Оқиғалар лентасы
- Қазақстанның мемлекеттік бюджетінің кірісі 2026 жылдың бес айында 16 ға өсті%
- Егер ЕАЭО-дан тауарлардың импорты туралы хабарлама келсе не істеу керек
- Еуропаның ірі жүк тасымалдаушысы Қазақстанға рейстерді қайта бастады
- Қазақстанда көмірден не өндіріледі: жаңа жобалар аталды
- Қазақстандағы қымбат пәтерлердің уақыты аяқталуға жақын
- Жаз қарқын алуда: Қарағанды мен облыста 6 және 7 маусымға арналған ауа райы болжамы
- Футболдан Әлем кубогы-2026 кестесі: Қазақстанда қанша көруге болады
- Балабақшадан зейнетақыға дейін: Бүгінде Қазақстанда әлеуметтік қолдау жүйесі қалай жұмыс істейді
- Қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан сақтандыру тарифтері Қазақстанда қайта қаралуы мүмкін
- Қазақстандықтар өздерінің несие тарихын қайда және қалай тегін тексере алады
- Қазақстанда зейнетақыны алу шектерін арттыру туралы қаулы күшіне енді
- Сенатор бүкіл Қазақстан бойынша ЭБЖ астындағы базарлар мен қоймаларды тексеруді талап етті
- Қаланы қалай таза етуге болады: Қарағандыда үлкен экологиялық мереке өтті
- Жаяу жүргіншілер өткелдері Сатыбалдин көшесіндегі қарағандылықтарды шатастырады
- Қарағандылықтарды демалыс күндерін орталық саябақта өткізуге шақырады
- Қазақстанда 20,9 млн гектар ауыл шаруашылығы алқаптары егілді
- Қазақстандықтарға өмірлік қиын жағдайда арнаулы әлеуметтік қызметтердің сегіз түрі көрсетіледі
- Қарағандыда Федоров саяжайларына веложол дайын
- Құрылтайға алдағы сайлауды қаржыландыру туралы ОСК да сөз сөйледі
- Дрон Қарағанды облысында ағынды сулардың заңсыз ағынын анықтауға көмектесті
- Қазақстанда мүгедектік бойынша жәрдемақы 10% - ға өсті
- Президент вице-президент, құрылтай және Халық Кеңесі туралы Заңдарға қол қойды
- Сирек кездесетін генетикалық аурулары бар балалар өмірлік маңызды дәрі дәрмектерсіз қалуы мүмкін
- Қарағандыдағы қиылыста екі көлік соқтығысқан
- Қарағанды облысының 1,8 мыңнан астам тұрғыны аурулар тізбесінің қысқаруына байланысты әлеуметтік қолдау ала алмады
- АИ және педагогтар: Қарағандыда облыстық турнир өткізді
- Қарыздармен алаяқтық жасады деп күдіктелген ер адам Қарағандыда ұсталды
- Қарағандыда Аққулар көлден үйіне кетті: хайуанаттар бағында құстардың тағдыры туралы айтылды
- Қазақстанда зейнетақы индекстеле ме-Еңбек министрлігінің жауабы
- Қазақстан жаңа тарихи межеге шығады-Тоқаев
- Қарағандыда 31775 әскери бөлімінің 400 ге жуық әскерге шақырылушысы әскери ант қабылдады
- "Әдемі нәрсенің бәрі қымбат болмауы керек": Қарағандыда гүл шоқтары қалай жасалады
- Президент: қоғам мен мемлекет арасында диалогтың түбегейлі жаңа форматы қалыптасты
- Қазақстанда Конституцияға сәйкес 77 заң мен кодекс жаңартылады
- Қарағанды облысында қазақ тілінің үздік оқытушысы таңдалды
- Қарағандыда шағын театр формаларының фестивалі өтуде
- ҚР қызметкерлеріне құрмет пен жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығы бекітілді
- Тәтті шие маусымы: Қарағандыда тәтті жидек қанша тұрады
- "Шахтер" Андрей Ульшинге қол қойғанын ресми түрде жариялады
- Әуе билеттері қымбаттауы мүмкін: үш әуе бағыты тасымалдаушыларсыз қалды
- Ресейлік әйел анасының кесірінен Қазақстаннан шығарыла бастаған жоқ
- Сенат депутаттары Салық кодексіне енгізілген түзетулерді мақұлдады
- Медициналық десант: Қарағанды облысының дәрігерлері тұрғындарды қабылдау үшін аудандарға барады
