Оқиғалар лентасы
- Жаз қарқын алуда: Қарағанды мен облыста 6 және 7 маусымға арналған ауа райы болжамы
- Футболдан Әлем кубогы-2026 кестесі: Қазақстанда қанша көруге болады
- Балабақшадан зейнетақыға дейін: Бүгінде Қазақстанда әлеуметтік қолдау жүйесі қалай жұмыс істейді
- Қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан сақтандыру тарифтері Қазақстанда қайта қаралуы мүмкін
- Қазақстандықтар өздерінің несие тарихын қайда және қалай тегін тексере алады
- Қазақстанда зейнетақыны алу шектерін арттыру туралы қаулы күшіне енді
- Сенатор бүкіл Қазақстан бойынша ЭБЖ астындағы базарлар мен қоймаларды тексеруді талап етті
- Қаланы қалай таза етуге болады: Қарағандыда үлкен экологиялық мереке өтті
- Жаяу жүргіншілер өткелдері Сатыбалдин көшесіндегі қарағандылықтарды шатастырады
- Қарағандылықтарды демалыс күндерін орталық саябақта өткізуге шақырады
- Қазақстанда 20,9 млн гектар ауыл шаруашылығы алқаптары егілді
- Қазақстандықтарға өмірлік қиын жағдайда арнаулы әлеуметтік қызметтердің сегіз түрі көрсетіледі
- Қарағандыда Федоров саяжайларына веложол дайын
- Құрылтайға алдағы сайлауды қаржыландыру туралы ОСК да сөз сөйледі
- Дрон Қарағанды облысында ағынды сулардың заңсыз ағынын анықтауға көмектесті
- Қазақстанда мүгедектік бойынша жәрдемақы 10% - ға өсті
- Президент вице-президент, құрылтай және Халық Кеңесі туралы Заңдарға қол қойды
- Сирек кездесетін генетикалық аурулары бар балалар өмірлік маңызды дәрі дәрмектерсіз қалуы мүмкін
- Қарағандыдағы қиылыста екі көлік соқтығысқан
- Қарағанды облысының 1,8 мыңнан астам тұрғыны аурулар тізбесінің қысқаруына байланысты әлеуметтік қолдау ала алмады
- АИ және педагогтар: Қарағандыда облыстық турнир өткізді
- Қарыздармен алаяқтық жасады деп күдіктелген ер адам Қарағандыда ұсталды
- Қарағандыда Аққулар көлден үйіне кетті: хайуанаттар бағында құстардың тағдыры туралы айтылды
- Қазақстанда зейнетақы индекстеле ме-Еңбек министрлігінің жауабы
- Қазақстан жаңа тарихи межеге шығады-Тоқаев
- Қарағандыда 31775 әскери бөлімінің 400 ге жуық әскерге шақырылушысы әскери ант қабылдады
- "Әдемі нәрсенің бәрі қымбат болмауы керек": Қарағандыда гүл шоқтары қалай жасалады
- Президент: қоғам мен мемлекет арасында диалогтың түбегейлі жаңа форматы қалыптасты
- Қазақстанда Конституцияға сәйкес 77 заң мен кодекс жаңартылады
- Қарағанды облысында қазақ тілінің үздік оқытушысы таңдалды
- Қарағандыда шағын театр формаларының фестивалі өтуде
- ҚР қызметкерлеріне құрмет пен жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығы бекітілді
- Тәтті шие маусымы: Қарағандыда тәтті жидек қанша тұрады
- "Шахтер" Андрей Ульшинге қол қойғанын ресми түрде жариялады
- Әуе билеттері қымбаттауы мүмкін: үш әуе бағыты тасымалдаушыларсыз қалды
- Ресейлік әйел анасының кесірінен Қазақстаннан шығарыла бастаған жоқ
- Сенат депутаттары Салық кодексіне енгізілген түзетулерді мақұлдады
- Медициналық десант: Қарағанды облысының дәрігерлері тұрғындарды қабылдау үшін аудандарға барады
- Тәттімбет көшесінің учаскесі Қарағандыда қайтадан жабылады
- 5 маусым: экологтар күні, Дүниежүзілік қоршаған орта күні және сол күнгі оқиғалар
- Жаздың аптап ыстығы сақталады: 5 маусымда Қарағанды мен облыста ауа райы қандай болады
- Қазақстан денсаулық сақтау министрлігі Пластикалық хирургия клиникаларын лицензиялауды өзгерте алады
- Қазақстандықтар қолма-қол ақша алу ықтималдығы аз болды: бұл пандемия кезінен бері алғаш рет болды
- Қазақстанда сотталған әйелдерге көбірек кездесулер мен хабарлар беруге рұқсат етіледі
- Депутат жеке кәсіпкерлер үшін зейнетақы төлеу тетігін қайта қарауды талап етеді
- Қазақстандықтарды 2026 жылғы шілдеде қосымша демалыс күтеді
- Денсаулық сақтау министрлігі медициналық ұйымдарға қойылатын талаптарды өзгертеді
- Қарағандылықтардың шағымдарынан кейін қалалық жағажайда велопарк жасауға уәде берілді
