"Клубтарда немесе сайттарда танысу": Қазақстанда АИТВ жұқтырудың жаңа фактілерінің саны өсуде

2009 жылы Жанна ана болуға дайындалды. Жүкті әйелдер есепке тұрғанда, олар толық тексеруден өтуі керек. Ең алдымен, АИТВ-ға талдау жасаңыз. Дәрігер оған оң нәтиже туралы хабарлады, оның сөздері үкім сияқты естілді, - деп еске алады әйел. Содан кейін ол 25 жасқа толды.

"Мен қалай өмір сүруді Білмедім, баланы тастап кету керек пе, жоқ па, ол сау болып туыла ма? Психологиялық және моральдық тұрғыдан өте қиын болды. Ол кезде қазіргідей емдеу болған жоқ. Тіпті Мен өзім АИТВ тек нашақорларда, дәстүрлі емес мужчинерде және жеңіл мінез-құлықтағы әйелдерде болады деп сендім. Мейірбике қызметкерлерінің көзқарасы қорқынышты болды, кемсітушілік болды. Дәрігерлер менің мәртебемді ашты, мен перзентханада өзімді шеттетілгендей сезіндім. Олар маған жақындаудан қорықты, менде жеке палата болды. Балаңызды емізу мүмкін емес еді. Мұның бәрін есте сақтау өте ауыр", – дейді Жанна.

АИТВ-ны оған өзінің мәртебесін жасырған серіктес берді. Жанна еске түсіргендей, бүкіл жүктілік кезінде ол арнайы терапия алды. Кесар тілігі арқылы сау бала туды. Қоғамда 15 жыл ішінде АИТВ тасымалдаушыларына деген көзқарас айтарлықтай өзгерген жоқ деп санайды.

"Перзентханаларда АИТВ-мен ауыратын әйелдерге қатысты стигма да бар. Сіз оны туа аласыз ба, жоқ па, соны шешу үшін консилиумдар жиналады. Жүктілікті тоқтату немесе зарарсыздандыру ұсынылады. Диагноз жиі ашылады. Әрине, барабар дәрігерлер бар, бірақ олардың саны өте аз. Арнайы зерттеу жүргізілген кезде мен өзім әңгімелер жинадым", - дейді әйел.

Қазақ Дерматология және жұқпалы аурулар ғылыми орталығының (ҒҒЗО) мәліметтері бойынша, осы жылдың басынан бері 3193 қазақстандықта АИТВ анықталды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,5% - ға аз. Республиканың көптеген облыстарында дәрігерлер жұқтыру жағдайларының төмендегенін байқайды. Бірақ жекелеген өңірлерде әлі де өсім бар, мысалы, Шымкентте – 1,7 есе. Биылғы жылы мегаполис дәрігерлері бұрынғыға қарағанда 70 жағдайға көп тіркелді. Алматы облысында өсім 1,2 есе немесе 50 жағдайда. Осы тізімде Атырау, Ақмола облыстары мен Астана бар.

Елордалық АИТВ-ның алдын алу орталығының мәліметінше, биылғы жылдың 10 айында қалада 360-тан астам жағдай тіркелген. Көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда біршама жоғары, дейді Астана қаласының АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығының эпидемиологиялық бөлімінің меңгерушісі Бақыт Құлтанова.

"АҚТҚ-ның Астана бойынша таралуының басым жолы-жыныстық жол, бұл 89%. Жыныстық берілу жолынан 70% бізде гетеросексуалдық жол бар, ал 19,1% - гомосексуалдық берілу жолы. Парентеральды берілу жолы – бұл көктамыр ішіне – 6% - ға дейін төмендеді. Бұл бірнеше жыл бұрын кең таралған тарату жолы болды. Яғни, есірткіні көктамыр ішіне қолданғанда. Қазір ол көп қолданылғандықтан кең таралған емес синтетикалық есірткілер. Тігінен берілу жолына жағдайлардың 0,3% келеді", - дейді Бақыт Құлтанова.

Көбінесе елордада АИТВ 20-39 жас аралығындағы азаматтарға диагноз қойылады.

Бұл негізінен жұмыс істейтін адамдар. Алайда, дәрігерлердің айтуынша, инфекция колледж студенттерінде де анықталады. Басқаша айтқанда, өте жас жас азаматтар.

"Пациенттер өздерінің серіктестерінің нақты есімдері мен фамилияларын білмейтін кездейсоқ байланыстар бар, өйткені олар кездейсоқ байланыстар, клубтарда, сайттарда танысу, интимдік профилактика құралдарын қолданбай. Жалпы, тексеру тегін, барлығы құпия, қан алу процедурасының өзі қауіпсіз", - дейді дәрігер.

Қалалық АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығында 2,5 мыңнан астам астаналық тұрады. Олардың барлығы дерлік антиретровирустық терапия деп аталады, дейді емдеу-алдын алу орталығының меңгерушісі Әлия Серғалиева.

"Диагноз адамға жарияланғаннан кейін және ол өзінің мәртебесі туралы білгеннен кейін, біздің науқастың емдеу бөлімі диспансерлік есепке алынады. Хаттама бойынша олар жылына бірнеше рет тексеруден өтуі керек", - деп түсіндіреді маман.

Айтпақшы, антиретровирустық терапия қандағы вирустың концентрациясын төмендетуге көмектеседі. Науқастар өмір бойы арнайы дәрі-дәрмектерді қабылдауы керек. Емдеу отбасыларды құруға және шектеусіз жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

ҚР ДСМ Ұлттық Қоғамдық денсаулық сақтау орталығының ақпараты бойынша, Қазақстанда антиретровирустық терапиямен қамту соңғы онжылдықта 19 есеге артты. Осының арқасында мұндай ем қабылдағандардағы вирустық жүктеме басылады және олар АИТВ-ны жыныстық жолмен бере алмайды.

