Қазақстандық ауылдарда және шағын қалаларда өмірді қалай жақсартуды жоспарлап отыр

Өңірлерде қандай нысандар салынады?

Мемлекет Басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында еліміздің барлық өңірлерінде құрылыс жұмыстарын жандандыру, сондай-ақ халық талап ететін әлеуметтік, көліктік және инженерлік инфрақұрылымды дамыту қажеттігін атап өтті.

Ол үшін Үкімет инфрақұрылымды жаңғыртудың ауқымды жоспарын әзірлеуі тиіс. Президенттің тапсырмасына сәйкес, 2029 жылдың соңына дейін бұл бастаманы іске асыруға Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге бөлу жоспарлануда. Атап айтқанда, 2026 жылы және 2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларға 1,5 трлн теңге қарастыру тапсырылды.

Бірінші кезеңде өңірлерде 70-ке жуық денсаулық сақтау нысандарын салу жоспарлануда. Олардың қатарында перинаталдық орталықтар, ауруханалар, жедел медициналық жәрдем станциялары, балаларды оңалту орталықтары және ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған спорт залдары бар.

Сонымен қатар, білім, спорт және мәдениет салаларында 50-ге жуық нысанның құрылысы басталады. Сондай-ақ, қомақты қаражат тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты жаңғыртуға жұмсалады. Жоспарларға сәйкес бірқатар елді мекендер газбен және таза ауыз сумен қамтамасыз етеді.

Бұл бастамалар әсіресе шағын қалалар мен ауылдық жерлерде тұратындар үшін маңызды. Өйткені, өңірдің даму деңгейі жаңа ғимараттардың санымен ғана емес, сапалы медициналық көмектің, білім берудің, ауыз судың және ыңғайлы көлік инфрақұрылымының қолжетімділігімен де айқындалады.

Ауылдарды дамыту бағдарламасы қалай жүзеге асырылуда?

Ауылдық елді мекендердің инфрақұрылымын жақсартудың негізгі құралдарының бірі "Ауыл – ел бесігі" жобасы болып қала береді.

Ұлттық экономика министрлігінің бұрын жарияланған деректеріне сәйкес, 2025 жылы 226 ауылда 255 жобаны іске асыруға республикалық бюджеттен және Ұлттық қордан 73 млрд теңге бөлінді.

Нәтижесінде 150 әлеуметтік нысан және 67 тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысаны салынды және жаңғыртылды. Сонымен қатар, 180 шақырым жол және 1 мың шақырымға жуық ауылдық инженерлік желілер жаңартылды.

Бұл ретте Президенттің 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында "Ауыл – ел бесігі" жобасына қосымша қаражат бөлу туралы Жеке жаңа тапсырма айтылған жоқ. Сондықтан қолданыстағы бағдарламаның нәтижелері мен жаңа инфрақұрылымдық жоспарларды бөлек қарастырған жөн.

Жалпы, ауылдарды дамытудың басты міндеті-халықтың күнделікті өміріне тікелей әсер ететін проблемаларды шешу: жолдарды жөндеу, ауыз су мен газға қолжетімділікті кеңейту, мектептер мен медициналық мекемелердің жағдайын жақсарту.

Ауыл тұрғындары бизнесті бастау үшін қандай қолдау ала алады?

Ауылдар мен шағын қалалардың экономикалық әлеуетін арттыру үшін инфрақұрылымды дамытып қана қоймай, тұрақты жұмыс орындарын құру да маңызды. Бұл бағытта "ауыл аманаты" жобасы жалғасуда.

2026 жылы оны жалғастыруға республикалық бюджеттен 100 млрд теңге қарастырылған. Қаражаттың бір бөлігін ауыл тұрғындары мен шағын қалалар кәсіпкерлерінің бизнес-бастамаларын қолдауға, оның ішінде ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуге және кооперативтер құруға бағыттау жоспарлануда.

Жеңілдетілген шағын несиелеу ауыл тұрғындарына өз ісін ашуға немесе жұмыс істеп тұрған бизнесін кеңейтуге мүмкіндік береді. Мұндай жобалар ауылдық жерлерде жаңа жұмыс орындарын құруға, жергілікті өнімді қайта өңдеуге және халықтың табыс көздерін әртараптандыруға бағытталған.

Бұдан басқа, шағын және шағын бизнесті қолдауды 2026-2029 жылдарға арналған "Іскер аймақ" бағдарламасы көздейді. Оның негізгі басымдықтарының бірі ауылдық елді мекендерде және шағын қалаларда кәсіпкерлік белсенділікті арттыру болып табылады. Бағдарлама аясында 2029 жылға дейін 1,2 трлн теңге қолдау қарастырылған.

Бұл бастамалар өңірлердегі экономикалық қызметті жандандыруға бағытталған. Алайда, олардың нақты тиімділігі бөлінген қаражатты игеруге ғана емес, сонымен қатар кәсіпорындардың тұрақты жұмысына және құрылған жұмыс орындарын сақтауға байланысты болады.

Ауылдарға мамандар қалай тартылады?