- Қазақстанның денсаулық сақтау саласындағы шығындарының төрттен бір бөлігі балаларды емдеуге жұмсалады
- "Кез келген релаксацияға жол берілмейді": мас жүргізушілер үшін жазаны жеңілдетуге қарсы ІІМ
- Теміртауда саябақ қызметкерлері аулалардағы балалар алаңдарын бақылайды
- Сот жетім балаларға жер бетінде тозақ ұйымдастырған Қазақстандықтардың отбасына үкім шығарды
- Қарағандыда "Сарыарқа" хоккей клубын жеке меншікке беру мәселесі талқыланды
- Қазақстанда педагогтарды даярлаудың жаңа моделі әзірленеді
- 23 ЖОО, мыңдаған студенттер және 60 тоннадан астам пластик: Астанада "ReStart"мерейтойлық маусымының қорытындысы шығарылды
- Сот Қарағандыда қамқоршылар дел бойынша үкім шығарды
- Неліктен рұқсат етілмеген полигондар Қарағандының басты проблемаларының бірі болып қала береді
- "Соқыр аймақ" жауапкершіліктен босатпайды - ІІМ жүк көліктерінің доңғалақтары астындағы балалардың өлімі туралы
- Қарағандыда жаңа спорт кешені пайда болады
- Сайлау туралы Заңға және Салық кодексіне түзетулерді Сенат қарайды
- Юрий Ли әнге домбыраға арналған клип түсірді
- Ауыл бюджеттері жаңа салықтар мен айыппұлдармен толықтырылады
- Қарағандыда Астанадан фотоклуб көрмесі ашылады
- Сирек кездесетін тарихи мүмкіндік-Тоқаев цифрландырудың Қазақстанның болашағына әсері туралы
- Қарағандыда мүгедек балалар мен ересектерге арналған иппотерапия бағдарламасы кеңейтілуде
- "Шахтер" Лев Скворцовқа қол қойғанын жариялады
- Қазақстандықтарға мобильді аударымдар үшін айыппұл салынады ма-Қаржы министрлігінің жауабы
- Халық бірлігін нығайту біздің басты міндетіміз болып қала береді – Мемлекет басшысы
- ҚР Мемлекеттік рәміздері күні Қарағандыда жүздеген тулар безендірілді
- Қарағандылық жазғы тұрғындар жоғары жиілікті дыбысы бар динамикті қамтитын көршісіне шағымданады
- Қазақстан тұрақты дамудың магистральдық жолына түсті – Тоқаев
- Қарағандылық дзюдошылар Австрияда Еуропа Кубогының екі қоласын жеңіп алды
- Маркетплейстерден тапсырыстар жаңа ережелер бойынша реттеледі
- Тоқаев Мемлекеттік рәміздерді пайдалану ережелеріне өзгерістер енгізілгенін жариялады
- Бес полиция қызметкері азаптады деп айыпталды: алқабилер күтпеген үкім шығарды
- Қазақстанда лезде теңгемен айырбасталатын криптовалютамен төлемді сынақтан өткізеді
- Балқаш туристік маусымда: қала мен оның демалыс аймақтары қалай өзгереді
- "Таза Қазақстан": "гүлдердің 100 түрі" жобасы Қарағанды облысының ауылдық мектебінде жүзеге асырылуда
- Мемлекеттік рәміздер күні: Қазақстанның туы, елтаңбасы және Әнұраны туралы қызықты сұрақтарға жауаптар
- Қарағандыдан Балқашқа тікелей рейс жіберіле ме
- Қарағанды облысының қай мектептері еліміз бойынша үздіктер қатарына енді
- "Әмияндар байқауы" бітіру кештері деп аталды және онымен күресудің нақты шараларын ұсынды
- Мамандыққа алғашқы қадамдар: Қарағандыда мектеп жасына дейінгі балалар өздерін түрлі мамандықтарда сынап көрді
- 4 маусым: Қазақстанның Мемлекеттік рәміздері күні, атаулы күндер мен әлем оқиғалары
- +36 градусқа дейін ыстық және найзағай: 4 маусымда Қарағанды мен облыста ауа райы қандай болады
- Қазақстандағы Мемлекеттік кәсіпорындардың басшыларын онлайн іріктейтін болады
- ҚР Еңбек министрлігі инватакси және курорттық емдеу шығындарын өтеу тәртібін жаңартты
- Қазақстанда Бала тууды қосымша ынталандыра ма
- Қазақстанда кальянды заңдастыру туралы шешім әлі қабылданған жоқ — Қаржы министрлігі
- ІІМ жасөспірімдердің интернеттегі "тамшылар" рөліне қалай тартылатынын айтты
- Балқашта ірі туристік фестиваль үшін аумақ дайындалуда
- ҚР-да киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету және гостайнамен жұмыс істеу ережелері күшейтілді
- Қарағандылықтар жаңа қаладан оңтүстік-шығысқа қарай тікелей автобус бағытын іске қосуды сұрайды
- Еңбек министрлігінің басшысы Қазақстанда жұмыс істейтін Жасөспірімдер туралы айтты
