Қазақстанда алма өсіру үшін жасанды интеллект қолданылады

Неліктен қазақстандық бағбандар ағаштарын жоғалтады

Бау-бақша шаруашылығы Алматы облысының ауыл шаруашылығының маңызды бағыттарының бірі болып қала береді. Дегенмен, жақсы өнім алу тек жердің, судың және өсімдік күтімінің сапасына байланысты емес.

Көшеттерді таңдау бірдей маңызды. Егер отырғызу материалы жергілікті климаттық жағдайларға жақсы бейімделмеген болса, БАҚ отырғызудан кейінгі алғашқы жылдары ағаштарды жоғалта бастауы мүмкін.

Apple Bee өкілдерінің айтуынша, шетелден көшет сатып алған ауыл шаруашылығы өндірушілері осындай проблемаға тап болды.

Кәсіпорын директоры Олжас Сванбаевтың айтуынша, Еуропалық питомниктерде өсірілген ағаштар Қазақстанның күрт континенттік климатына бейімделе бермейді.

"Бізде қысы суық, жазы ыстық және вегетациялық кезең Еуропаға қарағанда қысқа. Польшадан, Түркиядан немесе Нидерландыдан ағаштар әкелген бағбандар барлық отырғызу материалдары жергілікті климатқа бейімделмегенімен бетпе – бет келді", - деді ол.

Фермер үшін ағаштарды жоғалту қайта отырғызу шығындарынан әлдеқайда көп нәрсені білдіреді.

Қарқынды бақша салу айтарлықтай инвестицияны қажет етеді. Көшеттерді сатып алу, жерді дайындау, суару жүйесін орнату және күтімді ұйымдастыру қажет.

Сонымен қатар, отырғызудан кейін бірден толық өнімге сене алмайсыз. Егер ағаштардың бір бөлігі бірнеше жылдан кейін өлсе, бағбан екпелерді қалпына келтіруге қайта инвестиция салып, күтілетін кіріс мерзімдерін қайта қарауы керек.

Көшеттердің жартысына дейін алғашқы жылдар аман қалмауы мүмкін

Apple Bee басшысының бағалауы бойынша, Алматы облысының жекелеген шаруашылықтары импорттық отырғызу материалының Елеулі шығындарына тап болды.

Кейбір жағдайларда үш-төрт жыл ішінде өлген ағаштардың саны 50% - ға жетті. Бұл ретте біз аймақтың барлық бақтары бойынша жалпы статистика туралы емес, жеке бағбандардың тәжірибесі туралы айтып отырмыз.

Кәсіпорынның өзі шетелдік көшеттерді бейімдеу мәселесіне тап болды. Сондықтан компания өзінің питомнигін дамытуға шешім қабылдады.

"Көптеген бағбандар, соның ішінде біз де үлкен шығынға ұшырадық. Сіз белгілі бір егінге сенесіз, бірақ оны енді ала алмайсыз. Сонымен қатар, бақшаны қалпына келтіруге ақша салу керек", - деді Олжас Сванбаев.

Кәсіпорынның басты идеясы-Қазақстанның климаттық жағдайында ағаштарды тікелей өсіру. Мұндай көшеттер ерте жастан бастап температураның маусымдық өзгеруін қоса алғанда, жергілікті даму циклінен өтеді.

Директордың айтуынша, Apple Bee бақшасының кейбір учаскелерінде ағаштар шамамен он жыл бойы өсіп келеді және осы кезеңде өлген өсімдіктердің үлесі 5% - дан аспады. Кәсіпорын бұл көрсеткіштерді барлық болашақ екпелер үшін кепілдік ретінде емес, өз өсіру тәжірибесінің нәтижесі ретінде береді.

