Қазақстан мұнайды терең өңдеуге көшуде

Энергетика министрлігінің мәліметінше, соңғы жылдары Қазақстан мұнай өңдеу көлемінің тұрақты өсуін көрсетіп отыр: 2020 жылы 15,8 млн тоннадан 2024 жылы 17,9 млн тоннаға дейін. Бұл 2022-2023 жылдары үкімет жүргізген жүйелі жаңғырту мен реформалардың арқасында мүмкін болды. Кешенді жоспар еліміздің негізгі МӨЗ — Атырау, Павлодар және Шымкент МӨЗ-ін, сондай-ақ мұнай өнімдерін таратудың барлық инфрақұрылымын қамтыды.

"Реформалар шеңберінде өндірістік процестерге аудит жүргізілді, техникалық қызмет көрсету жүйесі қалпына келтірілді, өңдеудің аралас моделі енгізілді, өнімсіз делдалдар жойылды. Агроөнеркәсіптік кешенге отынның басым жеткізілімдері және ЖЖМ-ны ел мен ЕАЭО-дан тыс жерлерге әкетуге шектеулер енгізілді. Келісілген бағаны реттеу нарықты теңестіруге мүмкіндік берді", - деп хабарлады Энергетика министрлігі.

Нәтижесінде, 2024 жылы еліміздің қоймаларында 612 мың тонна дизель отыны сақталады (2022 жылы — 268 мың тонна). АИ-92 және АИ-95 маркалы бензин қоры тиісінше 404 мың және 85 мың тоннаға жетті. Жанар-жағармай тапшылығы бар жанармай құю станцияларының саны 10 есе азайды. Бұл шаралар ішкі нарықты тұрақтандырды және ішкі сұранысты толық қамтамасыз ете отырып, жоғары сапалы АИ-92 бензинінің экспортын алғаш рет бастауға мүмкіндік берді.

"Шикізатқа тәуелділікті төмендетуге бағытталған әлемдік тренд аясында Қазақстан Президенті мұнайды терең өңдеуге көшу және ғылымды қажетсінетін, жоғары технологиялық экономика құру міндетін қойды. Осы міндет шеңберінде Қазақстанның мұнай өңдеу саласын дамытудың 2040 жылға дейінгі Тұжырымдамасы бекітілді", - деп атап өтті ҚР Энергетика министрлігі.

Қазақстанның мұнай өңдеу саласын дамытудың 2040 жылға дейінгі тұжырымдамасына сәйкес:

- 2032 жылға қарай мұнай өңдеуді 18 млн тоннадан 28 млн тоннаға дейін ұлғайту;
- 2030-2040 жылдары қуаты 10 млн тонна жаңа ірі МӨЗ салу;
- жалпы қайта өңдеудің жылына 38 млн тоннаға дейін өсуі.

Бұл тәсіл Қазақстанды технологиялық дамыған елдер — Сауд Арабиясы, Канада, Ресей, Қытай, АҚШ және Сингапур көрсеткіштеріне жақындата отырып, ағымдағы 5:1-ден 2,8:1-ге дейін өндіру мен қайта өңдеу көлемі арасындағы арақатынасты жақсартуға мүмкіндік береді.

"К6+ экологиялық стандарттарына көшу және өңдеу тереңдігін 94% және одан жоғары деңгейге көтеру стратегияның негізгі мақсаттарының бірі болып табылады. Қазақстандық МӨЗ-дегі Нельсон индексі 11 бірлікке дейін өседі, бұл әлемдік орташа көрсеткіштен 8-10 бірліктен асады. Бұл отын ғана емес, мұнай - химия өнімдерін: бензол, параксилол, алкилаттар және басқа да компоненттерді өндіруді қамтамасыз етеді", - деп нақтылады ведомстводан.

Бір мезгілде ғылыми-зерттеу орталықтарын құру және қайта өңдеу және мұнай-химия саласында кәсіптік білім беруді дамыту жоспарлануда.

Энергетика министрлігінің мәліметінше, стратегияны іске асыруға 15-тен 19 миллиард долларға дейін инвестиция салу жоспарлануда. 2025 жылдың мамыр айында кеңейтілген Ақтау битум зауытын іске қосу күтілуде — өңдеу қуаты жылына 1,5 млн тоннаға дейін, битум өндірісі — 750 мың тоннаға дейін ұлғайтылды.

2030 жылға қарай Шымкент МӨЗ қуаты 6-дан 12 млн тоннаға дейін артады, Павлодар МӨЗ екі кеңейту кезеңінен өтеді — 2026 жылы 6 млн тоннаға дейін және 2032 жылы 8 млн тоннаға дейін. Атырау МӨЗ 2028 жылға қарай қайталама өңдеу қуатын 6,7 млн тоннаға дейін күшейтеді.

ҚР Энергетика министрлігінің болжамы бойынша жаңа тұжырымдаманы іске асыру:

- ЖЖМ-ге ішкі сұранысты 100% жабу;
- мұнай-химия және қолданбалы ғылымды дамыту;
- білікті кадрларды даярлау;
- қосылған құны жоғары мұнай өнімдерінің тұрақты экспорты;
-халықаралық ESG күн тәртібіне сәйкес 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізуге қосқан үлесі.