Қазақстанда жүктілік және босану бойынша еңбекке жарамсыздық парағын беру ережелері өзгерді

Атап айтқанда, жүктілік және босану бойынша еңбекке уақытша жарамсыздық туралы парақ немесе анықтама беру тәртібі өзгертілді.

Енді құжатта жүктілік және босану бойынша еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе анықтамасын медициналық ұйымда медициналық қызметкер (акушер-гинеколог дәрігері) бақылау орны бойынша, ал ол болмаған кезде – дәрігер (терапевт, жалпы практика дәрігері), ДКК жүктіліктің отызыншы аптасында қорытынды жасағаннан кейін бөлім меңгерушісімен бірлесіп, ұзақтығы бар мерзімге беретіні айтылған 126 күнтізбелік күн (босанғанға дейін 70 күнтізбелік күн және босанғаннан кейін 56 күнтізбелік күн).

Жүктілік және босану бойынша еңбекке уақытша жарамсыздық туралы Парақ берілген күні амбулаториялық пациенттің медициналық картасында диагнозы (жүктілік мерзімі) белгіленген әйелдің денсаулық жағдайы туралы тиісті жазба жасалады.

Аумақтарда тұратын және/немесе ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған жеңілдіктер мен өтемақыларға құқығын растайтын куәліктері бар әйелдерге жүктілік және босану бойынша еңбекке жарамсыздық парағы немесе анықтамасы қалыпты босану кезінде (босанғанға дейін 91 күнтізбелік күн және босанғаннан кейін 79 күнтізбелік күн) ұзақтығы 170 күнтізбелік күн (босанғанға дейін 91 күнтізбелік күн және босанғаннан кейін 79 күнтізбелік күн) 27 аптада беріледі (жүктілікке "Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы"Заңның 10-бабымен).

ҚР шегінде тұрақты тұрғылықты жерінен уақытша кеткен әйелдерге жүктілігі және босануы бойынша еңбекке уақытша жарамсыздық парағы немесе анықтамасы босанған (мерзімінен бұрын) медициналық ұйымда немесе босандыру ұйымының үзіндісіне (айырбастау картасына) сәйкес бақылау орны бойынша медициналық ұйымда беріледі (ұзартылады).

Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұрғылықты жерінен уақытша кеткен әйелдерге жүктілігі және босануы бойынша демалыстың қолданылу кезеңінде жүгінген кезде жүктілігі және босануы бойынша еңбекке уақытша жарамсыздық парағы немесе анықтамасы ДКК қорытындысы бойынша тіркелген жері бойынша медициналық ұйымда жүкті әйелдің болу фактісін және болу мерзімін куәландыратын құжаттарды көрсеткен кезде беріледі (ұзартылады) ҚР және медициналық ұйымда баланың (балалардың) туу фактісі (баланың туу туралы куәлігі). Ұсынылатын құжаттар қазақ немесе орыс тілдеріне аударылады және болу елінде немесе Қазақстанда куәландырылады.

Асқынған босанған, екі және одан да көп бала туған жағдайда еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе анықтамасын ДКК қорытындысына сәйкес ДКК қорытындысынан кейін медициналық ұйымда медицина қызметкері (акушер-гинеколог дәрігері), ал ол болмаған кезде дәрігер (терапевт, ЖПД) қосымша күнтізбелік 14 күнге береді және ұзартады босандыру ұйымының көшірмесі.

Аумақтарда тұратын және/немесе ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған жеңілдіктер мен өтемақыларға құқығын растайтын куәлігі бар әйелдерге қиын босанған, екі және одан да көп бала туған жағдайда еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе анықтамасын бақылау орны бойынша медициналық ұйымда медицина қызметкері (дәрігер акушер) қосымша күнтізбелік 14 күнге береді және ұзартады-гинекологпен), ал ол болмаған кезде – дәрігер (терапевт, ЖПД), ДКК қорытындысынан кейін бөлімше меңгерушісімен бірлесіп, Денсаулық сақтау босандыру ұйымының көшірмесіне сәйкес ("Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы"Заңның 10-бабына сәйкес).

Жүктіліктің жиырма екіден отыз аптасына дейінгі мерзімде босанған және дене салмағы бес жүз грамм және одан асатын бала туған жағдайда, босану асқынулары мен жүргізілген операцияға қарамастан, әйелге босанғаннан кейін күнтізбелік жетпіс күнге босану фактісі бойынша еңбекке жарамсыздық парағы немесе анықтамасы беріледі.

