Мектеп оқулықтарын қайта жазу салдарынан 16 млрд теңгеден астам қаражат мемлекеттік бюджеттен айырылды

2019 жылдан бері қамтылған аудит материалдарынан көрініп тұрғандай, Қазақстанда мектептер саны тұрақты өсуде: 2023-2024 оқу жылына олардың саны 7,8 мыңнан асты, сонымен қатар оқушылар мен оқытушылар саны да артып келеді. Мұның бәрі елдегі білім берудің қолжетімділігін кеңейту туралы айтады.

Орта білім беру жүйесін қаржыландыру да тұрақты өсуді көрсетеді: соңғы жылдары оған жұмсалатын шығыстар үш еседен астам өсті – 2019 жылғы 1,3 трлн теңгеден 2024 жылы 4,8 трлн теңгеге дейін, бұл мемлекет үшін осы саланың басымдылығын растайды.

Алайда, мемлекеттік аудит орта білім беруді дамыту бойынша қабылданып жатқан шаралардың тиімділігін төмендететін бірқатар проблемалық мәселелер мен жүйелік кемшіліктерді анықтады. ВАП мүшесі Нұрлан Нұржановтың айтуынша, олар стратегиялық жоспарлауға, білім беру сапасын бағалауға, педагогтарды даярлау мен жұмысқа орналастыруға, оларды қайта даярлау сапасына, білім беру процесін әдіснамалық қамтамасыз етуге, сондай-ақ мемлекеттік реттеу мен бақылауға қатысты.

Білім беру саласындағы стратегиялық жоспарлау Мемлекеттік бағдарламалар мен тұжырымдамалардың жиі өзгеруімен сипатталады. Стратегиялық құжаттардың үнемі өзгеруі бұрын басталған бастамалардың үзілуіне әкеледі, бұл білім беру саясатында сабақтастық пен тұрақтылықтың болмауына әкеледі.

Отырыс барысында ВАП төрағасы Әлихан Смайылов бұған ерекше назар аударды.

"Білім министрлігі бірінші кезекте қабылданатын құжаттардың реформалардың дәйектілігін қамтамасыз етуін қамтамасыз етуі тиіс. Бізде соңғы жылдары орта білім беруді қаржыландыру үш еседен астам өсті. Мұндай жағдайда мемлекет қабылданып жатқан шаралардан үлкен табыс күтеді", – деді Әлихан Смайылов.

Аудиторлық қорытындыдан көрініп тұрғандай, педагогтарды даярлауға мемлекеттік тапсырысты қалыптастыруда еңбек министрлігінің болжамдары мен білім беру жүйесінің нақты қажеттіліктері арасында айтарлықтай сәйкессіздіктер анықталды, бұл есептеу әдістемесінің кемшіліктерімен түсіндіріледі.

Біліктілікті арттыру бөлігінде педагогтарды курстан кейінгі сүйемелдеу проблема болып қала береді. Бұл мұғалімдерге жаңа білімді іс жүзінде қолдануға көмектесуі керек, бірақ іс жүзінде ол тек семинарлар мен жарияланымдармен шектеледі.

Білім беру стандарттары саласындағы реформалар жүйелі түрде жүргізілмейді. Оқу жоспарларындағы жиі өзгерістер қазірдің өзінде шығарылған оқулықтарды қайта қарауға және бюджеттің тиімсіз шығындарына әкелді. Соңғы бес жылда оқулықтарды қайта қарау салдарынан экономикалық шығындар 16 млрд теңгеден асты.

Оқулықтардың сапасын сараптау мен мониторингте кемшіліктер анықталды. Бес жыл ішінде бағалау критерийлері 12 рет өзгерді, бұл тұрақты бағалау жүйесінің жоқтығын көрсетеді. Мемлекеттік қызметтер мониторингінің ақпараттық жүйесі арқылы сараптама тәртібі іске асырылмаған, рәсімдер қағаз жүзінде жүргізіледі.

Лицензиялау-сапалы білім алудың мемлекеттік кепілдіктерін қамтамасыз ету нысандарының бірі, алайда елде лицензиясыз 66 мектеп, оның ішінде мемлекеттік мектеп жұмыс істейді. Білім беру мекемелерінде жүйелік проблемалардың таралуы мектептердің тек 18,2% - ы бірінші рет өтетін аттестаттаудан сәтті өтудің төмен пайызымен куәландырылады.

Жалпы, ВАП деректері бойынша мемлекеттік аудит мыналарды анықтады:

- қаржылық бұзушылықтар - 1,1 млрд теңгеге;

- қаражат пен ресурстарды тиімсіз жоспарлау - 62,4 млрд теңге;

- тиімсіз пайдалану - 3,2 млрд теңге.

Талқылауға Білім министрі Ги Бейсембаев, ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек, министрліктердің жауапты лауазымды тұлғалары, сондай-ақ ведомстволық бағынысты ұйымдардың басшылары қатысты.

2025 жылғы 30 Қаңтарда "QazExpoCongress Ұлттық компаниясы" АҚ Жоғары аудиторлық палатасының ұйғарымы бойынша өзінің құрылымын оңтайландырып, "Қазақстан "сауда-көрме орталығы"еншілес корпоративтік қорын таратқаны белгілі болды.