- Тәттімбет көшесінің учаскесі Қарағандыда қайтадан жабылады
- 5 маусым: экологтар күні, Дүниежүзілік қоршаған орта күні және сол күнгі оқиғалар
- Жаздың аптап ыстығы сақталады: 5 маусымда Қарағанды мен облыста ауа райы қандай болады
- Қазақстан денсаулық сақтау министрлігі Пластикалық хирургия клиникаларын лицензиялауды өзгерте алады
- Қазақстандықтар қолма-қол ақша алу ықтималдығы аз болды: бұл пандемия кезінен бері алғаш рет болды
- Қазақстанда сотталған әйелдерге көбірек кездесулер мен хабарлар беруге рұқсат етіледі
- Депутат жеке кәсіпкерлер үшін зейнетақы төлеу тетігін қайта қарауды талап етеді
- Қазақстандықтарды 2026 жылғы шілдеде қосымша демалыс күтеді
- Денсаулық сақтау министрлігі медициналық ұйымдарға қойылатын талаптарды өзгертеді
- Қарағандылықтардың шағымдарынан кейін қалалық жағажайда велопарк жасауға уәде берілді
- Қазақстанның денсаулық сақтау саласындағы шығындарының төрттен бір бөлігі балаларды емдеуге жұмсалады
- "Кез келген релаксацияға жол берілмейді": мас жүргізушілер үшін жазаны жеңілдетуге қарсы ІІМ
- Теміртауда саябақ қызметкерлері аулалардағы балалар алаңдарын бақылайды
- Сот жетім балаларға жер бетінде тозақ ұйымдастырған Қазақстандықтардың отбасына үкім шығарды
- Қарағандыда "Сарыарқа" хоккей клубын жеке меншікке беру мәселесі талқыланды
- Қазақстанда педагогтарды даярлаудың жаңа моделі әзірленеді
- 23 ЖОО, мыңдаған студенттер және 60 тоннадан астам пластик: Астанада "ReStart"мерейтойлық маусымының қорытындысы шығарылды
- Сот Қарағандыда қамқоршылар дел бойынша үкім шығарды
- Неліктен рұқсат етілмеген полигондар Қарағандының басты проблемаларының бірі болып қала береді
- "Соқыр аймақ" жауапкершіліктен босатпайды - ІІМ жүк көліктерінің доңғалақтары астындағы балалардың өлімі туралы
- Қарағандыда жаңа спорт кешені пайда болады
- Сайлау туралы Заңға және Салық кодексіне түзетулерді Сенат қарайды
- Юрий Ли әнге домбыраға арналған клип түсірді
- Ауыл бюджеттері жаңа салықтар мен айыппұлдармен толықтырылады
- Қарағандыда Астанадан фотоклуб көрмесі ашылады
- Сирек кездесетін тарихи мүмкіндік-Тоқаев цифрландырудың Қазақстанның болашағына әсері туралы
- Қарағандыда мүгедек балалар мен ересектерге арналған иппотерапия бағдарламасы кеңейтілуде
- "Шахтер" Лев Скворцовқа қол қойғанын жариялады
- Қазақстандықтарға мобильді аударымдар үшін айыппұл салынады ма-Қаржы министрлігінің жауабы
- Халық бірлігін нығайту біздің басты міндетіміз болып қала береді – Мемлекет басшысы
- ҚР Мемлекеттік рәміздері күні Қарағандыда жүздеген тулар безендірілді
- Қарағандылық жазғы тұрғындар жоғары жиілікті дыбысы бар динамикті қамтитын көршісіне шағымданады
- Қазақстан тұрақты дамудың магистральдық жолына түсті – Тоқаев
- Қарағандылық дзюдошылар Австрияда Еуропа Кубогының екі қоласын жеңіп алды
- Маркетплейстерден тапсырыстар жаңа ережелер бойынша реттеледі
- Тоқаев Мемлекеттік рәміздерді пайдалану ережелеріне өзгерістер енгізілгенін жариялады
- Бес полиция қызметкері азаптады деп айыпталды: алқабилер күтпеген үкім шығарды
- Қазақстанда лезде теңгемен айырбасталатын криптовалютамен төлемді сынақтан өткізеді
- Балқаш туристік маусымда: қала мен оның демалыс аймақтары қалай өзгереді
- "Таза Қазақстан": "гүлдердің 100 түрі" жобасы Қарағанды облысының ауылдық мектебінде жүзеге асырылуда