Қазақстандық питомникте алма ағашы қалай өсіріледі

Apple Bee тек алма өсірумен ғана емес, сонымен қатар жаңа бақтар салу үшін отырғызу материалын өндірумен де айналысады. Компания жылына 300 мыңға дейін көшет шығаруға арналған питомникті дамытады. Бау-бақша шаруашылығының өзі шамамен 120 гектарды алып жатыр.

Өндірісте заманауи сорттар мен тамыр сабақтары, сондай-ақ жас ағаштарды қалыптастыру технологиялары қолданылады.

Маңызды кезеңдердің бірі-тамыр сабағы мен қабыршақты біріктіру. Тамыр сабағы тамыр жүйесін қалыптастырады және өсімдіктің өсу ерекшеліктеріне әсер етеді, ал егу болашақ алманың сорттық сипаттамаларын анықтайды.

Кәсіпорында бұл процесс қыста жүзеге асырылады, содан кейін алынған өсімдіктер одан әрі өсіру үшін отырғызылады.

Мысалы, 2025 жылдың қаңтарында тамыр сабағына қосылған көшет маусым бойы дамудың бастапқы кезеңінен өтеді, ал келесі жылы магистраль мен бүйірлік бұтақтарды қалыптастыруды жалғастырады.

Сонымен қатар, мамандардың міндеті-биік ағаш өсіру ғана емес. Тезірек жеміс бере алатын өсімдікті қалыптастыру маңызды.

Неліктен алма ағашына бүйірлік бұтақтар қажет

Қарқынды көгалдандыруда ағаштың пішініне көп көңіл бөлінеді. Күтім ыңғайлылығы ғана емес, сонымен қатар болашақ өнімділік бұтақтардың орналасуына байланысты.

Кәсіпорында олар бүйір бұтақтары жеткілікті жас алма ағаштарын қалыптастыруға тырысады. Кейіннен оларда жеміс түзілімдері пайда болады.

Басшының айтуынша, мамандар көшеттің биіктігін ғана емес, оның бұтақтарының саны мен орналасуын да ескереді.

"Біз бұл бұтақтарды қарастырамыз, өйткені бұл болашақ егін. Алма бүйір бұтақтарға, негізінен көлденең бұтақтарға салынады", - деп түсіндірді Олжас Сванбаев.

Бұл технология қарқынды бақтардың ерекшеліктерімен байланысты. Ағаштар арасында айтарлықтай қашықтық қалдырылатын дәстүрлі екпелерден айырмашылығы, заманауи бақтар өсімдіктердің тығыз орналасуын қамтамасыз ете алады.

Тәждің дұрыс қалыптасуымен бұл аудан бірлігінен үлкен өнім алуға мүмкіндік береді. Дегенмен, нәтиже әртүрлілікке, тамыр сабағына, өсу жағдайларына және күтім сапасына байланысты.

Бірінші жылы егінді қалай алуға болады

Apple Bee тәсілдерінің бірі-ағаштардың жеміс беруін тездететін отырғызу материалын пайдалану.

Ол үшін көшеттер питомникте алдын-ала қалыптасады. Нәтижесінде, бақшаға трансплантацияланғаннан кейін, өсімдік қазірдің өзінде егін салуға болатын дамыған бүйірлік бұтақтарға ие.

Директордың айтуынша, жекелеген эксперименттік учаскелерде шаруашылық отырғызудан кейінгі бірінші жылы бір гектардан 20 тоннаға дейін алма ала алды. Бұл барлық жас бақтардың стандартты өнімділігі емес, кәсіпорынның нақты сынақтарының нәтижесі.

"Біз технологияны тек көшет өсірушілер ретінде ғана емес, сонымен қатар бағбандар ретінде де үнемі сынап жатырмыз. Отырғызудан кейінгі бірінші жылы біз бір гектардан 20 тоннаға дейін алма алдық", - деді Олжас Сванбаев.

Сонымен қатар, ерте жеміс беру дұрыс күтім жасау қажеттілігін жоймайды. Жас ағаш үшін жеміс қалыптастыру ғана емес, сонымен қатар тамыр жүйесі мен тәждің дамуын жалғастыру маңызды. Сондықтан егіннің жүктемесін реттеу керек.

