейді.

АИТВ-ның алдын алу жүйесі шеңберінде құпия тестілеу, кеңес беру, сондай-ақ медициналық көрсетілімдер бойынша байланысқа дейінгі және байланыстан кейінгі профилактика қолжетімді. Бұл іс — шаралардың басты мақсаты-алдын алу мен медициналық көмектің қолжетімділігін арттыру, стигматизация деңгейін төмендету және адамдарды аурудың ерте кезеңдерінде мамандарға жүгінуге ынталандыру.