Неке және отбасы Кодексіндегі Норма конституциялық емес деп танылды

Конституциялық сотқа баланың ұлтын анықтайтын Неке және отбасы туралы кодекстің 65-бабы Конституциясының 19-бабының 1-тармағына сәйкестігін қарау туралы өтініш келіп түсті.

Өтініштен азаматтық хал актілерін тіркеу қызметі анасының ұлтын туу туралы акт жазбасында көрсетуден бас тартқаны шығады. Мұндай нұсқауды енгізу ананың жеке басын куәландыратын құжаттар болмаған кезде оның ұлтын анықтауға мүмкіндік береді. Өтініш субъектісінің әкесі туралы мәліметтер мен құжаттар да жоқ.

Кейіннен Қарағанды облысы Саран қалалық сотының шешімімен өтініш берушіге заңды маңызы бар ұлттық тиістілік фактісін анықтау туралы талапты қанағаттандырудан бас тартылды. Сот өз шешімін негіздей отырып, кәмелетке толмағанның ұлты фактісін анықтау оның анасының ұлты құжатпен расталмағандығына байланысты мүмкін емес екенін көрсетті.

Бірінші сатыдағы соттың шешімін апелляциялық сатыдағы сот (Қарағанды облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының қаулысы) қолдады. Аталған сот актілерінде КОБС-тың 65-бабы қолданылды, онда баланың ұлты оның ата-анасының ұлтымен анықталады және оны тек басқа ата-ананың ұлтына өзгертуге болады.

Алайда, өтініш беруші Кодекстің 65-бабы Конституцияның 19-бабының 1-тармағына қайшы келеді деп санайды, оған сәйкес әркім өзінің ұлттық тиесілігін анықтауға және көрсетуге немесе көрсетпеуге құқылы.

КС нормативтік қаулысында ұлттық шығу тегі баланың жеке басының құрамдас бөліктерінің бірі болып табылатындығы және әртүрлі себептерге байланысты және әртүрлі дәрежеде ол үшін маңызды болуы мүмкін екендігі көрсетілген.

Этникалық қауымдастыққа жату өзін-өзі сезіну тұрғысынан да, белгілі бір дәстүрлерге, тілге, мәдениетке, өмір салтына, туған жеріне және тұрғылықты жеріне қатысуды білу тұрғысынан да маңызды болуы мүмкін. Ұлттық сәйкестендіру сонымен қатар адамның өз отбасының алдыңғы ұрпақтарымен байланысының маңыздылығын, этносын және ұлттық бірегейлікке тән белгілерді қазіргі және болашақта сақтауға деген ұмтылысын атап өтуге мүмкіндік береді.

Сондай-ақ, құжатта Конституцияда ұлтқа жататындығын анықтау, көрсету немесе өзгерту шарттары мен тәртібі жоқ делінген. Бұл туралы тиісті ережелер Неке және отбасы туралы Кодексте және әртүрлі деңгейдегі басқа да нормативтік құқықтық актілерде бекітілген.

Конституциялық Соттың пікірінше, мемлекеттік органдар ұлтына байланысты мәселелерді шешкен кезде ата-аналардың ұлтымен қатар ерекше жағдайларда әртүрлі өмірлік жағдайлардан туындаған басқа да мән-жайлар мен факторларды ескеруге тиіс.

Мұндай жағдайлар, атап айтқанда, баланың ата-анасының екеуінің де белгілі известныстігімен, ата-анасының (ата-анасының) ұлты туралы құжаттардың немесе оларда тиісті жазбалардың болмауымен, баланы ата-анасы болып табылмайтын адамдардың нақты тәрбиелеуімен, әртүрлі себептерге байланысты жоғалған шынайы ұлтты қалпына келтіруге деген ұмтылыспен байланысты болуы мүмкін.

"Нақты жағдайларда ата-аналардың ғана емес, аталарының, әжелерінің және басқа да жақын туыстарының, баланы іс жүзінде тәрбиелеп отырған адамдардың ұлты, сондай-ақ ұлттық тиесілілігінің өзге де объективті және шынайы дәлелдері ескерілуі мүмкін. Мұндай дәлелдемелер әртүрлі құжаттарда, материалдарда және басқа көздерде болуы мүмкін", – делінген нормативтік қаулыда.

Конституциялық Сот не шешті

Барлық нормативтік-құқықтық актілерді қарағаннан кейін Конституциялық сот ата-аналары белгілі болмаған немесе олардың ұлтын белгілеу мүмкін болмаған жағдайларда, сондай-ақ басқа да өмірлік жағдайлар кезінде баланың ұлтын айқындау мен өзгертудің өзге де тәсілдерін көздемейтін бөлігінде "Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" кодекстің 65-бабын Республика Конституциясына сәйкес емес деп таныды, азаматтың заңды мүдделеріне әсер етеді.

Осыған байланысты республика Үкіметіне нормативтік қаулы жарияланған күннен бастап алты айдан кешіктірмей Конституциялық Соттың құқықтық ұстанымдарына сәйкес ҚР заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заң жобасын Парламент Мәжілісіне енгізу ұсынылды.

Нормативтік қаулы қабылданған күннен бастап күшіне енеді, ҚР бүкіл аумағында жалпыға міндетті болып табылады, түпкілікті болып табылады және шағымдануға жатпайды.