Неліктен алма ағаштарынан артық гүлдер мен жемістер алынып тасталады

Аналық бездердің көп болуы әрқашан жоғары сапалы өнімділікті білдірмейді. Егер ағашта тым көп алма пайда болса, олар тамақтану мен ылғал үшін бәсекеге түсе бастайды.

Нәтижесінде жемістердің бір бөлігі қажетті мөлшерге жетпеуі мүмкін. Сондықтан қазіргі заманғы Бақтарда ағаш жүктемесін реттеу технологиялары қолданылады.

Apple Bee-де артық гүлдер мен аналық бездерді алып тастауға мүмкіндік беретін жабдықтар мен агротехникалық әдістер қолданылады. Бұл қалған алмалардың біркелкі дамуына көмектеседі.

Егіннің жалпы салмағы ғана емес, сонымен қатар жемістердің сатып алушылардың талаптарына сәйкестігі де маңызды. Әр түрлі сорттар үшін белгілі бір тауарлық сипаттамалар бар.

Мысалы, нарықтың бір бөлігі үшін жаңа тұтынуға ыңғайлы орташа алма қажет.

Директордың айтуынша, аймақ елдерінде ұрықтың диаметрі шамамен 70 миллиметрді құрайды. Айтуынша, тым кішкентай немесе тым үлкен алмалар жеке сатып алушылардың талаптарына сәйкес келмеуі мүмкін. Сондықтан бағбандар жемістердің даму кезеңінде олардың мөлшерін бақылайды.

Жасанды интеллект алма өсіруге қалай көмектеседі

Қазіргі заманғы көгалдандыру цифрлық құралдарды көбірек қолданады.

Apple Bee-де жасанды интеллект жемістердің дамуын бақылау үшін қолданылады. Жүйе өсудің әртүрлі кезеңдерінде алма мөлшерінің өзгеруін бақылауға көмектеседі.

Осы мәліметтерге сүйене отырып, мамандар егіннің қаншалықты сәтті дамып келе жатқанын және қандай күтім шаралары қажет екенін бағалай алады.

"Біз жемістердің дамуын бақылау үшін жасанды интеллектті қолданамыз. Біз үшін бұл спидометрдің бір түрі", - деді Олжас Сванбаев.

Алайда цифрлық технологиялар агрономдарды алмастыра алмайды. Алынған мәліметтер бақтың жай-күйімен, ауа-райымен, сорттық ерекшеліктерімен және өндірістік міндеттерімен салыстырылуы керек.

Кәсіпорында көшеттерді өсіруден бастап жеміс ағаштарын күтуге және егін жинауды ұйымдастыруға дейінгі барлық кезеңдерде заманауи құралдарды қолдану маңызды деп саналады.

Неліктен алма ағаштары тамшылатып суарылады

Көгалдандырудың маңызды міндеттерінің бірі өсімдіктерді сумен қамтамасыз ету болып қала береді. Алматы облысы ыстық және құрғақ ауа-райымен сипатталады, сондықтан суарудың тиімділігі үлкен маңызға ие.

Кәсіпорында тамшылатып суару жүйесі қолданылады. Су ұңғымалардан алынады және сақтау резервуарларына жіберіледі. Содан кейін ол тікелей ағаштардың тамыр аймағына түседі. Бұл әдіс бақшаның қажетті бөлігіне ылғалды сайттың бүкіл бетіне таратпай беруге мүмкіндік береді.

Сумен бір мезгілде өсімдіктер еріген тыңайтқыштарды ала алады. Ол үшін қоректік заттар суармалы сумен араласатын арнайы ұрықтандыру қондырғысы қолданылады. Мұндай технология ағаштардың қоректенуі мен су шығынын дәлірек басқаруға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда жүйе жабдықты, техникалық қызмет көрсетуді және тұрақты бақылауды қажет етеді.