- Қарағандылық жеңіл атлеттер Азия чемпионатында медаль жеңіп алды
- ҚР Экология министрлігі Қалдықтарды қайта өңдеу ережелерін жаңартуға бастамашы болды
- Қарағандыда теміржол жолдарындағы жаңа қоршау зақымданды
- Алаяқтар зейнетақыны көбейтуге уәде беріп, SMS-код сұрайды
- Қарағанды облысының трассаларында ауыр көліктердің қозғалысы шектелді
- Балқашта көпсалалы аурухананы жаңғырту жұмыстары аяқталды
- ҚР-да қала құрылысы кадастрын жүргізудің жаңа Ережелері бекітілді
- Жайлылық пен қауіпсіздік: Балқаш маңындағы жол бойындағы сервис қалай дамиды
- Еңбек құқықтарының бұзылуы қызметкерлердің шағымдарына дейін де анықталады
- Велошредерлер және қайта өңдеу: қарағандылықтарды эко-фестивальге шақырады
- Қарағандыда аты аңызға айналған хирург Сергей Викторович Лохвицкий қайтыс болды
- Қазақстандағы зейнетақы жүйесін өзгертуге болады - министр үш жаңа модель туралы айтты
- Қарағандыда Оңтүстік-Шығыстағы ең көп көшелердің біріне жөндеу жұмыстары аяқталды
- Ұлттық комиссия жазда балалар жарақаттарының көбеюіне байланысты қазақстандықтарға жүгінді
- Қарағандыда жөндеу жұмыстарына байланысты Ерубаев көшесінің тағы бір учаскесі жабылды
- Қарағанды облысында 287 төселген есірткі курьері ұсталды
- Қарағандыда "Шахтер " футболшылары"Әсем" балалар үйінің тәрбиеленушілеріне мереке ұйымдастырды
- Қазақстанда зиянды еңбек жағдайларында ең көп жұмысшылар бар
- Қазақстанда зейнеткерлік жасты арттыра ала ма
- Балқашқа бір сағат ішінде: Астана мен Алматыдан рейстер курорттық қалаға ұшты
- Қазақстаннан келген туристерге кейбір елдерде Эбола инфекциясын жұқтыру қаупі туралы ескертілді
- Неліктен кейбір қазақстандықтар декреттік төлемдерді кешіктіреді
- Лев Скворцов қарағандылық"Шахтермен" 2,5 жылға келісімшарт жасасты
- Біздің елге немқұрайлы қарайды – Тоқаев"айыппұл" туралы мәлімдемелерді сынға алды
- Қарағанды мен Теміртауда бір күнде екі кішкентай бала терезеден құлады
- Миллион доллар бірнеше қазақстандықтардың өмірін өзгертті - "Ресейден мұра"туралы әңгіме
- Теміртауда балалардың еркелігі пәтерде өртке алып келді
- Қазақстанда ең төменгі жалақы көтеріледі
- ҚР Денсаулық сақтау министрлігі МӘМС және ТМККК жүйесінде қызмет көрсетушілерге қойылатын талаптарды қатайтады
- 3 маусым: Дүниежүзілік велосипед күні, жазғы демалыстың басталуы және әлемнің ұмытылмас күндері
Сауалнама
- Әрине. Ол қазірдің өзінде қалтасын айтарлықтай ұрады;(417)
- Мен айырмашылықты сезбедім/а(1401)
Север-Юг: как развивался главный проспект Караганды
Как только не называют проспект Бухар-жырау – городской артерией, самой длинной улицей, каскадом площадей – а их здесь действительно немало. Но у этого проспекта еще и самая длинная история: она начинается в 30-х годах ХХ века. Менялись эпохи, архитектурные стили, памятники, появлялись новые площади и новые здания. Одним из свидетелей того, как менялся проспект, идущий с Севера на Юг, стал Почетный архитектор РК Сергей Лебедев, с которым мы и встретились, чтобы поговорить об этом сегодня, когда Караганде вот-вот исполнится 88!
За плечами Сергея Лебедева, кстати, не только архитектурные проекты, но и персональные выставки – одной из них он отметил свой юбилей несколько лет назад. Публике тогда представили картины из его коллекции, а также акварель и графику самого юбиляра.
Сергей Алексеевич учился в Ленинграде и Москве, после вуза должен был работать в Санкт-Петербурге, но решил вернуться домой. Более полувека трудился в карагандинском Политехе – ныне КарТУ, где благодаря в том числе его стараниям создали отдельное архитектурное подразделение. В 2012 году он начал выпускать небольшие любительские фильмы «Прогулки по Караганде» об улицах города и его знаковых объектах. Более того, известна и серия его текстовых материалов на эту же тему, так что заинтересованным в истории города откроется целый мир новых знаний.

