Қазақстандағы ғылымды қолдау: ғалымдарға арналған баспана, бүкіл әлем бойынша гранттар мен тағылымдамалар

Мәселен, 2024 жылдан бастап жас ғалымдарды қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы шетелде тағылымдамадан өтуді, баспана беруді және ғылыми зерттеулерге гранттарды қамтиды.

Қазақстан Республикасының Президенті "ғылымды дамыту — біздің еліміз үшін стратегиялық маңызды басымдық" екенін және жастарды ғылымға тарту үшін жағдай жасау қажеттігін атап өтті.

Бұған қадамдардың бірі ғылыми зерттеулерді мемлекеттік қаржыландыруды ұлғайту болды. 2025-2027 жылдарға ол 531,1 млрд теңгені құрайды. Сондай-ақ, сатып алу рәсімдерін жеңілдетуге және ғылыми инфрақұрылымды дамытуға бағытталған бірқатар заңдар қабылданды.

Ғылыми қызметкерлердің мәртебесін арттыру үшін ғылыми ұйымдар қызметкерлерінің жалақысы 18% - ға ұлғайтылды, ал ғылыми атақтардың болуы үшін қосымша ақылар 50 еселенген АЕК-ке дейін өсті.

Жастардың ғылымдағы қолдауы әлеуметтік салаға да әсер етті. 2024 жылы 315 Жас ғалым пәтер алды — олардың 290 — ы арнайы ипотекалық бағдарлама арқылы, ал 25-і өтеусіз негізде тұрғын үй сатып алды. 2025 жылы тағы 36 жас ғалым осындай шарттармен пәтер алды.

Жыл сайын 500 ғалымға әлемнің жетекші ғылыми орталықтарында білім алуға және тәжірибе алмасуға мүмкіндік беретін тағылымдама бағдарламасы да маңызды кезең болып табылады. Бағдарлама іске қосылған сәттен бастап 1475 тағылымдама берілді.

Ғылыми зерттеулерді ынталандыру үшін елде докторларды даярлауға арналған гранттар саны артты. 2024 жылы 2919 грант бөлінді, бұл алдыңғы жылдардағы көрсеткіштерден едәуір асып түсті. Сонымен қатар, үздік ғылыми қызметкерлер үшін сыйлықақылар саны артып, ғылымға қосқан үлесін ынталандырудың маңыздылығын тағы да атап өтті.

Сондай-ақ, "Жас ғалым"бағдарламасы жүзеге асырылуда. 2021-2024 жылдар аралығында гранттық қаржыландыруға 16 конкурс өткізілді, соның нәтижесінде 2 мыңнан астам ғылыми жоба іске асырылды.

Жыл сайын ғылымға қосқан үлесі және ғалымдарды ынталандырғаны үшін 2000 АЕК мөлшерінде 50 "үздік ғылыми қызметкер" сыйлығы беріледі.

Қазақстан ғылыми мекемелер мен ірі кәсіпорындар арасындағы әріптестікті белсенді дамытуда, бұл ғылыми әзірлемелерді нақты экономикаға енгізуге көмектеседі. Мұндай өзара әрекеттесудің сәтті мысалдары металлургия, медицина және жасанды интеллектте жаңа технологиялар мен инновациялық шешімдерді құруды қамтиды.

Жас ғалымдарды қолдауға бағытталған бұл күш-жігер Қазақстанда ғылым мен технологияларды дамыту үшін жаңа көкжиектер ашады, сондай-ақ елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсартуға ықпал етеді.