- Мемлекеттік рәміздер күні: Қазақстанның туы, елтаңбасы және Әнұраны туралы қызықты сұрақтарға жауаптар
- Қарағандыдан Балқашқа тікелей рейс жіберіле ме
- Қарағанды облысының қай мектептері еліміз бойынша үздіктер қатарына енді
- "Әмияндар байқауы" бітіру кештері деп аталды және онымен күресудің нақты шараларын ұсынды
- Мамандыққа алғашқы қадамдар: Қарағандыда мектеп жасына дейінгі балалар өздерін түрлі мамандықтарда сынап көрді
- 4 маусым: Қазақстанның Мемлекеттік рәміздері күні, атаулы күндер мен әлем оқиғалары
- +36 градусқа дейін ыстық және найзағай: 4 маусымда Қарағанды мен облыста ауа райы қандай болады
- Қазақстандағы Мемлекеттік кәсіпорындардың басшыларын онлайн іріктейтін болады
- ҚР Еңбек министрлігі инватакси және курорттық емдеу шығындарын өтеу тәртібін жаңартты
- Қазақстанда Бала тууды қосымша ынталандыра ма
- Қазақстанда кальянды заңдастыру туралы шешім әлі қабылданған жоқ — Қаржы министрлігі
- ІІМ жасөспірімдердің интернеттегі "тамшылар" рөліне қалай тартылатынын айтты
- Балқашта ірі туристік фестиваль үшін аумақ дайындалуда
- ҚР-да киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету және гостайнамен жұмыс істеу ережелері күшейтілді
- Қарағандылықтар жаңа қаладан оңтүстік-шығысқа қарай тікелей автобус бағытын іске қосуды сұрайды
- Еңбек министрлігінің басшысы Қазақстанда жұмыс істейтін Жасөспірімдер туралы айтты
- Қарағандылық жеңіл атлеттер Азия чемпионатында медаль жеңіп алды
- ҚР Экология министрлігі Қалдықтарды қайта өңдеу ережелерін жаңартуға бастамашы болды
- Қарағандыда теміржол жолдарындағы жаңа қоршау зақымданды
- Алаяқтар зейнетақыны көбейтуге уәде беріп, SMS-код сұрайды
- Қарағанды облысының трассаларында ауыр көліктердің қозғалысы шектелді
- Балқашта көпсалалы аурухананы жаңғырту жұмыстары аяқталды
- ҚР-да қала құрылысы кадастрын жүргізудің жаңа Ережелері бекітілді
- Жайлылық пен қауіпсіздік: Балқаш маңындағы жол бойындағы сервис қалай дамиды
- Еңбек құқықтарының бұзылуы қызметкерлердің шағымдарына дейін де анықталады
- Велошредерлер және қайта өңдеу: қарағандылықтарды эко-фестивальге шақырады
- Қарағандыда аты аңызға айналған хирург Сергей Викторович Лохвицкий қайтыс болды
- Қазақстандағы зейнетақы жүйесін өзгертуге болады - министр үш жаңа модель туралы айтты
- Қарағандыда Оңтүстік-Шығыстағы ең көп көшелердің біріне жөндеу жұмыстары аяқталды
- Ұлттық комиссия жазда балалар жарақаттарының көбеюіне байланысты қазақстандықтарға жүгінді
- Қарағандыда жөндеу жұмыстарына байланысты Ерубаев көшесінің тағы бір учаскесі жабылды
- Қарағанды облысында 287 төселген есірткі курьері ұсталды
- Қарағандыда "Шахтер " футболшылары"Әсем" балалар үйінің тәрбиеленушілеріне мереке ұйымдастырды
- Қазақстанда зиянды еңбек жағдайларында ең көп жұмысшылар бар
- Қазақстанда зейнеткерлік жасты арттыра ала ма
- Балқашқа бір сағат ішінде: Астана мен Алматыдан рейстер курорттық қалаға ұшты
- Қазақстаннан келген туристерге кейбір елдерде Эбола инфекциясын жұқтыру қаупі туралы ескертілді
- Неліктен кейбір қазақстандықтар декреттік төлемдерді кешіктіреді
- Лев Скворцов қарағандылық"Шахтермен" 2,5 жылға келісімшарт жасасты
- Біздің елге немқұрайлы қарайды – Тоқаев"айыппұл" туралы мәлімдемелерді сынға алды
- Қарағанды мен Теміртауда бір күнде екі кішкентай бала терезеден құлады
