Қазақстандағы үлестік құрылыстың "көлеңкелі" нарығының үлесі 41,2-ге дейін төмендеді%

Қазақстандық тұрғын үй компаниясы еліміздің 21 қаласында салынып жатқан 636 нысанға талдау жасады. Зерттеу 2026 жылдың тамызындағы жағдай бойынша ашық интернет көздері мен әлеуметтік желілердегі тұрғын үй кешендерінің жарнамасы негізінде жүргізілді.

Әрбір объект бойынша ақпарат 15 параметр бойынша қолмен жиналды, содан кейін "Қазрестр"тұрғын үй құрылысына үлестік қатысудың Бірыңғай цифрлық жүйесінің деректерімен салыстырылды.

Зерттеу қорытындысы бойынша 374 нысан заңды нарыққа, тағы 262 нысан "көлеңкелі нарыққа"жатқызылды.

Бір жыл ішінде "көлеңкелі" нарықтың үлесі 21,3 пайыздық тармаққа – 62,5% - дан 41,2% - ға дейін қысқарды. Бұл ретте заңды объектілер саны 64,8% – ға – 227-ден 374-ке дейін өсті, ал "көлеңкелі" нарық объектілерінің саны 30,7% - ға-378-ден 262-ге дейін азайды.

Зерттеуге енгізілген объектілердің жалпы саны 5,1% – ға-605-тен 636-ға дейін өсті.

"Көлеңкелі" нарық қай жерде қатты қысқарды

Ең елеулі оң динамика ірі қалаларда тіркелді.

Астанада "көлеңкелі" нарықтың үлесі 2025 жылы 50,2%-дан 2026 жылы 20,2% - ға дейін төмендеді.

Шымкентте көрсеткіш 36,9% – дан 15,1% - ға-24-тен сегіз объектіге дейін төмендеді.

Алматыда "көлеңкелі" нарықтың үлесі 64,9% - дан 48,3% - ға дейін төмендеді. 2026 жылы оған бір жыл бұрынғы 109-ға қарсы 101 нысан кірді.

Қонаевта да оң динамика байқалды, онда көрсеткіш 100% – дан 50%-ға дейін, Ақтөбеде – 94,1% - дан 66,7% - ға дейін, ал Өскеменде-64,3% - дан 31,3% - ға дейін төмендеді.

Сонымен қатар, компания бұл қалаларда салынып жатқан нысандардың саны салыстырмалы түрде аз екенін түсіндірді.

Мұнда көрсеткіш 100 деңгейінде қалады%

Бірқатар қалаларда жағдай бір жылда өзгерген жоқ.

"Көлеңкелі" нарықтың үлесі 100% деңгейінде Петропавл, Түркістан, Тараз, Талдықорған, Орал және Павлодарда сақталуда.

Жоғары көрсеткіштер Ақтауда – 95,5%, Көкшетауда – 83,3% және Қарағандыда – 80% сақталады.

Қостанай 2026 жылы" көлеңкелі " нарықтың үлесі өскен жалғыз қала болды. Көрсеткіш 65% - дан 88,9% - ға дейін өсті.

Зерттеуге алғаш рет Қаскелең мен Жезқазған да енгізілді. Екі қалада да "көлеңкелі" нарықтың үлесі 0% құрады, бірақ онда бір-екі нысан ғана салынуда.

Нарыққа қандай шаралар әсер етті

ҚМК "көлеңкелі" нарық үлесінің төмендеуі үлестік құрылысқа мемлекеттік бақылаудың күшеюімен байланысты деп санайды.

Қабылданған шаралардың қатарына үлескерлердің ақшасын заңсыз тартқаны және жарнаманы таратқаны үшін айыппұлды 300 – ден 2000 АЕК-ке дейін ұлғайту жатады.

Бұдан басқа, егер олар туралы ақпарат "Қазрестр"жүйесінде болмаса, салынып жатқан объектілерді жарнамалауға тыйым салынады.

Екінші деңгейдегі банктерге әкімдіктің рұқсатынсыз немесе ҚМК кепілдігінсіз салынып жатқан тұрғын үйді сатып алуға ипотекалық қарыздар беруге тыйым салынады.

Тағы бір талап салынып жатқан тұрғын үйге ақы төлеу кезінде қолма-қол ақшасыз есеп айырысу болды.

ҚМК-да зерттелген объектілердің жалпы санының ұлғаюымен бір мезгілде заңды нарықтағы жобалар саны артып, "көлеңкелі" нарықтағы объектілер саны азайғанын атап өтті.