Аумақтарда тұратын және/немесе ядролық сынақтардың әсеріне ұшыраған жеңілдіктер мен өтемақыларға құқығын растайтын куәлігі бар әйелдерге жүктіліктің жиырма екіден жиырма жеті аптасына дейінгі мерзімде босанған және дене салмағы бес жүз грамм және одан асатын бала туған жағдайда, босану асқынуларына және операция жасалғанына қарамастан, әйелге босану туралы парақ немесе анықтама беріледі босанғаннан кейін күнтізбелік тоқсан үш күнге босану фактісі бойынша еңбекке жарамсыздық туралы ("Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы" Заңның 10-бабына сәйкес);

Әйел жүктілік кезеңінде еңбекке уақытша жарамсыздық парағына жүгінген кезде жүктілікке және босануға байланысты демалыс жүктіліктің 30 аптасынан бастап ұзақтығы бір жүз жиырма алты күнтізбелік күнге (босанғанға дейін 70 күнтізбелік күн және босанғаннан кейін 56 күнтізбелік күн) есептеледі.

Жүктіліктің отыз аптасында жүкті әйелдің стационарда болған кезеңінде аурухана парағы қажет болған кезде жүктілік және босану бойынша еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе анықтамасын бақылау орны бойынша медициналық ұйымда медицина қызметкері (акушер-гинеколог дәрігері), ал ол болмаған кезде – дәрігер (терапевт, жалпы практика дәрігері) қорытындыдан кейін бөлімше меңгерушісімен бірлесіп береді ДКК Денсаулық сақтау медициналық ұйымының көшірмесіне сәйкес ұзақтығы 126 күнтізбелік күн (босанғанға дейін 70 күнтізбелік күн және босанғаннан кейін 56 күнтізбелік күн) мерзімге.

Әйел босанғаннан кейінгі кезеңде жүгінген кезде еңбекке уақытша жарамсыздық парағына осы Қағидаларда көзделген ұзақтықта босанғаннан кейін ғана демалыс беріледі.

Әйел үш жасқа толғанға дейін бала күтімі бойынша жалақысы сақталмайтын демалыста болған кезеңде жүктілік басталған кезде әйелге еңбекке уақытша жарамсыздық парағы жүктіліктің отызыншы аптасында ұзақтығы 126 күнтізбелік күн (босанғанға дейін 70 күнтізбелік күн және босанғаннан кейін 56 күнтізбелік күн) мерзімге беріледі.

Босану кезінде немесе босанғаннан кейінгі кезеңде анасы қайтыс болған жағдайда, еңбекке уақытша жарамсыздық парағы немесе анықтамасы жаңа туған нәрестеге күтім жасайтын адамға беріледі.

Жүктілікті жасанды үзу жөніндегі операция кезінде еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе анықтамасын дәрігер бөлімше меңгерушісімен бірлесіп, операция жүргізілген стационарда және амбулаториялық-емханалық деңгейде, ал асқыну жағдайында – еңбекке уақытша жарамсыздықтың барлық кезеңінде береді.

Медициналық қызметкер (акушер-гинеколог дәрігері) өздігінен түсік түсірген (түсік түсірген) жағдайда, ал ол болмаған жағдайда – дәрігер ДКК-нің бақылау орны бойынша қорытындысынан кейін бөлімше меңгерушісімен бірлесіп, босандыру ұйымының/көп бейінді стационардың үзіндісіне сәйкес амбулаториялық пациенттің медициналық картасында еңбекке уақытша жарамсыздық туралы парақ немесе анықтама беріледі медициналық ақпараттық жүйеде науқастың жағдайын сипаттайтын және диагнозды, асқынуларды анықтайтын тиісті жазба жүргізіледі.

Эмбрионды трансплантациялау операциясын жүргізу кезінде еңбекке уақытша жарамсыздық парағын немесе анықтамасын эмбрионды трансплантациялау күнінен бастап жүктілікті анықтау фактісіне дейін операцияны жүргізген медициналық ұйым береді.

Биологиялық ана суррогат ана болған кезде еңбекке уақытша жарамсыздық парағы немесе анықтамасы тікелей перзентханада баланың туған күнінен бастап күнтізбелік елу алты күн мерзімге беріледі.

Бұдан басқа, Ережеде жаңа туған баланы (балаларды) асырап алған қызметкерлерге (ата-аналарының біріне) асырап алған күннен бастап және баланың туған күнінен бастап 56 күн өткенге дейінгі кезеңге демалыс берілетіні нақтыланады.

