Кейбір қазақстандықтар "7-20-25"бағдарламасы бойынша баспанасыз қалу қаупі бар

Қазақстанда шамамен 6,9 млн адам бар, бұл ел халқының шамамен үштен бірін құрайды (20 млн), жеке тұрғын үйі жоқ. Олардың көпшілігі-жас отбасылар, мамандар, бюджет қызметкерлері өздерінің алғашқы тұрғын үйлерін сатып алу үшін "7-20-25" ипотекалық бағдарламасына қатысу кезегін күтуде.

2025 жылғы 5 қаңтардан бастап "7-20-25" ипотекасы бойынша бірінші тоқсанның лимиті 25 млрд теңге мөлшерінде қолданыла бастады. Сондай-ақ, жыл басынан бері тұрғын үй болмаған жағдайда 18 ай ішінде пәтер сатып алуға мүмкіндік беретін өзгерістер енгізілді. Бірақ кейбір Екінші деңгейдегі банктерде "7-20-25" бағдарламасы бойынша жаңа өтінімдерді қабылдау лимиттің болмауына байланысты уақытша тоқтатылды, бұл олардың сайтында көрсетілген. Мәліметтерді нақтылау үшін осы ЕДБ операторларына хабарласу қиын.

Қалған банктердің операторларымен сөйлесе отырып, корреспондент inbusiness.kz ЕДБ-дегі "7-20-25" бағдарламасына қатысу алгоритмі кейбір мәліметтерді қоспағанда, іс жүзінде бір екенін білдім.

Әдетте, сайтқа немесе ЕДБ мобильді қосымшасы арқылы онлайн-өтінім беріледі. Егер ол мақұлданса, сіз ипотека алу үшін кезекке тұру үшін банк бөлімшесіне жүгіне аласыз. Күту мерзімі 3-6 айға созылуы мүмкін. Сонымен қатар, кезек келетініне ешкім кепілдік бермейді. Банктерде қанша өтінім бар және кезек қаншалықты үлкен екендігі де үнсіз. Пәтерлерді (бастапқы тұрғын үй) банктің құрылыс салушы – серіктестерінің белгілі бір тізімінен ғана таңдауға болады.

Біз әлі де күмәндандық және неге кейбір банктерде қаржыландыру мен лимиттің жоқтығы туралы ақпарат әлі де бар екенін, сондай-ақ ЕДБ-де "7-20-25" бағдарламасына кезекте қанша өтінім тіркелгенін сұрадық.

Қазақстандық тұрақтылық қорында (ҚФБ) хабарлағандай, 2025 жылға арналған "7-20-25" бағдарламасы аясында 100 млрд теңге көлемінде қаржыландыру лимиті белгіленген. 25 млрд теңге мөлшеріндегі тоқсандық лимит тоқсанның әрбір бірінші жұмыс күнінен бастап әдепкі бойынша қолданылады, тиісінше 1-тоқсанның лимиті 2025 жылғы 5 қаңтардан бастап қолданылады.

"7-20-25" бағдарламасында Екінші деңгейдегі банктерді алдын ала қаржыландыру көзделмеген. ЕДБ қарыз беру үшін өз ресурстарын пайдаланады. Қазақстандық тұрақтылық Қоры ЕДБ-нің "7-20-25" бағдарламасы шарттарында берілген қарыздарын сатып алу жолымен қаржыландыруды жүзеге асырады.

Бағдарламаны қаржыландыруға республикалық бюджеттің ақшасы, оның ішінде салық төлеушілердің қаражаты тартылмаған, өйткені бағдарламаны іске асыру үшін қаражатты оператор нарықта облигациялар шығару жолымен тартады, деп нақтылады ҚР Ұлттық Банкінде.

Алайда, 2024 жылдың желтоқсан айының соңында Ұлттық Банк енгізген тұрғын үйдің болмау кезеңіне қатысты өзгерістер бойынша бәрі бірдей ашық бола бермейді. Егер несие алу үшін соңғы 18 ай ішінде меншік құқығында тұрғын үйдің болмауы қажет болса, онда идея бойынша оны туыстарының біріне жылжымайтын мүлікті қайта жаза отырып, оны иеленгендер талап ете алады. Ал өткен тәжірибе көрсеткендей, барлығына транш жетіспейді және жалғыз баспанаға мұқтаж қазақстандықтар оны әлі сатып ала алмайды.

