#КүшiмiзБiрлiкте

Оқиғалар лентасы

Кеше
21 қазан
20 қазан

Сауалнама

Қарағандылықтар, сіз супермаркеттерде азық-түлік бағасының өскенін байқадыңыз ба?
  • Әрине. Ол қазірдің өзінде қалтасын айтарлықтай ұрады;(846)
  • Мен айырмашылықты сезбедім/а(1417)

Қазақстандықтар қалай дем алады: Экология министрлігінде мониторинг деректері ұсынылды

Қазақстандықтар қалай дем алады: Экология министрлігінде мониторинг деректері ұсынылды Сурет: ekaraganda.kz
Tengrinews

Қазақстан қалаларында не дем алады және қандай заттар ауаға түседі? Экология министрлігі 2025 жылғы мониторингті қорытындылады және ластану деңгейі ең жоғары елді мекендерді атады, деп хабарлайды корреспондент Tengrinews.kz. 

Мониторинг 70 елді мекенді қамтыды. Олардың 11 — В ластанудың жоғары және өте жоғары деңгейі, 27 — де-жоғары, 32-де-төмен. Бұл ведомство ауа сапасын бақылау нәтижелері бойынша тағайындайтын деңгейлер.

Өте жоғары және жоғары ластану деңгейі

Бұл санатқа Қарағанды, Теміртау, Сәтбаев, Абай, Ақтөбе, Алматы, Талғар және Түркістан, Шұбаршы, Кеңқияқ ауылдары және Жанбай ауылы кірді.

Максималды асып кету Кенкиякта тіркелді: күкіртсутектің концентрациясы 33,4 ШРК-ға жетті.

Шұбаршиде күкіртсутек бойынша көрсеткіш 13,8 ШРК-ға жетті, Жаңбайда ластаушы заттардың ең жоғары концентрациясы 6,6 ШРК-ны құрады. Негізгі ластаушы заттардың ішінде министрлік күкіртті сутегі мен азот диоксиді деп атады.

Қарағандыда PM2. 5 бөлшектерінің деңгейі 27,4 ШРК-ға жетті.

Экология министрлігі Қарағандыдағы ластануды жеке сектордың төмен орналасқан көздерімен, үйлерді жылыту үшін отын жағумен және көлікпен байланыстырды. Тыныштық жағдайында жағдай нашарлайды-зиянды заттар нашар таралған кезде тыныш ауа-райы.
 
Атырауда ластаушы заттардың ең жоғары концентрациясы 19,7 ШРК-ға жетті. Қалада күкіртсутек, көміртегі тотығы, күкірт және азот диоксиді, аммиак, фенол, шаң және озон бойынша асып кетулер байқалды. Ластанудың ықтимал көздерінің қатарына кәріз объектілері, өнеркәсіптік кәсіпорындар мен мұнай инфрақұрылымы, жылыту қазандықтары мен ЖЭО жатады.
 
Сонымен қатар, жағдайға жеңіл жел мен ауаның төмен араластыру жылдамдығы әсер етті.
 
Ақтөбеде негізгі ластаушы заттар күкіртті сутегі мен азот диоксиді болды. Күкіртсутектің максималды концентрациясы 16,1 ШРК-ға жетті. Ластану факторларының ішінде ведомство өнеркәсіптік кәсіпорындарды, автокөлікті, коммуналдық инфрақұрылымды және кәріз сорғы станциясын атады.
 
Теміртауда ең жоғары көрсеткіш 9 ШЖК-ға жетті. Ластаушы заттардың қатарына шаң, PM2.5 бөлшектері,көміртегі тотығы, азот диоксиді, күкіртсутек және фенол кірді.
 
Алматыда ластаушы заттардың ең жоғары концентрациясы 9,6 ШРК-ға жетті. Асып кетулер диоксид пен азот оксиді, PM2,5 және PM10 бөлшектері, күкірт диоксиді, көміртегі оксиді, озон, шаң және бензапиренмен бекітілді.
 
Жезқазғанда ең көп асып кету 9,9 ШЖК құрады. Ауада күкіртсутек, шаң, PM2,5 және PM10 бөлшектері, күкірт диоксиді, көміртегі оксиді, озон және фенол табылды. Мүмкін болатын көздердің қатарына өнеркәсіптік кәсіпорындар, автомобиль және теміржол көлігі, жылу энергетикасы және қалдықтарды басқару объектілері жатады.
 
Сәтбаевта ең жоғары концентрация 9,9 ШЖК-ға жетті. Азот диоксиді, күкірт диоксиді, көміртегі оксиді, озон және күкіртсутек бойынша асып кетулер байқалды. Абай қаласында максималды көрсеткіш 7,2 ШРК құрады; ластаушы заттардың арасында күкірт диоксиді, азот диоксиді, көміртек оксиді және озон болды.
 