Сонымен қатар, ережелер күрделі босану тізімімен толықтырылды, оған мыналар кіреді:

HELLP синдромы
жүктілік кезіндегі эклампсия
босану кезіндегі эклампсия
босанғаннан кейінгі эклампсия
егіз жүктілік
үшемнің жүктілігі
төрт ұрықпен жүктілік
қан кетумен плацента превиасы
қан кетудің бұзылуымен плацентаның мерзімінен бұрын бөлінуі
мерзімінен бұрын босанумен мерзімінен бұрын өздігінен босану
уақтылы босанумен мерзімінен бұрын өздігінен босану
өздігінен босанусыз мерзімінен бұрын босану
босану процесінде перинэяның үшінші дәрежелі жыртылуы
босану процесінде төртінші дәрежелі перинэяның жыртылуы
босану басталғанға дейін жатырдың жарылуы
босану кезінде жатырдың жарылуы
босанғаннан кейінгі жатырдың инверсиясы
жамбас мүшелерінің басқа акушерлік жарақаттары
жамбас буындары мен байламдарының акушерлік жарақаттары
босану және босану кезінде немесе одан кейін ананың соққысы
акушерлік операциядан және басқа процедуралардан туындаған басқа асқынулар
орташа (қуыс) қысқыштарды қолдану
орташа (қуыс) бұралмалы қысқыштарды қолдану
вакуумдық экстракторды қолдану
элективті кесарь тілігін жүргізу
шұғыл кесарь тілігін жүргізу
гистерэктомиямен кесарь тілігін жүргізу
кесарь тілігі арқылы басқа жалғыз босану
анықталмаған кесарь тілігі арқылы босану
босану кезіндегі деструктивті операция
босану көп, толығымен өздігінен жүреді
босану бірнеше рет, қысқыштарды және вакуумды сорғышты толығымен қолданады
босану бірнеше рет, толығымен кесарь тілігі арқылы жүзеге асырылады
босанғаннан кейінгі сепсис
босанғаннан кейінгі кезеңде терең флеботромбоз
акушерлік ауа эмболиясы
амниотикалық сұйықтық эмболиясы
басқа акушерлік эмболия

Бұдан басқа, қазір Қазақстанда жасөспірім қыздарға жұлын бұлшықет атрофиясын тасымалдаушыларға скрининг жүргізілетін болады.

Тиісті толықтырулар скринингті ұйымдастыру қағидаларына енгізілді.

Жұлын бұлшықет атрофиясын (SMA) тасымалдаушы скринингі 16-17 жас аралығындағы қыздардағы гендердегі мутацияларды ерте анықтауға бағытталған.некеге тұру және жүктілікті жоспарлау.

SMA тасымалдаушыларына скринингтің міндеттері:

16-17 жас аралығындағы барлық қыздарды қамту;
қыздарда жасырын SMA тасымалдаушысын одан әрі тексеру және SMA бар балалардың туылуын уақтылы ескерту үшін ерте анықтау;
тереңдетілген генетикалық тексеру және одан әрі мониторинг тактикасын анықтау мәселелері бойынша SMA тасымалдаушыларына талдаудың оң нәтижесі бар қыздарға кеңес беру;
есепке алуды жүргізу үшін медициналық ақпараттық жүйеге (МАЖ) СМА тасымалдауға талдаудың оң нәтижесімен осы тұлғаларды енгізу;
қыздарды тексеру, емдеу мәселелері бойынша ата-аналарға (заңды өкілдерге) СМА тасымалдауға талдаудың оң нәтижесімен консультациялық көмек көрсету;
SMA тасымалдаушы скринингінің тиімділігін бақылау және талдау.

16-17 жас аралығындағы қыздардың SMA тасымалдаушыларына скрининг жүргізу кезеңдері:

- бірінші кезең амбулаториялық-емханалық қызмет (МСАК, ОАА, ЖДО)ұйымдарында өткізіледі;
- екінші кезең перинаталдық орталықтар (көпсалалы ауруханалар) деңгейінде консультациялық-диагностикалық бөлімшелерде өткізіледі.

Скринингтің бірінші кезеңінде жалпы практика дәрігері (ЖПД) немесе МСАК (ОАА, ЖДО)ұйымының оқытылған медицина қызметкері:

- мақсатты топ арасында СМА тасымалдаушыларына, әлеуметтік желілер және басқа да заманауи коммуникация арналары арқылы уақтылы скринингтен өтудің орындылығы туралы ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізеді;

- қозғалыс бағытын айқындай отырып, нысаналы топтағы қыздардың тізімін қалыптастырады және СМА тасымалдаушыларына скрининг жүргізуді ұйымдастырады;

- СМА тасымалдауға (СМА тасымалдаушысымен) талдаудың оң нәтижесі бар қыздар анықталған жағдайда, "медициналық генетика" мамандығы бойынша дәрігерге консультацияға және қосымша тексеруге жібереді.