Жалпы, елде эпидемия жоқ, дейді ҚХДОО эпидемиологиялық мониторинг бөлімінің меңгерушісі Гүлжахан Ахметова.

"Біз өсу мен эпидет бар көршілерімізге қарағанда шоғырланған кезеңде тұра аламыз. Біріншіден, біз барлық адамдарды кеңінен сынап жатырмыз. Соңғы онжылдықта алғаш рет стабеттің тұрақтануы байқалды және жаңа жағдайлардың саны бізде алғаш рет онша өсе алмады және мұндай құлдырауға ұшырады. 2024 жылы біз 49 жағдайға төмендегенін байқадық делік. Әрине, бұл өте үлкен әсерлі сандар емес, бірақ біз бұған қуаныштымыз, өйткені біз тестілеу көлемін төмендеткен жоқпыз. Мұндай міндеттеме бар, біз халықтың кем дегенде 10% -. тексеруіміз керек. Бүгінгі таңда біз қазақстандықтардың 17% - протест сынап көрдік", - дейді Гүлжахан Ахметова

Оның айтуынша, бірінші кезекте инфекция қаупі бар адамдар тексеріледі. Егер адамда АИТВ анықталса, ол есепке алынады және қажетті емдеуді ала алады.

"Сіз білесіз бе, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2015 жылдан бастап АИТВ-инфекциясын бақыланатын созылмалы ауруға айналдырды. Сондықтан Сіздің диагнозыңызды, мәртебеңізді білу және АИТВ-инфекциясы болса, бару және емделу өте маңызды. Негізінен 30 жастан 49 жасқа дейінгі адамдарда АИТВ инфекциясы тіркеледі. 20 жастан 29 жасқа дейінгі жас тобында анықтау азайды. Біздің ойымызша, бұл жақсы, жастар ақпараттандырылған, уақтылы тексеріліп, барлық алдын алу шараларын қолданады", – дейді сарапшы.

Мүмкін, осы уақытқа дейін қоғамда АИТВ-ның таралу жолымен байланысты көптеген мифтер бар. Демек, мәртебесі бар адамдарға стигматикалық көзқарас деп аталады. Сондықтан халыққа дұрыс ақпарат жеткізу өте маңызды, дейді Гүлжахан Ахметова.

"Есіңізде болсын ,емет 20 ғасырда басталды, қорқынышты және стигматикалық ұрандар болды. Бақытымызға орай, біз одан әлдеқашан алыстап кеттік. Сіз бен біз жаңа ғасырда жаңа көзқараспен өмір сүріп жатырмыз. ( ... ) Қазақстан барлық ұсыныстарды қатаң сақтайды, сарапшыларды тыңдайды. Біз 12 профилактикалық бағдарламаны енгіздік, оларды белсенді түрде жүргізіп жатырмыз, бізде жақсы хабар бар – стигма мен кемсітушілікке қарсы күрес. Жақында менен адамдар неге тестілеуге бармайды? Мүмкін, ұят бар немесе тіпті қорқыныш болуы мүмкін. Бірақ қазір жастар өз көзқарастарын өзгертуде және адамдар дұрыс қабылдайды деген үлкен үміт бар", - деп үміттенді ДДСҰХО эпидемиологиялық мониторинг бөлімінің меңгерушісі.

Ол сіздің денсаулығыңызға қамқорлық жасау үшін АИТВ-ға тестілеу қажет екенін еске салады. Өзін-өзі диагностикалауға болады.

"Егер қорғалмаған жыныстық қатынас болса, егер жыныстық серіктестер біреуден көп болса немесе сіз серіктесіңіздің адалдығына толық сенімді болмасаңыз, егер сізде қандай да бір қауіп-қатер болса, сіз татуировка, пирсинг немесе басқа процедуралар жасадыңыз делік, тек өзіңізді бағалаңыз. Егер қауіп-қатер болса, онда барып, өзіңді тексеріп көр", - деп кеңес береді ДҒМО өкілі.

Оның айтуынша, қазір Қазақстанның бес қаласының (Астана, Алматы, Қарағанды, Павлодар және Өскемен) тұрғындары үшін тегін тест тапсыруға болатын арнайы онлайн-платформалар бар. Материал ретінде сілекей қолданылады. Бұл жағдайда тест арнайы постоматқа немесе дәріханаға жеткізіледі. Оған толық нұсқаулық қоса беріледі.

АИТВ-ға тестілеу және динамикалық бақылау медициналық көмектің тегін кепілдендірілген көлеміне кіреді. Есепке алынған пациенттер барлық қажетті дәрі-дәрмектермен және дәрі-дәрмектермен қамтамасыз етіледі. Кейбір зерттеулер мемлекетке миллиондаған теңгені құрайды.

Шетелдіктер де біздің республикада АИТВ-ға талдауды тегін тапсыра алады.

"Біз бәрімізді тегін сынап жатырмыз. Яғни, кез-келген адам, егер ол тексерілгісі келсе, меншік түріне қарамастан кез-келген медициналық ұйымға барып, АИТВ-ға талдау жасай алады. Өзін – өзі тестілеу де кеңінен енгізілуде", - деп қорытындылады Гүлжахан Ахметова.

Адам АИТВ бар екенін білмеуі мүмкін және басқаларға жұқтыруы мүмкін. Ауру көбінесе асимптоматикалық болып табылады. Өзіңізді қорғау үшін гигиена мен алдын-алудың қарапайым ережелерін сақтау маңызды, дейді мамандар.