Жанбай ауылында ең жоғары концентрация 6,6 ШЖК-ға жетті. Ластануға негізгі үлес күкіртті сутегі мен азот диоксиді болды; сонымен қатар көміртегі оксидінің асып кетуі тіркелді.
 
Өскеменде максималды көрсеткіш көміртегі оксиді бойынша 5,4 ШРК құрады. Сондай-ақ, күкірт диоксиді, күкіртсутек, диоксид және азот оксиді, фенол, фторид және сутегі хлориді, күкірт қышқылы, озон, хлор және басқа заттар бойынша асып кетті. Ластану көздерінің арасында өнеркәсіптік кәсіпорындар, автокөлік және жеке сектор бар.
 
Түркістанда ең жоғары көрсеткіш 4,9 ШЖК-ға жетті. Ластануға азот диоксиді мен күкірт диоксиді негізгі үлес қосты; сонымен қатар азот оксиді, көміртегі оксиді және күкіртсутектің асып кетуі байқалды.
 
Шымкентте ең жоғары көрсеткіш 3,6 ШЖК құрады. Ластаушы заттардың арасында күкіртті сутегі, көміртегі оксиді және тоқтатылған бөлшектер — ауадағы шаң болды. Министрліктегі олардың негізгі көздері стационарлық нысандар, мысалы, кәсіпорындар және автокөлік деп аталды.
 
Талғарда максималды концентрация 3 ШРК-ға жетті. Асып кетулер азот диоксиді, көміртегі оксиді, күкірт диоксиді және озонмен бекітілді.
 
Ластану деңгейінің жоғарылауы
 
Бұл санатқа 27 елді мекен: Өскемен, Жезқазған, Атырау, Құлсары, Шымкент, Аягөз, Шемонаиха, Алтай, Жітіқара, Лисаков, Арқалық, Астана, Жаркент, Жаңаөзен, Қызылорда, Тараз, Шу, Қандыағаш, Арал, Хромтау, Кентау, Бөрлі кенттері, Қызылсай, Ганюшкино және Индербор, сондай-ақ Мақат ауылы.
 
Құлсары үшін ластанудың ықтимал факторларының қатарында министрлік бақылау бекетінің жанындағы Мұнай-газ объектілерін, арнайы техника мен жанармай құю машиналарын атады.
 
Ластану деңгейі төмен
 
Ластанудың төмен деңгейі 32 елді мекенде тіркелді: Ақтау, Риддер, Семей, Көкшетау, Орал, Ақсай, Талдықорған, Атбасар, Щучинск, Қаратау, Жаңатас, Степногорск, Балқаш, Саран, Қостанай, Рудный, Павлодар, Петропавл, Екібастұз және Ақсу.
 
Тізімге Әйтеке би, Бурабай, Бестөбе, Глубокое, Әуезово, Қордай, Састөбе, Төретам, Ақай, Бейнеу, Ақсу және Шиелі ауылдары кірді.
 
Қандай заттар ауаны ластайды және олар қандай қауіпті
 
Күкіртсутек-шіріген жұмыртқаның тән иісі бар түссіз улы газ. Ол органикалық заттардың ыдырауы кезінде пайда болуы мүмкін, сонымен қатар өнеркәсіптік және мұнай-газ объектілерімен ауаға енуі мүмкін. Жоғары концентрацияда денсаулыққа қауіпті.
 
Азот диоксиді-бұл кәсіпорындарда, электр станцияларында және автомобиль қозғалтқыштарында жанармай жағу нәтижесінде пайда болатын зиянды газ. Тыныс алу жолдарын тітіркендіреді, тыныс алуды қиындатады және демікпені нашарлатады.
 
Көміртегі оксиді-жанармай толық жанбаған кезде пайда болатын түссіз, иіссіз газ. Ол қанның оттегінің берілуіне жол бермейді және жоғары концентрацияда ауыр улануды тудыруы мүмкін.
 
Күкірт диоксиді-бұл қатты иісі бар газ, ол негізінен құрамында күкірт бар отынды жағу кезінде және кейбір өндірістік процестерде шығарылады. Тыныс алу жолдарын тітіркендіреді, әсіресе демікпесі бар адамдар үшін қауіпті.
 
Аммиак-өткір иісі бар түссіз газ. Жоғары концентрацияда ол көзді, теріні және тыныс алу жолдарын тітіркендіреді. Өнеркәсіптік және ауылшаруашылық нысандарынан ауаға түсуі мүмкін.
 
Фенол-бұл Өнеркәсіпте қолданылатын және өндірістік шығарындылар кезінде ауаға енетін улы химиялық қосылыс. Экспозиция кезінде ол шырышты қабықтарды тітіркендіреді және ішкі мүшелерді зақымдауы мүмкін.
 