- Миллион доллар бірнеше қазақстандықтардың өмірін өзгертті - "Ресейден мұра"туралы әңгіме
- Теміртауда балалардың еркелігі пәтерде өртке алып келді
- Қазақстанда ең төменгі жалақы көтеріледі
- ҚР Денсаулық сақтау министрлігі МӘМС және ТМККК жүйесінде қызмет көрсетушілерге қойылатын талаптарды қатайтады
- 3 маусым: Дүниежүзілік велосипед күні, жазғы демалыстың басталуы және әлемнің ұмытылмас күндері
Сауалнама
- Әрине. Ол қазірдің өзінде қалтасын айтарлықтай ұрады;(418)
- Мен айырмашылықты сезбедім/а(1401)
Қағаз және цифрлық, тәуелсіз және берік – теңге туралы не білеміз
Фото: Нацбанк РК Сегодня, 15 ноября, исполнилось 30 лет национальной валюте Казахстана. За эти годы тенге прошёл непростой путь: несколько изменений дизайна, долгие шаги к укреплению и быстрое падение, инфляции и девальвации. BaigeNews.kz рассказывает историю нацвалюты от первых банкнот до перспектив в будущем.
Как создавалась нацвалюта?
После получения независимости в 1991 году Казахстан начал задумываться о создании собственной валюты. Неудивительно, что одним из первых законов, принятых в суверенном государстве, был закон о банках и банковской деятельности в Казахской ССР.
Главный дизайнер Национального Банка Казахстана Алмат Басенов рассказывает, что предшествовало созданию тенге.
"Если вы помните, в 1993 году в Казахстан хлынул поток рублей. Потому что Россия провела денежную реформу и устаревшие деньги, которые уже были нелегетимными в России, хлынули в Казахстан. Нужно было срочно вводить собственную валюту, чтобы обезопасить свою экономику. Казахстан вышел из рублёвой зоны практически одним из последних. Такой поворот событий в принципе был прогнозируемым. Готовились к вводу тенге чуть раньше", - вспоминает Басенов.
Он рассказывает, что в ноябре 1993 года была сформирована госкомиссия по введению национальной. В её состав вошли премьер-министр Республики Казахстан Сергей Терещенко, вице-президент Ерик Асанбаев, первый заместитель премьер-министра Даулет Сембаев, председатель Национального Банка Галым Байназаров, министр финансов Еркешбай Дербисов и министр экономики Бейсенбай Изтелеуов. Дело было настолько важным, что в работе комиссии активное участие принимал даже президент страны.
О первых банкнотах
Тимур Сулейменов, который тогда руководил процессом разработки дизайна первых казахстанских денег, показал президенту Нурсултану Назарбаеву первый эскиз валюты. Назарбаев вернул эскиз на доработку и поручил сделать несколько вариантов. Разработкой эскизов монет занимались Айрат Исмамбетов и Виктор Ивженко, бумажных банкнот - Мендыбай Алин, Агимсалы Дузельханов, Досбол Касымов.
"В Казахстане мы – уже второе поколение, которое занимается дизайном денежных знаков. Первое поколение вышло на пенсию, к сожалению. Не хватает их опыта. Они учились вообще с нуля. Никто же не знал, как эти деньги рисовать, на чём печатать или чеканить. Никто с нами, разумеется, секретами не делился в то время. Эта информация собиралась по крупицам. По наитию всё и делалось, можно сказать. Поэтому честь и хвала нашим первопроходцам, которые собственно школу дизайна и создали. Нам уже проще", - поделился своими мыслями Алмат Басенов.
В результате выбор пал на эскизы с изображением исторических личностей – Аль-Фараби, Суюнбая, Курмангазы, Шокана Валиханова, Абая, Абулхаир хана и Абылай хана.
