БЖЗҚ активтері қандай мақсаттарға басып шығарады: Ұлттық Банктің жауабы

Ұлттық Банкте мыналар жауап берді:

"Тарихи тұрғыдан алғанда, зейнетақы активтерінің негізгі бөлігі әрқашан жергілікті бағалы қағаздар нарығында қазақстандық эмитенттердің қаржы құралдарына инвестицияланған. Осыған байланысты БЖЗҚ-ның инвестициялық мүмкіндіктері қазірдің өзінде іске қосылып, отандық экономиканы несиелеу үшін пайдалануды жалғастыруда. Инвестициялау тетігі өзгеріссіз қалады және Қазақстанның егеменді рейтингтері деңгейінде халықаралық рейтингтік агенттіктерден жоғары кредиттік бағалары бар "Бәйтерек "ҰБХ" АҚ және "Самұрық-Қазына "ҰӘҚ" АҚ сияқты квазимемлекеттік сектордың сенімді эмитенттерінің облигацияларын сатып алудан тұрады".

БЖЗҚ салымшылары үшін олардың зейнетақы активтерін инвестициялау тек қайтарымды негізде нарықтық ставкалар бойынша жүзеге асырылатыны маңызды сәт болып табылады, деп жалғастырды қаржы мекемесінде. Нарықтық принциптер эмитенттердің қаражатты пайдалану жөніндегі түпкі мақсаттарына қарамастан әрқашан сақталады.

"Мұндай тәсіл ұзақ мерзімді кезеңде нақты табыстылықты қамтамасыз ету және салымшылардың зейнетақы жинақтарының сақталуы жөніндегі ұзақ мерзімді мақсаттарға сәйкес келеді. Бұл ретте салымшылардың зейнетақы жинақтарына тұрақты инвестициялық табыс алу ғана емес, сонымен қатар елдің әлеуметтік-экономикалық дамуы да қамтамасыз етіледі", - деп жауап берді Ұлттық банк.

Банктің Монетарлық операциялар департаментінің директоры Нұржан Тұрсынхановтың айтуынша, БЖЗҚ зейнетақы активтерінің көлемі 2024 жылы 26% - ға, ал валютаның үлесі 40% - ға дейін өсті. Айта кетейік, 2025 жылдың 1 қаңтарына зейнетақы активтері 22,4 трлн теңгеге жетті, бұл өткен жылмен салыстырғанда 4,6 трлн теңгеге артық. 2016 жылдан бастап зейнетақы портфеліндегі валюта активтерінің үлесі 17% - дан 40% - ға дейін өсті.

БЖЗҚ активтерінің шамамен 70% - ы қазақстандық эмитенттерге салынған, олардың ішіндегі ең бастысы мемлекеттік борыш (ҚР Қаржы министрлігінің облигациялары) және квазимемлекеттік борыш (ұлттық компаниялар мен холдингтердің борыштық міндеттемелері) болып табылады. Басқаша айтқанда, Қазақстанның зейнетақы жүйесі мен болашақ төлемдер Қазақстан экономикасының табысына қатты байланысты. Зейнетақыны инвестициялаудың қазақстандық моделі негізінен ішкі нарыққа бағдарланған, ал норвегиялық, чилилік және Аляскалық модельдер кірістілікті арттыру үшін жаһандық қаржы құралдарын белсенді пайдаланады. Өкінішке орай, әртараптандырудың болмауы және зейнетақы ақшасын экономиканың Несие берушісі ретінде пайдалану болашақ жүйелік тәуекелдерді тудырады.

Салыстыру үшін Норвегияның мемлекеттік зейнетақы қоры (әлемдегі ең ірі егеменді қор) қаражаттың көп бөлігін шетелдік активтерге, соның ішінде акцияларға, облигацияларға және жылжымайтын мүлікке салады. 2024 жылғы жағдай бойынша оның активтері 1,5 трлн доллардан асты, инвестициялардың шамамен 70% - ы қор нарығында, ал ішкі нарықтағы аллокация құрылымда 5% - дан аспайды.

Чилидің жеке қорларға негізделген зейнетақы жүйесі (AFP) қаражатты халықаралық нарықтар мен жеке секторды қоса алғанда, әртараптандырылған активтерге салады. Қазақстаннан айырмашылығы, Чили салымшылары тәуекел деңгейі әртүрлі қорлар арасында таңдау жасай алады. Мұнай табысына негізделген Аляска тұрақты қоры (Alaska Permanent Fund) сонымен қатар әлемдік қаржы құралдарына инвестиция салады және жыл сайын штат тұрғындарына дивидендтер төлейді.