Қарағанды археологтары Шет ауданындағы қорымды зерттеп жатыр

Байгетөбе қорымы Еркіндік ауылынан шығысқа қарай 5,4 шақырым жерде, Жақсы-Сарысу өзенінің сол жағалауында орналасқан және батыс-шығыс сызығы бойынша созылған аттас шатқалда орналасқан. Археологтар жұмыс істеген жерлеу алаңында 30 ғимарат көзбен қарайды, ал қорымның көп бөлігі диаметрі жеті метрден 20 метрге дейінгі, биіктігі бір жарым метрге дейінгі қоршаулары бар қорғандардан тұрады. Бұл жердегі қоршауларды Сарыарқа археологиялық институтының директоры Алексей Кукушкин сипаттайды – сопақ, дөңгелек және тікбұрышты, ал кейбіреулерінде кеңейту жүйелері мен жалғыз тас жәшіктер бар. Зерттеу нысандары ретінде ғалымдар тобы үш құрылымды таңдады.

"Бірінші құрылымдағы қоршау – пішіні жағынан жертөле, оның өлшемдері сегіз-төрт метр, мұнда тас плиталар орнатылған, олар қазір айқын көрінеді. Бұл құрылымда біз бес тас қорапты таптық, сонымен қатар олардағы кальцийленген сүйектердің аз мөлшерін және үш керамикалық ыдысты таптық", — деп сипаттады Алексей Кукушкин.

Екінші құрылым дөңгелек қоршау пішініне ие, оның диаметрі 12 метр, мұнда археологтар диаметрі сегіз метр болатын жерлеу құрылымын анықтады. Оның құрамында тік тас тақталар бар. Ғимаратта алаңның ортасында бір тас қорап және қоршаудың сыртында үш балалар жерленген жер табылды. Жерлеу, деп атап өтті Алексей Кукушкин, дегенмен, бір кездері мазасызданған. Балалардың жерлеу орындарында әр түрлі формадағы төрт керамикалық ыдыс болған. Жерлеу құрылымдары мен табылған керамикалық ыдыстардың орналасу формасына сәйкес, бұл екі құрылымды алакөл мәдениетіне жатқызуға болады және біздің дәуірімізге дейінгі XVII-XVI ғасырларға жатады.

"Біз зерттеген үшінші құрылымға келетін болсақ, бұл диаметрі 20 метр болатын жер қорғаны болды. Қорғанды алып тастағаннан кейін, қорған алаңында диаметрі 14 метр болатын сақиналы қоршау анықталды. Оның биіктігі кішкентай - 35-40 сантиметрге дейін, ол құрылыс қалау әдісімен бір-бірінің үстіне тегіс төселген тастардан тұрғызылған. Қабырғалардың кейбір бөліктерінде биіктігі үш-төрт қатарға дейін сақталған. Біз қоршау қою қоңыр құмды саздың үстіне қойылғанын анықтадық, содан кейін қабырғалар құлап кетпес үшін кірпішті қосымша сазбен нығайттық. Жерлеу архитектурасының ерекшелігі-үйіндінің шеттерінде орналасқан жабық сақиналы шұңқырдың болуы. Оның ені шамамен бір жарым метр және тереңдігі материк деңгейінен төрттен бір метрге дейін", — деді Алексей Кукушкин.

Сонымен қатар, қоршау ішіндегі кеңістіктің орталық бөлігінде негізгі жерлеу – тас қорап белгіленген. Бірақ, өкінішке орай, ол ежелгі уақытта тоналған, ал Қарағанды археологтары кальцийленген сүйектер түріндегі кремацияның қалдықтарын ғана таба алды. Алайда, үшінші құрылымның жерлеу архитектурасының сипатына сүйене отырып, ол қола дәуіріндегі Нұра-Федоров қоғамының жоғарғы эшелонының өкіліне тиесілі болуы мүмкін.

Бұл жерлерде қазба жұмыстарын археологтар тобы Қарағанды облысының мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасының қолдауымен басқа да нысандарды зерттеуді жалғастырады. Тиісінше, әр түрлі дәуірлердегі осы жерлерде халықтың өмірінің жаңа мәліметтерін білуге болады.

Суреттер Алексей Кукушкиннің рұқсатымен