Қазақстанның кәсіпорындары мен зауыттары қоршаған ортаға шығарындыларды қалай азайтады

2021 жылы Қазақстанда жаңа экологиялық кодекс күшіне енді, ол кәсіпорындарға қойылатын талаптарды қатаңдатып, "ең үздік қолжетімді технологиялар" (дт) тетігін енгізді. Жаңа экологиялық стандарттарға сәйкес келмейтін компаниялар жоғары экологиялық төлемдерді төлеуге міндетті. Жаңа кодекстің негізгі аспектілерінің бірі ластану деңгейін нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік беретін шығарындыларды бақылаудың автоматтандырылған жүйелерін кезең-кезеңімен енгізу талабы болды.

Экология министрлігі 2030 жылға қарай олардың көлемін 15% - ға азайтуды мақсат етіп, парниктік газдар шығарындыларын азайту бағдарламасын әзірледі. Осы бастама аясында кәсіпорындарға шығарындыларды тазарту технологияларын енгізу, Жабдықты жаңарту және баламалы энергия көздеріне көшу ұсынылады.

Жаңартылатын энергия көздеріне инвестициялар

Зиянды шығарындыларды азайту үшін Қазақстан жаңартылатын энергия көздерін белсенді дамытуда. Соңғы бес жылда Үкімет ЖЭК жобаларына 2 миллиард доллардан астам инвестиция тартты.

2030 жылға қарай Қазақстан елдің жалпы энергия теңгеріміндегі ЖЭК үлесін 15% - ға дейін арттыруды жоспарлап отыр.

Бүгінде Қазақстанда жалпы қуаты 2,4 ГВт болатын 130 ЖЭК нысаны бар.М.

2023 жылы 20 жаңа күн және жел электр станциялары іске қосылды, бұл көмірқышқыл газының (CO₂) шығарындыларын 11 миллион тоннаға азайтуға мүмкіндік берді.

Қазірдің өзінде ең ірі жоба — қуаттылығы 100 МВт "Жаңатас" жел электр станциясы жұмыс істеп тұр, ол жыл сайын CO₂ шығарындыларын 260 мың тоннаға азайтуға мүмкіндік береді.

Қазақстандық компаниялар шығарындыларды азайту үшін өздерінің төмен көміртекті стратегияларын енгізуде.

"ҚазМұнайГаз" - 2031 жылға қарай парниктік газдар шығарындылары 15% - ға төмендейтін стратегияны қабылдады. Ол үшін көміртекті алу және энергия тиімділігі жобаларына 232 миллион доллар инвестицияланады.

"Qarmet" - еліміздегі ең ірі металлургиялық комбинат. Домна пештерін жаңғырту бойынша жобаны іске асыруда, бұл көміртегі шығарындыларын жылына 1,6 миллион тоннаға азайтуға мүмкіндік береді.

ERG экологиялық жобаларға 300 миллион доллардан астам инвестиция салып, 2035 жылға қарай көміртегі шығарындыларын 20% - ға азайту жоспарын жасады.

Шығарындыларды бақылау және экологиялық мониторингті цифрландыру

Қазақстанның маңызды бастамаларының бірі — кәсіпорындарда шығарындылар мониторингінің автоматтандырылған жүйелерін енгізу. Мұндай жүйелер шығарындыларды нақты уақыт режимінде бақылауға және нормативтер асып кеткен жағдайда жедел шаралар қабылдауға мүмкіндік береді.

2023 жылы Автоматтандырылған датчиктер елдің 250 ірі кәсіпорнына орнатылды.

Нәтижесінде анықталған бұзушылықтар саны 2022 жылмен салыстырғанда 27% - ға төмендеді.

2025 жылдың соңына дейін 1-санаттағы (ең ластаушы) барлық кәсіпорындар цифрлық мониторинг жүйесіне қосылуға міндетті болады.

Қазақстан метан шығарындыларын азайту жөніндегі жаһандық бастамаға (Global methane Pledge) қосылып, 2030 жылға қарай метан шығарындыларын 30% - ға төмендетуге міндеттенді. Осы бағдарлама аясында метанның ағуы негізгі экологиялық проблемалардың бірі болып табылатын мұнай-газ секторын жаңғырту жүргізілуде.

Сондай-ақ, Қазақстан Еуропалық Одақпен және БҰҰ-мен тұрақты даму саласында белсенді ынтымақтасады. 2023 жылы Еуропалық Қайта Құру және даму банкімен (ЕҚДБ) өнеркәсіпті декарбонизациялау жобаларына 1 миллиард еуро тарту туралы Меморандумға қол қойылды.

Экологтар мен басқа да сарапшылар осыған қарамастан, елге шығарындылардың негізгі көзі болып қалатын көмір ЖЭО-ны одан әрі жаңғырту қажет екенін атап өтті (елдегі электр энергиясының шамамен 80% - ы көмір есебінен өндіріледі).

Сондай-ақ, кәсіпорындардың, әсіресе өнеркәсіп шоғырланған өңірлерде (Қарағанды, Павлодар, Атырау) заңсыз шығарындыларын бақылауды күшейту қажет.

Тұтастай алғанда, Қазақстан орнықты даму бағытында жүріп, біртіндеп таза технологияларға көшіп, өнеркәсіптің экологиялық ізін төмендетуде. Егер жоспарланған шаралар орындалса, 2050 жылға қарай ел көміртегі бейтараптығына қол жеткізе алады.