В Караганде, отмечает Сергей Алексеевич, есть своя прелесть – в старой части города, а старый новый город – это классика. Здесь – три знаменитых улицы: Жамбыла, Абая (Ленина) и проспект Назарбаева (Бульвар Мира). Неоднократно архитектор подчеркивал: старую часть Караганды перекраивать уже нельзя и призывал оставить ее в покое – все-таки город пережил четыре генплана, каждый со своими коррективами. Старая часть города гармонична, в едином стиле – и это как раз ответ на вопрос «Как реализован генплан?», неоднократно подчеркивал Сергей Лебедев.
А знаменитый Бухар жырау вряд ли мог представить, что спустя века его именем будут называть улицы и не только. Тем не менее, улица имя жырау получила не сразу. Она связывает Север и Юг города, четко сориентированная именно в этом направлении. Почти сотню лет назад в новой части областного центра был лишь поселок Михайловка, текла Букпа, пересыхающая летом.

- В 30-е годы для составления генплана города из Москвы пригласили группу архитекторов, и первыми постройками в районе нынешнего 15 магазина стали здание горного, индустриального техникумов и собеса, - делится Сергей Лебедев. – Рядом высадили аллею тополей. А после Великой Отечественной войны у истоков первого генплана Караганды встали представители школы конструктивистов, собравшей немало видных архитекторов. Первое имя, которое получил нынешний проспект Бухар-жырау – Иосифа Сталина. Улица задумывалась очень представительной, начиналась с железнодорожного вокзала. В первых ее зданиях четко прослеживаются элементы конструктивизма – стиля без лишних деталей. Позже здесь появится помпезность сталинской архитектуры и торжественности, но зданий в таком стиле в Караганде не много: среди них – концертный зал «Шалкыма» и казахский драматический театр имени С. Сейфуллина, основа которого конструктивистская с элементами ренессанса.
Стадион «Шахтер» появится только в 1958 году, а через Букпу перебросят деревянный мостик. Въезд на проспект Сталина в то время начинался со знаменитой бани № 1. Рядом с собесом выросли несколько жилых домов, разработанных москвичами – с них и начнет обустраиваться улица. Стоят они, к слову, перпендикулярно дороге: такая идея архитектора Эрнста Мая отражает заботу о покое жителей. Дворы здесь благоустраивали фонтанами, а в домах жили знаменитые карагандинцы.
(1).jpg)
Первая площадь, которая встречала горожан на проспекте Сталина — площадь Конституции (перед «АрселорМиттал»): там было здание Облисполкома, гипсовый памятник Ленину. Площадь Конституции дополняли два угловых здания, открывающих улицу Чкалова, а здание Комитета государственной безопасности (КНБ) рядом — проект типовой в стиле классицизма.

