Қазақстанда АӘК беру мөлшері мен шарттары анықталды

Тиісті Қаулыға Премьер-министр Олжас Бектенов 2026 жылғы 19 қазанда қол қойды. Құжат Қазақстан Республикасының әлеуметтік кодексіне сәйкес қабылданды. Қаулы 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді. 

Құжатқа сәйкес, атаулы әлеуметтік көмектің мөлшері отбасының жан басына шаққандағы орташа табысы мен белгіленген кедейлік шегі арасындағы айырмашылық ретінде есептеледі.

Кедейлік шегінің мөлшері халықтың орташа табысы мен мемлекеттің экономикалық мүмкіндіктері негізінде анықталады. Жергілікті атқарушы органдар кедейлік шегінің өңірлік көрсеткіштерін тоқсан сайын есептейді.

АӘК беру шарттарының бірі өтініш берушінің және көмекке, дербес деректерді, оның ішінде банктік және заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын мәліметтерді жинауға, өңдеуге, тексеруге және беруге үміткер отбасы мүшелерінің келісімі болып табылады. Несиелік міндеттемелер, ай сайынғы төлемдер және қарыздар туралы мәліметтер де тексерілуі мүмкін.

Қандай жағдайларда көмек қажет емес деп танылуы мүмкін

Учаскелік комиссия бір немесе бірнеше белгіленген критерийлер болған кезде АӘК беру қажеттілігінің жоқтығы туралы қорытынды шығара алады.

Атап айтқанда, меншікте бірнеше тұрғын үй объектісінің болуы ескеріледі. Бұл ереже көмек сұрағанға дейін бес жыл бойы тұруға жарамды және иеліктен шығарылған тұрғын үйге де қатысты. Егер барлық объектілердің жалпы пайдалы алаңы отбасының бір мүшесіне 18 шаршы метрден аспайтын болса, сондай-ақ белгіленген тәртіппен авариялық деп танылған тұрғын үй үшін алып тастау көзделген.

Пайда алу үшін пайдаланылатын жеке үй-жайдың, жеке тұрғын үй құрылысына арналған жер учаскесінің, сондай-ақ техникалық жарамды жағдайда біреуден артық жеңіл автокөліктің болуы негіз бола алады. Бұл ретте соңғы шектеу, егер олардың меншігінде бір немесе екі жеңіл автокөлік болса, мүгедек балалары немесе бірінші не екінші топтағы мүгедектігі бар адамдар бар көп балалы отбасылар мен отбасыларға қолданылмайды.

Комиссия сондай-ақ ауыл шаруашылығы техникасының, автобустардың, шағын автобустардың, тасымалдау үшін пайдаланылатын жүк, мамандандырылған және арнайы автомобильдердің, сондай-ақ егер олар техникалық жарамды жағдайда болса, су және әуе көлігінің жекелеген түрлерінің болуын ескереді.

Тағы бір критерий банктік шоттар бойынша шығындарға қатысты. АӘК үшін жүгінудің алдындағы тоқсандағы шығыс операциялары есепке алынады. Ерекшелік-салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер, сақтандыру төлемдері және отбасы мүшелерінің жеке шоттары арасындағы аударымдар. Жиынтық мөлшері отбасының әр мүшесіне айына белгіленген кедейлік шегінен асатын шығындар қорытынды жасауға негіз бола алады.

Бұдан басқа, ипотекалық және микрокредиттерді қоспағанда, алдыңғы тоқсанда отбасының әрбір мүшесіне айына екі есе күнкөріс деңгейінен жоғары сомаға банктік қарыздарды ресімдеу ескеріледі. Сондай-ақ, бір отбасына 200 еселенген айлық есептік көрсеткіштен асатын банктік салым негіз бола алады. Тұрғын үй құрылыс жинақ салымдары осы критерийден алынып тасталды.

Қандай көмек түрлері қарастырылған

Қаулы атаулы әлеуметтік көмектің екі түрін — шартсыз және шартты ақшалай көмекті көздейді.

Шартсыз көмек жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына қатысу мүмкіндігі шектеулі аз қамтылған азаматтарға арналған. Оларға, атап айтқанда, зейнеткерлік жастағы адамдар, бірінші немесе екінші топтағы мүгедектер, сондай-ақ еңбекке уақытша жарамсыздық мерзімі екі айдан асатын аурулары бар азаматтар жатады. Мұндай көмек еңбекке қабілетті мүшелері жоқ отбасыларға немесе отбасының жалғыз еңбекке қабілетті мүшесі үш жасқа дейінгі баланы, мүгедек баланы немесе күтімге мұқтаж басқа адамды бағып отырған жағдайларда да қарастырылған.

Шартты ақшалай көмек аз қамтылған еңбекке қабілетті азаматтар мен отбасыларға жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына қатысқан және қажет болған жағдайда әлеуметтік бейімделген жағдайда көрсетіледі. Оны тағайындау үшін әлеуметтік келісімшарт қажет.

Бұл ретте жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына қатысу бірқатар санаттағы азаматтар, оның ішінде бірінші және екінші топтағы мүгедек адамдар, күндізгі оқу нысанындағы студенттер, белгілі бір аурулары бар азаматтар, жас балаларды күтуді жүзеге асыратын және көмекке мұқтаж туыстары, сондай-ақ тұрақты жұмысы бар азаматтар үшін міндетті шарт болып табылмайды.