Қазақстандағы фитосанитариялық бақылау жүйесін реформалау нені өзгертеді

Мамандар, техника, зертханалардың жабдықтары және посттардағы интернет — Қазақстандағы фитосанитария жүйесін реформалаудың негізгі элементтері. Өңірлердегі фитосанитариялық инспекция жүйесі екі негізгі бағытқа бөлінеді: өсімдіктерді қорғау (шегірткемен және басқа да қауіпті зиянкестермен, өсімдік ауруларымен күресу) және өсімдіктер карантині (экспорттық-импорттық карантинге жатқызылған өнімді бақылау).

Өсімдіктерді қорғаумен аумақтық инспекторлар, шекарадағы фитосанитариялық бақылаумен — карантиндік инспекторлар айналысады. Ауыл шаруашылығы министрлігінде атап өткендей, жыл сайын жұмыс көлемі ұлғайған кезде карантиндік және аумақтық инспекторлар саны өспейді. Сонымен қатар, жергілікті жерлерде фитосанитариялық мамандардың тапшылығы қатты сезіледі.

"Қазіргі уақытта қолданыстағы 77 фитосанитариялық карантиндік бекеттердің бесеуіне мамандардың жоқтығынан бақылау мүлдем жүргізілмейді, ал 22 бекетте бекітілген инспекторлар жоқ, олар инспекторларды аудандық немесе облыстық инспекциялардан іссапарға жібереді. Карантиндік инспекторлардың штаттық бірліктерінің тапшылығы 150 — ден астам адамды, тіпті жүзден астам аумақтық өсімдіктерді қорғау инспекторларын құрайды. Сондай — ақ, тиімді жұмыс істеу үшін шекара маңындағы өткізу пункттерінде модульдік немесе стационарлық зертханалар құру қажет",-деді Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлы.

Оның айтуынша, шегірткенің таралу ошақтарын уақтылы анықтау және онымен күресу үшін қажет аумақтық инспекциялардағы техника паркінің жартысынан көбі тозған. Жаңарту үшін кем дегенде 86 бірлік техника қажет. Карантиндік зертханалар жетіспейді. Атап айтқанда, Республикалық өсімдіктер карантині орталығының базасында барлығы 18 зертхана жұмыс істейді, ал жүргізілген сараптамалар саны жыл сайын өсуде: 2022 жылы — 27 мың, 2023 жылы — 28 мың, 2024 жылдың 9 айында — 30 мың.

"32 фитосанитариялық карантиндік бекеттерде Интернеттің болмауына байланысты құжаттар қағаз түрінде ресімделеді. Сонымен қатар, интернетсіз мамандар келген және шекарадан өткен құжаттарды салыстыру үшін ЕАСУ жүйесіне кіре алмайды", - деп түсіндірді Е.Кенжеханұлы.

Сондай-ақ, кеңесте шегірткелер мен өсімдіктердің қауіпті ауруларына қарсы күрестің тиімділігін арттыруға бағытталған фитосанитарлық қызмет құрылымын реформалау жобасы туралы айтылды.

Қазақстан мен Ресей арасындағы және ЕАЭО елдерінің периметрі бойынша ветеринариялық және фитосанитариялық құжаттардың ашықтығы мен қадағалануын арттыру үшін бірыңғай автоматтандырылған басқару жүйесі мен ЕЭК пен РФ ақпараттық жүйелері арасындағы интеграция аяқталуда.

Ауыл шаруашылығы вице-министрі Бағлан Бекбауов интеграцияның арқасында ресейлік мамандар өздерінің ақпараттық жүйесінде берілген ветеринариялық және фитосанитариялық ілеспе құжаттар (фито/ветсертификаттар) туралы мәліметтерді көре алатынын, бақылаудағы жүктерді әкелуге, әкетуге, транзитке арналған рұқсаттардың бірыңғай дерекқорына, сондай-ақ ұйымдар мен өндірісті жүзеге асыратын тұлғалардың тізіліміне қол жеткізе алатынын атап өтті, тауарларды қайта өңдеу, сақтау. Осылайша, ақпараттық жүйелерді біріктіргеннен кейін фито және ветеринарлық сертификаттарды тексеру мәселесі шешіледі.

"Ұлттық шлюзге тестілік қосылу бойынша жұмыстар жүргізілді және хабарламалар ЕЭК контурына сәтті жеткізілді. Функционалды пысықтау бойынша жұмыстар жүргізілуде. ЕЭК ақпараттық жүйесіне қосылуды биыл жүзеге асыру жоспарлануда", - деп атап өтті Б.Бекбауов.

Сондай-ақ, вице-министр еасу-да ауыл шаруашылығы жануарларын бірдейлендіру жүйесіндегі (ӨИС) Vet Monitoring модуліне ұқсас өсімдік шаруашылығы өнімдерін қадағалау үшін модуль әзірленіп жатқанын хабарлады. Биыл өсімдік шаруашылығындағы қадағалау модулін пилоттық режимде іске қосу жоспарлануда, келесі жылы енгізуді бастау жоспарлануда.