Триллиондаған егістік: Қазақстанның ауыл шаруашылығы жеті жылда қалай өсті

2019 жылдан 2026 жылға дейін ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі 1,9 есеге – 5,2 трлн теңгеден 9,8 трлн теңгеге дейін өсті.

Өсу бірден бірнеше бағытта жүрді. Өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығының көлемі ұлғайды, тамақ өнеркәсібі дамыды, инвестициялар мен экспорт өсті.

Президенттің ауыл шаруашылығы өнімінің көлемін екі есе ұлғайту жөніндегі тапсырмасы шеңберінде Үкімет қаржыландыру және мемлекеттік қолдау тетіктерін жетілдіреді, өндірістік қуаттарды жаңғыртады және заманауи агротехнологияларға ставка жасайды.

Өрістер ең көрнекті өсуді берді

Осы жылдар ішінде өсімдік шаруашылығы тез өсті. Егер 2019 жылы оның көлемі 2,8 трлн теңгені құраса, 2026 жылға қарай 5,9 трлн теңгеге жетті. Жеті жыл ішінде бұл көрсеткіш 2,1 еседен астам өсті.

Мал шаруашылығы қалыпты қарқынмен өсті, бірақ мұнда да айырмашылық байқалады: 2,3 трлн теңгеден 3,8 трлн теңгеге дейін немесе 1,7 есе.

Ағымдағы жыл да оң серпінді сақтап отыр. 2026 жылғы қаңтар–қыркүйекте барлық ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі 5,8% - ға өсіп, 7,3 трлн теңгеге жетті.

Тоғыз айда мал шаруашылығы өнімі 3,5% – ға-3,2 трлн теңгеге дейін өсті. Өсімдік шаруашылығының нақты көлем индексі 107,6% құрады.

Салыстыру үшін, 2025 жылдың қорытындысы бойынша ауыл шаруашылығы өнімінің нақты көлемінің жалпы индексі 105,9% -. құрады. Өсімдік шаруашылығында-107,5%, мал шаруашылығында – 103,2%.

Шикізат ел ішінде жиі өңделеді

Өзгерістер тек егістіктер мен фермаларда болған жоқ. Жеті жыл ішінде қайта өңдеу секторы айтарлықтай өсті. Азық – түлік өндірісі 2,4 есеге-1,7 трлн теңгеден 4 трлн теңгеге дейін ұлғайды.

Сусындар өндірісі одан да тез өсті: 398 млрд теңгеден 1 трлн теңгеге дейін, яғни 2,5 есе.

Бұл сала үшін өсудің жеке бағыты. Ауыл шаруашылығы шикізаты ел ішінде неғұрлым көп өңделсе, дайын өнімнің ассортименті соғұрлым кеңейеді және қосымша құн Экономика ішінде қалады.

Сондықтан өңдеу кәсіпорындарын дамыту келесі кезеңнің міндеттерінің бірі болып қала береді.

Қазақстан шетелге көбірек сатыла бастады
Жеті жыл ішінде ауыл шаруашылығы сыртқы нарықтарда да өз орнын нығайтты. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспорты екі еседен астам – 3,3 млрд доллардан 7 млрд долларға дейін өсті.

Шетелге жеткізілімдердің одан әрі кеңеюі өнімнің сапасына, өңдеу қуаттылығының артуына және жаңа нарықтардың дамуына байланысты.

Бұл енді өндіріс көлемін ұлғайту туралы ғана емес, сонымен қатар қазақстандық өнімдердің сыртқы сатып алушыға қайта өңделген түрде жетуі туралы.

Агросекторға әлдеқайда көп инвестиция сала бастады

Ауыл шаруашылығы инвестиция көлемі бойынша айтарлықтай өсті. 2019 жылы саланың негізгі капиталына 495 млрд теңге салынды. 2026 жылға қарай көрсеткіш 1,2 трлн теңгеге жетті-өсім 2,4 есе.

Енді осы инвестициялардың тиімділігіне баса назар аударылады.

Қаражат шаруашылықтарды техникалық қайта жарақтандыру, заманауи техниканы сатып алу, кәсіпорындарды жаңғырту, технологияларды енгізу және жаңа жобаларды іске асыру үшін қажет.

Фермерлердің қаржыландыруға қол жетімділігі бөлек міндет болып қала береді. Несиелер маусымдық жұмыстар үшін де, шаруашылықтарды ұзақ мерзімді жаңарту үшін де қажет.

Бұл ретте мемлекеттік қолдау тек көлемнің ұлғаюын ғана емес, өндірістің өнімділігі мен тұрақтылығының өсуін ынталандыруы тиіс.

Бір қызметкер көбірек өндіреді, жалақы да өсті

Жеті жыл ішінде салада еңбек өнімділігі айтарлықтай өсті. 2019 жылы ол бір жұмыспен қамтылғандарға 2,5 млн теңгені құрады, ал 2026 жылға қарай 6,2 млн теңгеге жетті. Өсуі - 2,5 есе.