Озон-жер бетіне жақын жерде күн сәулесінің әсерінен ластаушы заттар арасындағы химиялық реакциялар нәтижесінде пайда болатын газ. Атмосфераның жоғарғы қабатындағы озон қабатынан айырмашылығы, жердегі озон зиянды: ол өкпені тітіркендіреді және тыныс алуды қиындатады.
 
Бензапирен-органикалық отынның толық жанбауынан пайда болатын улы зат. Көлік, жылыту жүйелері мен өнеркәсіптік объектілердің шығарындыларында болуы мүмкін. Канцерогендерге жатады — қатерлі ісік қаупін арттыратын заттар.
 
PM2. 5 және PM10 — ауада болатын ұсақ, тоқтатылған бөлшектер. PM2.5 диаметрі 2,5 микрометрге дейін, ал PM10 диаметрі 10 микрометрге дейін. Олар тыныс алу жүйесіне ене алады, ал ең кішкентай бөлшектер өкпенің терең бөліктеріне жетеді. Бөлшектермен ластанған ауаның әсері тыныс алу және жүрек-қан тамырлары аурулары қаупінің жоғарылауымен байланысты.
 
Шаң және басқа да тоқтатылған бөлшектер-бұл кәсіпорындардың жұмысы, көлік қозғалысы, Құрылыс және жанармай жағу кезінде ауаға түсетін ұсақ бөлшектердің қоспасы. Олар тыныс алу жолдарын тітіркендіреді, ал әсер бөлшектердің мөлшеріне және олардың химиялық құрамына байланысты.
 
Фторлы және хлорлы сутегі-өнеркәсіптік шығарындылар нәтижесінде ауаға шығуы мүмкін каустикалық газ тәрізді қосылыстар. Ингаляция кезінде көздер мен тыныс алу жолдары тітіркендіреді.
 
Күкірт қышқылы-ауада ұсақ тамшылар немесе аэрозоль түрінде болуы мүмкін каустикалық химиялық зат. Тыныс алу жолдарын тітіркендіреді және зақымдайды және айтарлықтай әсер еткенде химиялық күйік тудыруы мүмкін.
 
Хлор-Өнеркәсіпте қолданылатын өткір, тұншықтыратын иісі бар улы газ. Ингаляция тыныс алу жолдарын тітіркендіреді және зақымдайды, ал жоғары концентрацияда өкпеге қатты зақым келтіруі мүмкін.
 
Министрлік не істейді
 
Жақында Экология және табиғи ресурстар министрлігі Экологиялық реттеу және бақылау комитетінің алқасында 2026 жылдың тоғыз айындағы жұмыс қорытындыланды. Өнеркәсіптік қалалардағы ауаның ластануы бөлек талқыланды.
 
Аумақтық департаменттерге әкімдіктермен және "Қазгидрометпен" бірге ауаның жай-күйін талдап, ластанудың негізгі көздерін, маусымы мен ауа-райын ескере отырып шаралар әзірлеу тапсырылды.
 
Өңірлерде экологиялық жағдайды жақсарту бойынша 19 жол картасы әзірленді. Оларға 597 іс-шара енгізілді, оның ішінде Министрліктің мәліметінше, 276 іс-шара жүзеге асырылды.
 
Сондай-ақ, ведомство кәсіпорындарда шығарындыларды бақылаудың автоматтандырылған жүйелерін енгізу туралы хабарлады. Оларды 113 кәсіпорын орнатуы керек: 90-ға арналған жабдық бар. Бес кәсіпорында қосылу және тестілеу жалғасуда, тағы 23 жүйеге енгізілуде.
 
Аталған кезеңде аумақтық экология департаменттері 1145 тексеру жүргізіп, 3202 бұзушылықты анықтап, 1759 нұсқама берді. Министрлік жалпы сомасы 95,9 миллиард теңге болатын 3020 әкімшілік айыппұл туралы хабарлады. Алқа отырысында қоршаған ортаға айтарлықтай әсер ететін кәсіпорындардың жұмысы мен нұсқамалардың орындалуына бақылауды күшейту тапсырылды.
 
Министрлік сонымен қатар экологиялық заңнаманы жетілдіруді және ірі өнеркәсіптік кәсіпорындарды қол жетімді ең жақсы техникалар мен кешенді экологиялық рұқсаттарға ауыстыруды жалғастырып жатқанын айтты. Олар өндірісті жаңғыртуды және қоршаған ортаға әсерді кезең-кезеңімен азайтуды көздейді.
    • Тарату: 






    Жаңалықтар ұсыныңыз
            Біз әлеуметтік желілерде
            EKaraganda.kz - Қарағандының бүкіл өмірі бір сайтта