Арал теңізі Қазақстанда шынымен де суға тола ма?

Еліміздің күрішінің 90% - дан астамы Қызылорда облысында өсіріледі.

"Біз мұны мақтан тұтамыз. Өткен жылғы мәліметтер бойынша, қоймада 126 мың тонна күріш бар. Бұл Қазақстанның екі жылдық өнімі. Бізде кейде экспортқа шығатын күріштің артық мөлшері бар. Бұл өнімдер елдің басқа аймақтарында да өсіріледі. Біз олардан үлгі алып, дақылдарды азайтуымыз керек. Мысалы, Жетісу облысының құнарлы жерлерінде егіс алқабы 1000 гектардан аспайды. Биыл Балқашқа 13,5 миллиард текше метр су түсті. Балқаш-Көл, Арал-теңіз! Аралға 1-2 миллиард текше метр су келді деп қатты айтамыз. Бірақ бұл теңіз үшін шамалы. Кем дегенде 3-4 миллиард қажет. Қызыл сөз үшін "біз бердік"деп айтудың қажеті жоқ. Жазда және қыста теңіз жауын-шашынға байланысты аздап толады", - дейді ол.

Сондай-ақ, суды ақылмен пайдалану керек.

"Экология мәселелері әлем тұрғындарын толғандыруда. Біз Арал мәселесін ұран ретінде қолданамыз. Артық емес. Бірақ мәселені шешу керек, жанның теңіз күйін қолдауы. Суды үнемдеу, жинау қажеттілігі туралы мамандардың пікірін тыңдау керек. Және оны қайта-қайта қайталаңыз. Алдыңғы қатарда экологиялық функция болуы керек. Адам, ең алдымен, басқа нәрсе туралы ойлана алады, мысалы, үлкен өнім алу. Бірақ, ең алдымен, экология туралы ойлану керек. Содан кейін Аралға су жетеді. Мысалы, биыл жауын-шашын көп болды, су тасқыны болды, бірақ Аралға ештеңе жетпеді. Қанша жер су астында қалды, Аралға су кірмеді. Объективті суретті көрсету, талдау, жаңа шешімдер қабылдау қажет. Мәселені шешу жолдарын іздеп, жұмыс істеу керек", - деп атап өтті Сайлаубай Жұбатыров.

Жергілікті билік күріштің көлемін жылдан жылға азайтып отырғаны туралы есеп береді. Су тапшылығына байланысты бұл қадамға баруға мәжбүр. Бірақ Сайлаубай Жұбатыров жекелеген шаруашылықтар бұрынғы көлемде егуді жалғастырып жатқанын айтады.

"Кейбір сарапшылар күрішті әдеттегі көлемде өсірмесеңіз, жер нашарлайды дейді. Бірақ олай емес. Бұл жер жарамсыз болмайды. Онда ағаштар өседі. Олар инженерлік жоспарланған жерлер деп аталатын ауылшаруашылық жерлері жоғалады деп алаңдайды. Кеңес өкіметі кезінде егіс алқабы 70 мың гектардан аспады. тәуелсіздік алғаннан кейін біз оны 90 мың гектарға дейін жеткіздік. ресми мәліметтер бойынша егіс 7-8 мың гектарға қысқарды. Бейресми ақпаратқа сәйкес, егіс алқабы азайып қана қоймай, тіпті 90% - дан асты. Осы уақытта Аралдың жағдайы нашарлап, экологиялық проблемаға айналды. Біздің көзқарасымыз әлі өзгерген жоқ", - дейді эколог.

Су саласының маманы шамамен екі жыл бұрын ылғалды кезең болғанын атап өтті. Және бұл ұзаққа созылады.

"Кеше ғана Сырдария жағасында болдым. Жауын-шашынның көп болуына байланысты ол суға толды. Үш-төрт жыл бұрын біз тоғанның қатты таяз болғанын көрдік. 2022 жылдың қараша айынан бастап ылғалды кезең басталды деп ойлаймын, жауын-шашын көп. Бұл кезең әлі де жалғасады. Сондықтан осы сәтті пайдалану керек". - деді ол.

Экологтың айтуынша, Көкарал бөгеті арқылы Сырдария өзенінен судың көп мөлшері Үлкен Арал теңізіне кеткен.

"Шардара су қоймасы 11 миллиард текше метр су ала алады дейді. Бұл жақсы. Бірақ бұл шектелмейді. Су көп болуы мүмкін және оны Аралға жіберуге болады. Кейбір 48 миллиард текше метр судың жауапсыздығына байланысты Үлкен Арал теңізіне су кетті, қазір оған үміт аз. Бұл суды жіберудің қажеті жоқ, сонымен қатар көптеген балықтар өлді. Бұл жағдай қайталанбауы керек. Кіші Аралды құтқару керек. Биылғы жылы су көп болады. Бұл суды сауатты пайдалану қажет", - деп түйіндеді ол.

Аударған Жанар Асылханова