Культурной зоной Караганды того времени был сквер Орджоникидзе за кинотеатром «Октябрь» («Шалкыма»).
Но в городе не было концертного зала – поэтому за 49 дней возвели Летний театр. В процессе задействовали представителей 101 национальности, на строительство выделили самую ходовую древесину, выбрали в архитекторы Иосифа Бреннера, разработавшего проект, не имеющий аналогов даже в мировой архитектуре. Театр «прожил» до 2003 года. Перенос части его фасада в Этнопарк был тщетным: где он сейчас – непонятно.

- В 50-е годы на проспекте появляется площадь нынешнего Дворца горняков. Сталин все еще во главе СССР, и на проспекте нужен самый красивый дворец культуры, который имеет классическую основу. Но нужно снабдить его национальными деталями: тогда появляются восточные узоры между колоннами и фасадом, в обрамлении окон, - поясняет Сергей Лебедев. – А внутри – расписные плафоны, тканые гобелены на стенах фойе второго этажа со сталинскими сюжетами. Бархат, золото, позолота, бронза — внутри была роскошь... Я видел это еще будучи мальчиком.

Скульптуры же на вершине Дворца горняков создавали местные скульпторы – Г. Гуммель, Н. Рыбецкий, П. Антоненко и другие. Общий размер установили, но фигуры ваяли разные люди, и в итоге они разнятся по стилю и высоте. Слева от Дворца появилось три новых жилых дома. Шахтеров переселяли в новую часть города, а лучшим из них и особо отличившимся деятелям доставались квартиры именно в этих домах. Площадь напротив ДК украшал бронзовый памятник Иосифу Сталину на внушительном постаменте с роскошным спуском. Убрали его в 60-х годах, а в 1974 установили «Шахтерскую славу» Анатолия Билыка. Здание Главпочтамта, примыкающее к площади, несмотря на монументальность, все-таки «провалено»: оно и по сей день сильно резонирует с ДК из-за своей малоэтажности.

- Нынешнее здание областного акимата раньше было Совнархозом – и чтобы его построить, архитекторы поехали в Донбасс и взяли за основу одно из местных монументальных зданий, - продолжает Сергей Лебедев. – На глазах карагандинцев рождались кирпичные колонны фасада – но процесс остановало хрущевское постановление о борьбе с излишествами... После развенчания культа Сталина проспект переименовали в Советский, а площадь перед Совнархозом обрела памятник Ленину. Тогда, в 60-е, появился новый для города стиль — постмодернизм. Спуск с площади перед Совнархозом решают преобразовать в небольшой сквер. Здания Облсофпрофа и геологии – Дом Профсоюзов и ЭкоМузей – облачают в сложные мозаики, ставшие памятником истории. Проспект продолжают гостиница «Казахстан» и ресторан «Орбита».