12 ноября 1993 года президент Нурсултан Назарбаев подписал указ "О введении национальной валюты Республики Казахстан". 15 ноября тенге стал новой расчётной единицей в стране.
Примечательно, что первые банкноты были отпечатаны в Англии – в старейшей фабрике Лондона "Харрисон и сыновья". Дело в том, что на тот момент в Казахстане не было мощностей для печатания денег. А появились они в 1995 году, когда в целях экономии средств один из корпусов завода АО "Гидромаш" переоборудовали под банкнотное производство.
В этом же году было выпущено свыше 83 миллиона банкнот.
После этого дизайн тенге постоянно менялся. Каждый новый дизайн тенге условно называли новым поколением и давали подходящее название.
Так, второе поколение тенге названо в честь Аль-Фараби, ведь профиль философа и учёного украшал банкноты сразу нескольких номиналов – от 200 до 10 000 тенге. На купюрах третьего поколения национальной валюты, которое увидело свет в 2006 году, появились открытая ладонь, подпись первого президента, ноты национального гимна и столичный Байтерек. Поэтому это поколение назвали "Байтерек".
С 2011 года казахстанцы пользуются четвёртым поколением национальной валюты - "Самрук". Серия включает в себя банкноты номиналом 500, 1 000, 2 000, 5 000, 10 000 и 20 000 тенге. На их лицевой стороне изображен монумент "Қазақ Елі" и летящие голуби. На оборотную сторону художники поместили панорамы Астаны и Алматы, реку Иртыш и плато Устюрт.
За 30 лет - в флагманы индустрии
В 1992 году на базе Ульбинского металлургического завода в Усть-Каменогорске был создан казахстанский монетный двор.
Первая партия монет здесь была выпущена в 1993 году.
"Сейчас это уже полностью сложившийся монетный двор. Он конкурирует на равных с монетными дворами, которые насчитывают свою историю уже в более тысячу лет. Поэтому за 30 лет наш монетный двор достиг очень большого успеха, свободно конкурируя с такими монетными доварами как Британский монетный двор Royal Mint, Французский монетный двор Monnaie de Paris, Польский монетный двор, которым больше тысячи лет. За 30 лет мы их в общем-то нагнали", - с гордостью рассказывает об истории Казахстанского монетного двора Алмат Басенов.
Откуда пришло название валюты?
Такое привычное сегодня "тенге" берёт начало из Средневековья. "Денге" или "таньга" называли свои серебрянные монеты тюрки и монголы в Золотой Орде, Бухаре и Коканде. Отсюда идут корни и русского слова "деньги". Назвать казахстанскую валюту "тенге" предложил учёный Сауык Такежанов.
"Много было споров по названию нашей валюты. Сначала предлагали также как писали на советских рублях – "сом", но к тому времени Кыргызстан успел так назвать свою валюту. Решили не повторяться и поддержали предложение Такежанова", - рассказывает дизайнер валюты.
Самая защищённая в мире
По словам Басенова, в основном в мире не спешат внедрять новые защитные технологии в национальную валюту. Казахстан отличается тем, что постоянно внедряет самые передовые защитные элементы в банкноты. Поэтому тенге и называют одной из самых защищённых банкнот в мире.
Казахстанская банкнота номиналом 20 000 тенге является самым защищённым денежным знаком.
"Достаточно частно нашим банкнотам присваивают международные награды за качество дизайна и оснащённость самыми современными защитными элементами. Это касается и бумаги. Например, в 20000-ой купюре использовалась субстратно-слоённая бумага, которая состоит из бумажных листов и полимеров. Такое впервые в мире было применено именно в наших банкнотах", - рассказывает Басенов.
Банкнота национальной валюты отпечатана на специальной бумаге, которая имеет соответствующий хруст. Если провести пальцами по банкноте, то можно почувствовать рельеф – это специальный вид печати.
Высокая степень защиты от возможных подделок гарантируется и в монетах. Защита монет от подделок также достигается за счет применения передовых технологий производства и эксклюзивного оборудования: микротекст, радужное изображение, голограмма, скрытое изображение и другое.