Осы кезеңде ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің орташа айлық жалақысы үш есеге жуық өсті: 115,4 мың теңгеден 320,8 мың теңгеге дейін.

Бұл көрсеткіштер әсіресе келесі кезеңде маңызды болады, бұл кезде саланың өсуі еңбек тиімділігіне, технологияға және шаруашылықты басқару сапасына көбірек тәуелді болуы керек.

5 миллионға жуық жылқы

Мал шаруашылығында жеке көрініс қалыптасуда. 2019-2026 жылдары ірі қара мал басы 10,8% – ға-7,4 млн-нан 8,2 млн басқа дейін өсті.

Қой мен ешкі 7,8% – ға-19,2 млн-нан 20,7 млн-ға дейін өсті.

Құстардың саны 45 млн-нан 49,1 млн басқа дейін немесе 9,1% - ға өсті.

Бірақ осы жылдар ішінде жылқылардың саны ең көп өсті.

2019 жылы Қазақстанда 2,9 млн жылқы болды. 2026 жылға қарай – 4,6 млн. Өсім 58,6% -. құрады.

Ұсынылған мәліметтерге сәйкес, Қазақстан жылқы саны бойынша әлемнің бес елінің қатарына кіреді.

2026 жылғы 1 қазандағы жедел статистика бұдан да жаңа көріністі көрсетеді: 8,8 млн бас ІҚМ, 22,6 млн қой мен ешкі, 49,2 млн құс, 4,8 млн жылқы және 311,6 мың түйе.

Ет, сүт және миллиардтаған жұмыртқа

2026 жылғы қаңтар–қыркүйекте елде тірі салмақта 1,4 млн тонна ет өндірілді.

Сүт өндіру көлемі 3 млн тоннаға, жұмыртқа – 3,7 млрд данаға жетті.

Мал шаруашылығының одан әрі дамуы тек мал санымен ғана байланысты емес.

Жануарлардың өнімділігі, селекциялық-асыл тұқымды жұмыс, жемшөп базасы, өнімнің сапасы және оны одан әрі өңдеу мүмкіндіктері алдыңғы қатарға шығады.

Әр шаруашылықтың қайтарымы неғұрлым жоғары болса, бүкіл сала соғұрлым тұрақты болады.

Енді қанша себілгені ғана емес, дәл не маңызды

Өсімдік шаруашылығын дамытудың келесі кезеңі дақылдардың құрылымын қайта қарауды қамтиды.

Бірден бірнеше факторларды ескеру жоспарлануда: нақты дақылдарға сұраныс, топырақ пен климаттың ерекшеліктері, сондай-ақ судың қол жетімділігі.

Бұл ең көп сұранысқа ие дақылдардың өндірісін кеңейтуге, жемшөп базасын нығайтуға және шаруашылықтардың рентабельділігін арттыруға мүмкіндік беруі керек.

Бұл жағдайда су мәселесі шешуші мәселелердің біріне айналады.

Сондықтан басым бағыттардың ішінде суды үнемдеу технологиялары және ресурстарды ұтымды пайдалану бөлек аталады.

Аграрлық ғылымнан практикалық нәтиже күтілуде

Ауыл шаруашылығын технологиялық жаңарту ғылымсыз мүмкін емес.

Негізгі бағыттардың қатарында селекция мен тұқым шаруашылығын дамыту, асылдандыру жұмыстарын жетілдіру және ғылыми ұйымдардың өндіріспен тығыз байланысы бар.

Ауыл шаруашылығы процестерін цифрландыруға және автоматтандыруға ерекше назар аударылады.

Міндет-жаңа әзірлемелер егістіктерге, фермаларға және қайта өңдеу кәсіпорындарына тезірек жетіп, өндірісте нақты нәтиже беруі.

Келесі кезең жай өсу емес

Соңғы жеті жылда Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешені барлық негізгі бағыттар бойынша ұлғайды.

Жалпы өнім 9,8 трлн теңгеге, экспорт – 7 млрд долларға, инвестиция – 1,2 трлн теңгеге жетті. Азық-түлік өндірісі 4 трлн теңгеге дейін өсті, ал жылқы саны 5 млн теңгеге жақындады.

Бірақ саланың одан әрі дамуы тек жаңа көлемдермен ғана байланысты емес.

Өнімділік, техниканы жаңарту, қолжетімді қаржыландыру, қайта өңдеу, селекция, цифрландыру, суды үнемдеу және жерді тиімдірек пайдалану басты назарда.

Дәл осы бағыттар ауыл шаруашылығының одан әрі өсуі қаншалықты орнықты болатынына және Қазақстан ішкі және сыртқы нарықтарда қаншалықты күшті орныға алатынына байланысты болады.