Қазақстандық интернационалист-жауынгерлер Ауғанстаннан әскерлердің шығарылуының 36 жылдығын атап өтуде

Леонид Брежнев бастаған КСРО үкіметі 1979 жылы 12 желтоқсанда Ауғанстанға Кеңес әскерлерін енгізу туралы шешім қабылдады. Биліктің ресми нұсқасына сәйкес, кеңестік бөлімдер Достық ауған халқына көмек көрсету үшін, сондай-ақ көршілес дұшпандық мемлекеттерден ДРА-ны қорғау үшін шет елге кірді.

Шындығында, КСРО өзінің Оңтүстік шекараларының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және 1978 жылғы сәуір төңкерісі нәтижесінде билікке келген Ауғанстанның кеңестік Халықтық Демократиялық партиясын (ХДПА) қолдауға тырысты.

КСРО-ның алғашқы әскери құрамалары Ауғанстанға 1979 жылы 25 желтоқсанда келді. 108-ші мотоатқыштар дивизиясы Амудария өзенінен өтіп, Ауғанстанның астанасы Кабулға қарай жылжыды, ал мемлекеттің әуе шекарасын әуе күштерінің 103-ші дивизиясының әскери-көлік ұшақтары кесіп өтті.

Ресми түрде "кеңес әскерлерінің шектеулі контингенті" деп аталатын кеңестік бөлімдер маңызды нысандарды күзету, елдің мемлекеттік шекарасын нығайту, Ауғанстан армиясына мамандар даярлау сияқты міндеттерді орындауы керек еді.

Кеңес контингентінің салыстырмалы түрде бейбіт миссиясы ұзаққа созылмады. 1980 жылы кеңестік әскери бөлімдер моджахедтерге шабуыл жасай бастады. Біраз уақыттан кейін бұл кішігірім қақтығыстар 9 жыл 1 ай және 18 күнге созылған толық ауқымды шайқастарға ұласты.

Ауған соғысында Кеңес әскері 15 мыңнан астам адамынан айырылып, 53 мыңнан астамы түрлі жарақат алды. Бірақ қаза тапқан сарбаздардың саны туралы нақты деректер әлі жоқ. Кейбір сарапшылардың бағалауы бойынша, олар бір миллионнан екі миллионға дейін.

Сол соғыстың тигельінен 22 296 мың қазақстандық өтті, олардың 928-і қаза тапты, 19-ы хабар-ошарсыз кетті, мыңдаған жас балалар мүгедек болып оралды.

Бұл қантөгісті тоқтатуға 1988 жылы Ауғанстан мен Пәкістан Сыртқы істер министрлері БҰҰ-ның Швейцариядағы делдалдығымен қол қойған республикадағы жағдай төңірегіндегі жағдайды саяси реттеу туралы Женева келісімі көмектесті. Осы құжатқа сәйкес, КСРО өз контингентін шығаруға уәде берді. Ал АҚШ моджахедтерге қолдау көрсетуді тоқтатуы керек еді.

КСРО әскерлерін шығарудың соңғы кезеңі 1989 жылдың қаңтар-ақпан айының бірінші жартысында болды. Шығару кезінде әскерлерге үнемі моджахедтер шабуыл жасады. Кейбір мәліметтер бойынша, осы кезеңде барлығы 523 Кеңес әскері өлтірілген. Бахаракта моджахедтер 860-шы мотоатқыштар полкінің батальонын қоршап алып, оларға техниканы беруді талап етті, бұл кеңес сарбаздарына БМП-1 жаяу әскерінің 16 жауынгерлік машинасын жаруға мәжбүр етті.

1989 жылы 15 ақпанда Ауғанстандағы Кеңес әскерлері контингентінің қолбасшысы Борис Громов екі елдің шекарасында тұрып, ДРА шегінен шыққан соңғы Кеңес әскері екенін мәлімдеді.

"Менің артымда бірде-бір кеңес сарбазы, офицер, прапорщик жоқ. Осы тоғыз жыл ішінде біздің жауынгерлерге ескерткіштер қою керек", - деді 1989 жылы 15 ақпанда Ауғанстандағы Кеңес әскерлері контингентінің қолбасшысы Громов шекарада берген сұхбатында.

Генералдың артында Кеңес әскерлері қалмады деген сөзін журналистер үшін әдемі қимыл деп атауға болады. Шындығында, Ауғанстан аумағында тұтқынға алынған сарбаздар мен офицерлер, сондай-ақ КГБ шекарашыларының жеке бөлімшелері болды. Соңғысы КСРО-ға 1989 жылдың сәуірінде ғана оралды. Алайда Кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының ресми күні дәл 15 ақпан болып саналады.

Бұл күні интернационалист жауынгерлер әдетте саябақтарда кездеседі, ескерткіштерге гүл шоқтарын қояды және қайтыс болған жолдастарын еске алады. Алматылық "ауғандықтар" да ерекшелік емес.

"Жыл сайын 15 ақпанда біз интернационалист жауынгерлерге арналған ескерткішке гүл шоқтарын қою үшін 28 Панфилов күзетшілерінің саябағына барамыз. Содан кейін барлық ардагерлер біздің жолдастарымыз жерленген зираттарға барады. Біз сөйлесеміз, сол жылдарды еске аламыз. Жалпы, осы атаулы күнге орайластырылған іс-шаралар тағы бір айда басталады. Біздің ардагерлер ұйымы оқушылар мен студенттер үшін тақырыптық кездесулер өткізеді. Әңгімелесуден басқа, спорттық жарыстарды ұйымдастыру дәстүрге айналды", – деп бөлісті "Ауғанстандағы Ардагерлерді Үйлестіру кеңесі" ҚБ төрағасы Мұрат Абдушакуров.
Қазақстанда 16 мыңға жуық интернационалист жауынгер тұрады. Алматыда олардың саны 2398. Әлемде Ауған соғысынан өткен жарты миллионға жуық адам бар. Барлық ардагерлер ұйымдары бір-бірімен үнемі байланыста болады және көбінесе халықаралық деңгейдегі жад акцияларын ұйымдастырады.

"Ауған жауынгерлерінің бауырластығы өте күшті. Біз бұрынғы КСРО-ның барлық елдеріндегі барлық ардагерлер ұйымдарымен қарым-қатынасты қолдаймыз. Мұндай ұйымдар тек посткеңестік кеңістікте ғана емес, мысалы, Германияда да көп. Еуропаға кеткен отандастарымыз сол жерде өздерінің ауғандық клубтарын ұйымдастырды. Ресейден келген балалармен бірге олар қазір Жеңістің 80 жылдығына арналған автожарыс дайындауда", - деді Мұрат Абдушакуров.

Ауғанстандағыевых қимылдарына қатысушылар ай сайын 6,19 АЕК ( 24 339 теңге) мөлшерінде жәрдемақы алады. Сондай-ақ, "Ауғанстандағы Ардагерлерді Үйлестіру кеңесі" ҚБ 15 ақпанда әрбір ауған жауынгері мемлекеттен 100 мың теңге көлемінде біржолғы төлем алатынын және Жеңіс күніне тағы да сонша интернационалистерге берілетінін атап өтті.