Әділдік қағидаты және өмір бойы меншікте тұрғын үйдің болмауы фактісінің басымдығы ескеріле ме деген сұраққа Ұлттық Банк бағдарламаның әлеуметтік бағыттылығы бар деп жауап берді. Ол жеке тұрғын үйі жоқ жұмыс істейтін азаматтар үшін тұрғын үй ипотекасының қолжетімділігін арттыруға бағытталған. Сондықтан бағдарлама бойынша көп азаматтарға тұрғын үй сатып алу мүмкіндігін беру және тұрғын үйді одан әрі қайта сату мақсатында мәмілелерді болдырмау үшін Бағдарламаға бұрын бір қарыз алушының Бағдарламаға бір реттен артық емес қатысуына қойылатын талаптарды көздейтін өзгерістер енгізілген.

Бұл талап бағдарламаның барлық қатысушыларына, оның ішінде аталған өзгерістер енгізілгенге дейін бағдарлама бойынша тұрғын үй сатып алғандарға да қолданылады.

Мәселен, 2023 жылдан бастап кредит алуға арналған өтінімді қарау кезінде немесе банктік қарыз шарты жасалғанға дейін банктер Клиентті бағдарламаға біржолғы қатысу талабының сақталуына тексереді. "7-20-25" бағдарламасына өзгерістер Ұлттық Банк Басқармасының 2022 жылғы 19 желтоқсандағы қаулысымен енгізілді.

ҚФБ қарызды алғанға дейін 18 ай мерзімге меншік құқығында тұрғын үйдің болмауы кезеңіндегі талап қарыз алушыға да, оның жұбайына да (бар болса) қолданылады деген сұраққа ресми түрде жауап берді. "7-20-25" бағдарламасына қайта қатысуға жол берілмейді.

Не болады? Осы бағдарлама бойынша болмаса да, 18 ай бұрын оны шартты түрде туыстарына қайта жазғандар кезекке тұрып, жеңілдікті шарттар бойынша тұрғын үй алуға үміткер бола алады.

Осы уақытта 6,9 млн қазақстандық меншігінде жылжымайтын мүлігі жоқ тұрғын үйді жалға алуды жалғастыруда.

Соңғы статистикалық мәліметтерге сәйкес, Қазақстанда жылжымайтын мүлікке 7 259 231 құқық тіркелген. Оның ішінде 944 849 азамат екі тұрғын үйге ие, 286 502 адам үш немесе одан да көп Жылжымайтын мүлікке ие, ал 1669 азамат оннан астам мүлікке ие.

Мүмкін, дәлірек айтсақ, бағдарламаға бұрын қатысқандар да бірнеше пәтерге ие.

Ұсынылған корреспондент бойынша inbusiness.kz ҚФБ деректері бойынша "7-20-25" бағдарламасы жұмыс істеген барлық уақытта, оны іске асыру басталғаннан бастап (2018 жылдан бастап) 2025 жылғы 16 қаңтардағы жағдай бойынша 1,07 трлн теңге сомасына 77 627 ипотекалық кредит берілді.

2024 жылы (2024 жылғы 1 қаңтардан 31 желтоқсанға дейін) "7-20-25" бағдарламасы аясында 100 млрд теңге сомасына 5891 ипотекалық несие берілді.

ЕДБ-да кезекке тіркелген өтінімдер санына қатысты қорда бағдарлама дербес деректерді қорғау жөніндегі талаптарды ескере отырып, кредит алуға жалпы кезек қалыптастыруды көздемейтіні туралы түсініктеме берілді. Бағдарламаға қатысушы әрбір банк азаматтарға кредит беруді ішкі құжаттарға сәйкес дербес жүзеге асырады. Қор бағдарлама шеңберінде банктер берген және олардан сатып алынған кредиттер бойынша жиынтық ақпаратты қалыптастырады.

"7-20-25" бағдарламасына қатысуды күшейту шараларына қарамастан, әлі де олқылықтар бар. Сондай – ақ, неге тұрғын үйдің болмау мерзімі 18 ай, ал 5-10 жыл емес деп ойлауға болады. Бір жағынан, сіз оны мүлдем жоқ адамдарды бірден тұрғын үймен қамтамасыз ете аласыз. Екінші жағынан, мыңдаған адамдар жұмыс істейтін құрылыс нарығын ынталандыру да қажет…