"Мы сейчас обладаем более 25 номинациями за разные монеты в разные годы в международных конкурсах. Жюри учитывает качество изготовления монет, качество дизайна, ну и разумеется, применение разных технологий. Например, можно сказать о применении тантала. Ни один монетный двор с таким металлом не работает. По той причине, что он сверхпластичен и требует определённых технических манипуляций с инструментом, чтобы такую монету изготовить. Тантал активно применяется в аэрокосмической промышленности. Первую монету как раз из серии "Космос" мы предложили нашим коллекционерам. Тантал применяется и в других сериях, в том числе последняя монета, которая выпущена к 30-летию юбилея тенге, сделана с применением тантала. Там есть танталовая вставка. Монетный двор освоил технологию изменения цвета тантала. В палитре уже где-то около 20 цветов, что, конечно, расширяет возможности применения в дизайне этого редкого металла", - отметил Басенов.
Будущее тенге
В Национальном Банке РК отметили, что в рамках обеспечения функционирования платежного рынка за этот период Национальному Банку удалось создать комплексную нормативно-правовую базу, а также успешно внедрить отвечающую современным международным требованиям и стандартам инфраструктуру, обеспечивающую проведение валовых расчетов между банками страны, – межбанковскую систему переводов денег и Систему межбанковского клиринга.
В инфраструктуре Национального Банка успешно запущен и функционирует сервис цифровой биометрической идентификации.
Инициативы Нацбанка в области платежей позволили участникам рынка своевременно внедрять и предоставлять своим клиентам инновационные услуги, основанные на безналичных расчетах, включая карточки, интернет-оплату, QR-коды, мобильный банкинг и др.
Безналичные транзакции населения за последние 5 лет выросли в 34 раза, составив по итогам 2022 года 103,8 трлн тенге. По итогам трёх кварталов 2023 года безналичные транзакции населения увеличились на 39,5% и составили 101 триллион тенге.
При этом, большинство услуг доступно клиентам онлайн, включая открытие счетов, депозитов, получение кредитов.
Что пережил тенге за 30 лет?
Экономист Андрей Чеботарёв придерживается мнения, что наш тенге – это наша финансовая независимость.
"Если мы от него откажемся, мы потеряем большую часть нашей независимости, нашу финансовую независимость, право определять денежно-кредитную политику. Теущее состояние тенге ровно такое, какое оно есть. Это наша валюта, которой пользуются наши люди, наши предпритяия. Это валюта независимого Казахстана", - сказал экономист.
Более того, он отметил, что тенге – не самая слабая валюта на постсоветском пространстве.
"Тенге – не самая слабая валюта стран СНГ. Да, есть крепче. Кыргызский сом, российский рубль крепче. Кыргызский сом - из-за того, что у них экономика меньше и намного импортозависимая. Российский рубль – из-за того, что у них нефти очень много, намного больше чем у нас. Все остальные валюты гораздо слабее. Обесценивались с 1993 не в 100 раз, а некоторые в 500, 700, 1500 раз! Мы – одна из немногих стран, которая не проводила денаминацию. Мы не отрезали от своих денег нули. Так делали только мы, Армения и Кыргызстан. Все остальные отрезали нули. Беларусь это делала два раза", - отметил экономист.
Андрей Чеботарёв отметил тенденцию недоверия казахстанцев к нацвалюте.
"У нас модно хаить национальную валюту, модно говорить, что она самая слабая, модно чуть что бежать за долларом и говорить: "Давайте откажемся от тенге и введём доллары, всё равно всё в долларах". Нет, не всё в долларах. Наша валюта – наша финансовая независимость. И от таких разговоров она, конечно, тоже зависит. Когда всё население, как чуть что случается, бежит, становится в очереди в обменник, это показывает доверие к валюте. Потом эти же люди удивляются: "А как так? А почему мы падаем?". Да потому что вы чуть что бежите продавать тенге и покупать доллары. Да, от населения многое зависит. Есть худшие валюты. Есть лучшие. Но тенге никому кроме нас не нужен. И это наша задача, чтобы он рос и развивался", - говорит экономист.
В день тенге он пожелал казахстанцам больше доверять родной валюте, нежеле американскому баксу.
"Не пытаться играть в волков с Уолл-стрит. Я знаю людей, которые в марте 2022 года покупали доллары по 650. Не играйте на валютном рынке, если не имеете опыта, пытаясь обыграть родную валюту", - посоветовал Чеботарёв.



vk
facebook
twitter
ok
mail.ru
instagram
youtube
Хабарландырулар
Ауа райы
Медиа
Анықтамалық