Су алма ағаштарын аяздан және ыстықтан қалай қорғайды

Дәстүрлі тамшылатып суарудан басқа, Apple Bee қосымша технологияны – үстіңгі суаруды бастан кешіруде.

2026 жылы мұндай жүйе 5 гектар эксперименттік учаскеде орнатылды. Ол арнайы бүріккіштерді пайдаланып ағаш шатырларының үстінен су беруге арналған.

Технологияның міндеттерінің бірі-Гүлденген алма ағаштарын көктемгі аяздан қорғау. Гүлдену кезеңінде температураның қысқа мерзімді төмендеуі де Гүлдерді зақымдауы және болашақ егінге әсер етуі мүмкін. Дұрыс ұйымдастырылған су үсті суару кезінде өсімдіктерді төмен температурадан қорғау үшін суды пайдалануға болады.

Жүйені қолданудың тағы бір бағыты – жылу кезінде бақтағы температураның төмендеуі. Басшының айтуынша, бұл технология микроклиматты жақсартуға және өсімдіктердегі жылу стрессін азайтуға мүмкіндік береді.

"Биыл біз бес гектарға үстіңгі суару жүйесін орнаттық. Бұл ағаштарды аяздан қорғауға көмектеседі. Сонымен қатар, осы жүйенің арқасында біз бақтағы температураны төмендетіп, микроклиматты жақсарта аламыз", - деді директор.

Кәсіпорын технологияны сынауды жалғастыруда, оның ағаштардың күйіне және жемістердің дамуына әсерін бағалайды.

Неліктен атақты Алматы апортын қайтару қиын

Apple Bee жұмысының жекелеген бағыты атақты Алматы апортын қалпына келтіру перспективаларымен байланысты. Бұл әртүрлілік аймақтың алма бау-бақшасының символдарының бірі болып саналады. Дегенмен, оны өсіру бірқатар ерекшеліктермен байланысты.

Кәсіпорын директорының айтуынша, қазіргі қарқынды сорттардан айырмашылығы, апорт ағашты қалыптастыру және толық жеміс беру үшін ұзағырақ уақыт алады.

Кейбір жағдайларда алғашқы маңызды егінді шамамен сегізінші жылы ғана күтуге болады. Коммерциялық экономика үшін бұл салынған қаражаттың қайтарылуын күтудің ұзақ мерзімін білдіреді.

"Біз апорт өсіруге мүдделіміз. Бірақ бұл үшін ағашты ұзақ уақыт бойы қалыптастыру керек. Тек сегізінші жылы ғана фермер егін жинай алады", - деп түсіндірді Олжас Сванбаев.

Сондықтан бизнеске барлық ресурстарды тек осы сортты өсіруге бағыттау қиын. Кәсіпорын бір мезгілде сатып алушылар талап ететін алма өндіріп, апортты қалпына келтіруге инвестиция салу мүмкіндігін сақтауы керек.

Apple Bee апорт өсіре бастағанда

Компания Алматы апортын жандандыруға байланысты жұмысқа қатысады.

Директордың айтуынша, питомник одан әрі көбейту үшін пайдалануға болатын сауықтыру отырғызу материалын алуды күтуде.

Бұл бағытты дамыту үшін бастапқы өсімдіктердің сапасын қамтамасыз ету және қолайлы өсу жағдайларын таңдау қажет. Бұл жағдайда мәселе көшет өндірумен шектелмейді.

Сондай-ақ, апорт өсірудің экономикалық жағын, жеміс беру мерзімін, бақшаларды күтіп ұстау шығындарын және егінді сату перспективаларын бағалау маңызды.

"Біз апортты біздің мұрамыз және ортақ күш – жігермен біртіндеп жандандыруы тиіс қазақстандық бренд ретінде қабылдаймыз", - деп атап өтті Apple Bee басшысы.