Ауылдық аумақтарды дамытудың тағы бір маңызды міндеті-кадр мәселесін шешу. Ауыл мектептеріне мұғалімдер, медициналық ұйымдарға — дәрігерлер мен орта буын мамандары, мәдениет және әлеуметтік сала мекемелеріне — білікті қызметкерлер қажет.

Кадрларды тарту үшін "Дипломмен — ауылға" бағдарламасы жалғасуда. Ол ауылдық жерлерге жұмысқа келетін мамандарға көтерме жәрдемақы төлеуді, сондай-ақ тұрғын үй сатып алуға бюджеттік кредиттер беруді көздейді.

Ұлттық экономика министрлігінің деректері бойынша, бағдарлама 2009 жылы іске қосылған сәттен бастап 2025 жылға дейін 54,8 мың маман жалпы сомасы 214 млрд теңгеге тұрғын үй сатып алуға бюджеттік кредиттер алды.

2026 жылы тағы 2,5 мың маманға қолдау көрсету жоспарлануда.

Мұндай шаралар ауылдық жерлерге білікті кадрларды тартуға және халық үшін әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігін арттыруға бағытталған.

Шағын қалалардың болашағы қандай?

Қазақстанның өңірлік саясаты ауылдардың инфрақұрылымын жақсартумен шектелмейді. Маңызды міндеттердің қатарында шағын қалалардың экономикасын әртараптандыру, жергілікті кәсіпкерлікті дамыту және жаңа жұмыс орындарын құру да бар.

2025-2030 жылдарға арналған Өңірлік даму Тұжырымдамасы өңіраралық айырмашылықтарды қысқартуға, халықты базалық инфрақұрылыммен қамтамасыз етуге және өңірлердің экономикалық әлеуетін арттыруға бағытталған.

Құжатта моноқалалардың, шағын қалалар мен ауылдық елді мекендердің экономикасын әртараптандыруға ерекше назар аударылған. Бұл жаңа өндірістер ашуды, қызмет көрсету саласын дамытуды және жергілікті жерлерде кәсіпкерлік үшін қолайлы жағдайлар жасауды көздейді.

Мемлекет басшысының жаңа Жолдауда айтылған инфрақұрылымды жаңғырту туралы тапсырмасы да осы міндеттерге сәйкес келеді.

Сонымен қатар, қаржыландырудың ұлғаюы және құрылыс жоспарларының болуы аймақтар арасындағы айырмашылықтардың автоматты түрде төмендеуіне әкелмейді. Нәтиже жаңа нысандардың қай жерде пайда болатынына, халықтың нақты қажеттіліктері қаншалықты ескерілетініне және жоспарланған жобаларды уақтылы іске қосуға болатындығына байланысты болады.

Alatau City: жаңа экономикалық орталық құру жоспарлары

Өңірлердің экономикалық әлеуетін дамытудың жеке мысалын Alatau city жобасы деп атауға болады. Алайда, бұл ауылды қолдау бағдарламасы емес, дамуы инвестицияларды тартуды, инфрақұрылымды құруды және жаңа өндірістерді іске қосуды көздейтін қалалық жоба.

Үкіметтің 2026 жылдың тамызында жарияланған мәліметтеріне сәйкес, Alatau city инвестициялық портфелі жалпы құны шамамен 6,9 миллиард АҚШ долларын құрайтын 67 жобаны қамтиды.

Биліктің мәліметінше, бұл жобаларды іске асыру 55 мыңға жуық жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді.

Сондай-ақ қаланың инженерлік және көлік инфрақұрылымын дамыту көзделген.

Alatau City-дің Өңірлік даму үшін маңызы жаңа инвестициялар тарту, жұмыс орындарын құру және экономикалық белсенділіктің қосымша орталығын қалыптастыру мүмкіндігінде жатыр. Бұл ретте инвестициялардың жоспарланған көлемі мен жұмыс орындарының санын қол жеткізілген нәтижелер деп санауға болмайды: оларды іске асыру жобалардың орындалу барысына байланысты болады.

Нәтижесінде аймақтар үшін не өзгереді?

Осылайша, ауылдар мен шағын қалаларды дамыту екі бағыт бойынша бір уақытта жұмыс істеуді талап етеді. Біріншісі-базалық инфрақұрылымды жақсарту: жолдар, сумен жабдықтау және газдандыру жүйелері, әлеуметтік нысандар құрылысы. Екіншісі-тұрақты жұмыс орындарын құру және жергілікті экономиканы дамыту.

Президенттің жаңа Жолдауында инфрақұрылымдық жаңғыртуды ауқымды қаржыландыру көзделген. Сонымен қатар, қолданыстағы Мемлекеттік бағдарламалар кәсіпкерлікті қолдау және ауылдық жерлерге мамандар тарту тетіктерін ұсынады.

Енді басты міндеттердің бірі — бөлінген қаражат пен жоспарланған жобалар Қазақстан өңірлері тұрғындарының өмір сүру сапасын нақты арттыруға алып келуі үшін осы бастамалардың іс жүзінде іске асырылуын қамтамасыз ету.