Екінші кезеңде перинаталдық орталықтар (көпсалалы ауруханалар) деңгейіндегі консультативтік-диагностикалық бөлімшелерде "медициналық генетика"мамандығы бойынша дәрігер:

- СМА тасымалдаушысы бар қыздар арасында отбасын жоспарлау және болашақ жұбайларын СМА тасымалдаушыларына тексеру мәселелері бойынша консультация ұйымдастырады және ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізеді;

- қыздарды тексеру, емдеу мәселелері бойынша ата-аналарға (заңды өкілдерге) СМА тасымалдаумен консультациялық көмек көрсетеді;

- СМА және МАЖ тасымалдаушылары бар қыздарды тереңдетіп тексеруді жүзеге асырады және дербестендірілген тіркеуді жүргізеді;

- отбасын құруға және жүктілікті жоспарлауға дейін SMA тасымалдаумен қыздардың болашақ жұбайларын тексеруді қамтамасыз етеді;

- жыл сайын SMA тасымалдаушысы бар қыздарда жүктілік және балалардың туу нәтижесіне талдау жүргізеді;

- СМА тасымалдаушыларына жүргізілген скринингтің тиімділігіне мониторинг пен талдауды жүзеге асырады.

Сондай-ақ, түзетулер ҚР-да акушерлік-гинекологиялық көмек көрсетуді ұйымдастыру стандартына қатысты болды.

Атап айтқанда, "репродуктивті жас" ұғымы нақтыланады – бұл әйелдің өміріндегі бала тууға, көтеруге және тууға қабілетті кезең (15-49 жас).

28-30 апта жүктілік кезеңінде акушер-гинеколог міндетті қайта тексеру кешенін қамтамасыз етеді: Жалпы қан анализі, жүктіліктің 28-30 аптасы мерзімінде серологиялық әдістердің бірімен (ИФА/ИХЛА немесе РПГА) мерезге тексеру, жүктіліктің 28-30 аптасы мерзімінде жүктіліктің 28-30 аптасы мерзімінде жүкті әйелдерге АИТВ-инфекциясының бар-жоғын алдын ала тестке дейінгі консультациямен және тестілеуге, зәрді жалпы талдауға, қынаптан алынған материалды тазалық дәрежесіне микроскопиялық зерттеуге (көрсетілімдер болған жағдайда), терапевт консультациясына ақпараттандырылған келісім алу арқылы жүкті әйелді жүктіліктің 30 аптасынан 32 аптасына дейін 6 күн үшінші триместрдің ультрадыбыстық скринингіне жібереді.

Жүктілік кезеңінде 34-36 апта жүкті әйел мерезге (ИФА/ИХЛА немесе РПГА) жүкті әйелді үшінші серологиялық тексеруге жіберіледі, жүктілік кезінде 37 апта ішінде қынаптан алынған материалды тазалық дәрежесіне микроскопиялық зерттеу жүргізіледі (көрсетілімдер болған жағдайда).

"Прегравидарлық дайындық" ұғымы анықталды – белгілі бір ерлі-зайыптылардың репродуктивті қызметін жүзеге асыру кезінде тәуекелдерді азайтуға бағытталған профилактикалық шаралар кешені.

Әйелдерге арналған прегравидальды дайындық мыналарды қамтиды:

- егжей-тегжейлі анамнезді, оның ішінде эпидемиологиялық анамнезді жинау;
 Жалпы клиникалық қан анализі, жалпы зәр анализі;
- қандағы глюкоза;
- алдын ала тестілеуге дейінгі кеңес беру және ақпараттандырылған келісім алу арқылы АИТВ-инфекциясын тексеру;
- В және С гепатиті;
- ИФА / ИХЛА немесе РПГА;
- ЭКГ;
- Көрсетілімдер бойынша кіші жамбас, бүйрек органдарының УДЗ;
- тазалық дәрежесіне жағынды;
- көрсеткіштер бойынша жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға тексеру;
- көрсетілімдер болған кезде медициналық-генетикалық кеңес беру;
- айғақтар бойынша бейінді мамандардың басқа да қосымша тексерулері мен консультациялары;
- жүктілік басталғанға дейін 3 (үш) ай бұрын қалпына келтіру немесе тұрақты ремиссия нәтижесіне қол жеткізу үшін анықталған және бар экстрагенитальды және гинекологиялық ауруларды емдеу;
- жүктіліктің алғашқы 3 (үш) айында жоспарланған жүктіліктен 3 (үш) ай бұрын ерлі-зайыптылар мен әйелдерге күніне 0,4 миллиграмм фолий қышқылын тағайындау;
- ерлі-зайыптылардың екеуіне де күн мен тамақтану режимін сақтау, жақсы демалу және ұйықтау, таза ауада серуендеу, дене шынықтыру жаттығулары, жаман әдеттерден, кәсіби зияндардан аулақ болу туралы ұсыныс.

Сондай-ақ, ҚР ДСМ-нің кейбір басқа бұйрықтарына өзгерістер енгізілуде, олар туралы толығырақ мына сілтеме бойынша оқи аласыз.

Бұйрық 2025 жылғы 8 наурыздан бастап қолданысқа енгізіледі.