Вскоре на проспекте появляется ЦУМ – первый огромный магазин, обозначивший территорию улицы как торгово-бытовую. Рядом – Дом быта в стиле советского постмодерна, за ними – Дворец спорта. Он, кстати, стал самым большим долгостроем Караганды. Задумали его в 1949 году – сдали 1958-м. Дело в том, что вместо монументального здания получился здоровый «сундук», и на помощь позвали узбекских специалистов: они предложили разместить на фасаде орнамент в виде майолики. Перед Дворцом появился памятник Нуркену Абдирову, а сам проспект продолжился небольшим кинотеатром «Родина». Напротив вырос еще один типовой проект – гостиница «Караганда».

Жилые дома под названиями «Гармошка» и «Паровоз» замыкают улицу перед путепроводом над вокзалом. Привокзальная же площадь создавалась благодаря архитекторам М. Бениолинсону и П. Ашастину в 1956 году. Внутри вокзал украсили мозаиками и барельефами Н. Рыбецкого, П. Антоненко и О. Майера.
Имя Бухара жырау проспект получил, когда Казахстан стал независимой страной. Рядом со стадионом «Шахтер» появилась площадь с памятником Виктору Цою, но первая городская площадь – близ стадиона – уже открывается весьма неказистыми домами.

Площадь Конституции, ранее собиравшая все основные события города, в начале 2000-х украсили бронзовым памятником Бухару жырау. КНБ обрело пристройку и забор вплотную к дороге, что порой вызывает у карагандинцев неоднозначное впечатление, то же самое случилось и со зданием Нацбанка. На месте Летнего театра вырос казахский драматический театр имени С. Сейфуллина, площадь перед Дворцом горняков менялась многократно, а в прошлом году слева от ДК выросло еще и здание выставочного центра с офисами. Фигуры на крыше ДК остро нуждаются в реставрации, хотя сам дворец недавно пережил внутренний ремонт. На площади Независимости теперь – новая стела. Обзор отсюда прекрасный, но его омрачают новые жилые многоэтажки, которые продолжают «сгрызать» Центральный парк. Та же проблема – со стороны цирка.

В целом высотные здания должны быть по месту и хороши в качестве доминант, поясняет Сергей Лебедев: в противном случае они подобны неровным зубам в жилой застройке, так что здесь все зависит от мастерства градостроителей – это очень тонкая работа, подвластная не всем архитекторам.
От района ЦУМа и до 45 квартала тем временем вереницей тянутся обнесенные стеклом торговые центры и многочисленные кафе. Стеклянных новостроек в Караганде тоже немало, но это производит впечатление однотипности, заключает Сергей Алексеевич: в стекле нет «козырей», да и оно провоцирует перегрев внутри помещения. Вокзал Караганды отреставрировали и обновили, а привокзальную площадь украшает памятник Канышу Сатпаеву. Музей изобразительного искусства закрыли торговые центры – от былой просторности площади не осталось и следа.

Проспект Бухар-жырау сильно изменился. Главная улица вобрала в себя конструктивизм, постмодерн, классику, арт-деко, робкие попытки авангардизма, перечисляет Сергей Лебедев. Но улице по-прежнему не хватает сбалансированности в архитектуре. В этом отношении проспект – улица показательная, она – зеркало нашего времени, отражающее эпохи и историческую жизнь Караганды.
В материале использованы фото из открытых источников и фото автора,
с сайтов mye.kz, yvision.kz, weproject.media, etoretro.ru, livejournal, а также фото Алексея Баранова



vk
facebook
twitter
ok
mail.ru
instagram
youtube
Хабарландырулар
Ауа райы
Медиа
Анықтамалық