Кәсіпорын сортты қалпына келтіруді ұзақ мерзімді міндет ретінде қарастырады. Бұл ретте негізгі коммерциялық ассортимент тұрақты сұранысқа ие және шаруашылық жұмысын қолдауға мүмкіндік беретін алмадан қалыптасады.

Неліктен апорт басқа алмаларға қарағанда қымбатырақ

Апорт құны көбінесе шектеулі өндіріске байланысты.

Директордың айтуынша, қазір мұндай алмаларды бір килограмы 1500 теңгеден жоғары және одан жоғары сатуға болады, ал жекелеген жаппай сорттар әлдеқайда арзан сатылады.

Салыстыру ретінде басшы шаруашылық өсіретін алма үшін килограмына шамамен 300 теңге бағасын келтірді. Алайда, бұл сомалар барлық сатушылар үшін бірыңғай нарықтық бағаны емес, кәсіпорын келтірген мысалдарды көрсетеді.

Құны әртүрлілікке, сапаға, маусымға, ұсыныс көлеміне және сату шарттарына байланысты. Басшының бағалауы бойынша, егер апорт өндірісін ұлғайту мүмкін болса, бұл сорттың сатып алушылар үшін қол жетімділігіне де әсер етуі мүмкін.

Алайда болашақ бағаны алдын-ала анықтау мүмкін емес. Оған бағбандардың нақты шығындары мен өнімге деген сұранысы әсер етеді.

Көшет өсірушілерде қандай қиындықтар қалады

Климаттық тәуекелдерден басқа, кәсіпорындар бақша салуды қаржыландыру мәселелеріне тап болады. Атап айтқанда, Apple Bee мемлекеттік қолдау арқылы отырғызу материалының құнын анықтау тәсілін қайта қарауды ұсынады.

Басшының айтуынша, қолданыстағы шекті мәндер әрқашан көшеттер арасындағы сапа, өндіріс технологиясы және жеміс беруге дайындық дәрежесі бойынша айырмашылықтарды ескермейді.

Заманауи қалыптасқан көшет дәстүрлі отырғызу материалына қарағанда көбірек уақыт пен өсіру шығындарын қажет етуі мүмкін. Сонымен қатар, бағбан үшін ол басқа экономикалық құндылыққа ие болуы мүмкін. Сондықтан, компания қолдау шарттарын анықтау кезінде отырғызу материалының ерекшеліктерін дәлірек ескеруді қолдайды.

Өнеркәсіп үшін бұл мәселе маңызды, өйткені көшеттердің сапасы өнімділікке ғана емес, болашақ бақтың қызмет ету мерзіміне де әсер етеді.

Қазақстандық бау-бақша қалай дамиды

Apple Bee тәжірибесі көрсеткендей, қазіргі алма өсіру алғашқы егін жиналғанға дейін басталады. Сорттарды таңдау, тұрақты көшеттерді өсіру, топырақты дайындау, суаруды қамтамасыз ету және ағаштарды қалыптастыру қажет.

Осыдан кейін жұмыс бақшада жалғасады, онда мамандар егіннің жүктемесін реттейді, жемістердің дамуы мен өсімдіктердің жағдайын бақылайды.

Жергілікті отырғызу материалын, тамшылатып суаруды, цифрлық технологияны және ауа-райынан қорғаудың жаңа әдістерін пайдалану бағбандарға өндірістің тұрақтылығын арттыру үшін шешімдер іздеуге мүмкіндік береді. Бұл ретте Алматы апортын қоса алғанда, дәстүрлі сорттарды сақтау жеке міндет болып қала береді.

Кәсіпорында өз питомниктерін дамыту қазақстандық бағбандарға жергілікті климатқа бейімделген өсімдіктерді алуға және жаңа бақтар салу кезінде тәуекелдерді азайтуға көмектеседі деп күтілуде.